ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സോഽഹം നൃപേന്ദ്ര രഹിതഃ പുരുഷോത്തമേന സഖ്യാ പ്രിയേണ സുഹൃദാ ഹൃദയനേ ശുന്യ । അധ്വന്യുരുക്രമപരിഗ്രഹമംഗ രക്ഷന ഗോപൈരസാദ്ഭിബലേവ വിനിര്ജിതോഽസ്മി

രാജാവേ, ആ പരമപുരുഷനായ എന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്ത് ഇല്ലാതായപ്പോൾ, എന്റെ ഹൃദയം ശൂന്യമായി. ഈ ജീവിതയാത്രയിൽ, അവന്റെ മഹത്തായ സംരക്ഷണം ഉണ്ടായിരുന്നാലും, ഞാൻ കള്ളന്മാരാൽ തോറ്റുപോയ ഒരു സ്ത്രീപോലെയാണ്.

തദ്വൈ ധനുസ്ത ഇഷവഃ സ രഥോ ഹയാസ്തേ സോഽഹം രഥീ നൄപതയോ യത ആനമന്തി । സര്വ ക്ഷണേന തദഭുദസദീശരിക്തം ഭസ്മന ഹുതം കുഹകാരാദ്ഭമോവോത്പമുഷ്യാമ

ആ ധനുസ്, ആ അമ്പുകൾ, ആ രഥം, ആ കുതിരകൾ, ഞാൻ എന്ന രഥിയൻ—രാജാക്കന്മാർ പോലും തലവാങ്ങിയിരുന്ന ഇവയൊക്കെയും, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട്, മായയുടെ കളിയാൽ, അർത്ഥശൂന്യമായും ശക്തിയില്ലാത്തതുമായിത്തീർന്നു, അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ബലിപരിപാടി പോലെ.

രാജംസ്ത്വയാഭിഷുഷ്ടാംനാ സുഹൃദാം ന സുഹൃത്പുരേഃ । വിപ്രശപവിമുഢാംനാ നിഘ്നതാം മുഷ്ടിഭിര്മിഥഃ

രാജാവേ, നിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, യദുക്കൾ സ്വന്തം നഗരത്തിനും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും വിശ്വസ്തരല്ലാതായി, ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപം മൂലം ഭ്രമിച്ചു, തമ്മിൽ തമ്മിൽ കയ്യാങ്കളി തുടങ്ങി.

വാരുണീം മദിരാം പീത്വാ മദോന്മഥിതചേതസാമ । അജാനതാമിവ്യാന്യോന്യ ചതൂഃ പംചാവശേഷിതാഃ

വാരുണീ മദ്യം കുടിച്ച ശേഷം, മദ്യം മൂലം മനസ്സുകൾ അലമുറയോടെ, ഒരുമുതലൊന്നും തിരിച്ചറിയാതെ, അവർ തമ്മിൽ യുദ്ധം നടത്തി, നാലോ അഞ്ചോ പേർ മാത്രം ശേഷിച്ചു.

പ്രായേണൈതദ ഭഗവത ഈശ്വരസ്യ വിചേഷ്ടിതമ । മിഥോ നിഘ്നന്തി ഭൂതാനി ഭാവയന്തി ച യന്മിഥഃ

രാജാവേ, ഇതാണ് ഭഗവാന്റെ അദ്ഭുതമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. അവന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, ജീവികൾ തമ്മിൽ തമ്മിൽ നശിപ്പിക്കുകയും, പരസ്പരം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ജലൌകസാം ജലേ യദ്വന്മഹാന്തോഽദന്ത്യണീയസഃ । ദുര്ബലാന്ബാലിനോ രാജന്മഹാന്തോ ബലിനോ മിഥഃ

ജലജീവികൾക്കിടയിൽ, വലിയവൻ ചെറുതിനെ തിന്നുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരിലും ശക്തവൻ ദുർബലനെ കീഴടക്കുന്നു. ശക്തരായവൻ എപ്പോഴും അധികാരമെടുക്കുന്നു.

ഏവം ബലിഷ്ഠൈര്യദുഭിര്മഹദ്ഭിരിതരാന വിഭുഃ । യദുന യദുഭിരന്യോന്യം ഭുഭാരാന സംജഹാര ഹ

ഇങ്ങനെ, ശക്തരായ യദുക്കൾ പരസ്പരം നശിപ്പിച്ച്, ഭഗവാൻ ഭൂഭാരം നീക്കി. വലിയവൻ ചെറുതിനെ കീഴടക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.

ദേശകാലാര്ഥയുക്താനി ഹൃത്താപോപശമാനി ച । ഹരന്തി സ്മരതാശ്ചിത്തം ഗോവിന്ദാഭിഹിതാനി മേ

ദേശവും സമയവും സാഹചര്യവും അനുസരിച്ച്, ഹൃദയവേദന ശമിപ്പിക്കുന്നതും, ഓർക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായ, ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ.

സൂത ഉവാച । ഏവം ചിന്തയതോ ജിഷ്ണോഃ കൃഷ്ണപാദസരോരുഹമ । സൌഹാര്ദേനാതിഗാഢേന ശാന്താഽഽസീദ്വിമലാ മതിഃ

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, അർജുനൻ കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദങ്ങളെ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും നിർമ്മലവുമായി.

വാസുദേവാംഗഘ്യനുധ്യാനപരിബൃംഹിതരംഹസാ । ഭക്ത്യാ നിര്മഥിതാശേഷകഷായാധിഷണോഽര്ജുനഃ

വാസുദേവന്റെ പാദങ്ങളെ നിരന്തരം ധ്യാനിച്ച്, ഭക്തിയോടെ മനസ്സിലെ എല്ലാ അവശിഷ്ട അശുദ്ധികളും അർജ്ജുനൻ നീക്കി, പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു.

ഗീതം ഭഗവതാ ജ്ഞാന യത തത സംഗ്രാമമുര്ധനി । കാലകര്മതമോരുദ്ധം പുനരധ്യഗമദ വിഭുഃ

യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭഗവാൻ ഉപദേശിച്ച ജ്ഞാനം ഓർത്ത്, അർജ്ജുനൻ കാലം, വിധി, അജ്ഞാനം എന്നിവയുടെ ഇരുണ്ടത്വം അതിജയിച്ചു.

വിശോകോ ബ്രഹ്മാസമ്പത്യാ സംഛിന്നദ്വൈതസംശയഃ । ലീനപ്രകൃതിനൈര്ഗുണ്യാദലിംഗത്വാദസമ്ഭവഃ

ബ്രഹ്മാവസ്ഥ പ്രാപിച്ച് ദു:ഖം വിട്ട്, ഭേദബുദ്ധിയുടെ സംശയങ്ങൾ മുഴുവൻ മുറിച്ച്, പ്രകൃതിയിലോ ഗുണങ്ങളിലോ ലയിച്ചവനായി, ശരീരബോധം ഇല്ലാതെ ജനനമില്ലാത്തവനായി അർജ്ജുനൻ മാറി.

നിശമ്യ ഭഗവന്മാര്ഗ സംസ്ഥാം യദുകുലസ്യ ച । സ്വഃപഥായ മതിം ചക്രേ നിഭൄതാത്മാ യുധിഷ്ഠിരഃ

ഭഗവാന്റെ തിരോധാനവും യദുകുലത്തിന്റെ അവസാനംകൂടി കേട്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, മനസ്സു ശാന്തനാക്കി, സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗം പിന്തുടരാൻ തീരുമാനിച്ചു.

പൃഥാപ്യനുശ്രുത്യ ധനത്ര്ജ്യയോദിതം നാശ യദുനാം ഭഗവദ്ഗതിം ച താമ । ഏകാന്തഭക്ത്യാ ഭഗവത്യധോക്ഷജേ നിവേശിതാത്മോപരാമ സംസൃതേഃ

പൃഥയും അർജ്ജുനനിൽ നിന്ന് യദുക്കളുടെ നാശവും ഭഗവാന്റെ തിരോധാനവും കേട്ടപ്പോൾ, മനസ്സിനെ അദൃശ്യനായ ഭഗവാനിൽ ഏകഭക്തിയോടെ ഏകാഗ്രമാക്കി, ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു.

യയാഹരദൃ ഭുവോ ഭാരം താം തനും വിജഹാവജഃ । കണ്ടകം കണ്ടകേനേവ ദ്വയം ചാപീശിതൂഃ സമമ

ഭൂഭാരമെടുത്ത അജൻ, ആ ശരീരം ഒരു മുള്ളുകൊണ്ട് മറ്റൊരു മുള്ള് നീക്കംചെയ്യുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു; രണ്ടും ഒരുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

യഥാ മത്സ്യാദിരുപാണി ധത്തേ ജാഹ്യാദ യഥാ നടഃ । ഭൂഭരഃ ക്ഷപിതോ യേന ജഹൌ തച്ച കലേവരമ

ഒരു നടൻ മത്സ്യാദി രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂഭാരം നീക്കിയവൻ ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.

യദാ മുകുന്ദോ ഭഗവാനിമാം മഹീം ജഹൌ സ്തതന്വാ ശ്രവണീയസത്കഥഃ । തദാഹരേവാപ്രതിബുദ്ധചേതസാ മധര്മഹേതൂഃ കലിരന്വവര്തത

മുകുന്ദൻ, ഭഗവാൻ, തന്റെ ശുഭരൂപത്തോടൊപ്പം ഭൂമിയെ വിട്ടുപോയപ്പോൾ, അതേ സമയത്ത്, ഉണരാത്ത മനസ്സുള്ളവരിൽ അധർമ്മത്തിന് കാരണമാകുന്ന കലി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.

യുധിഷ്ഠിരസ്തത്പര്സര്പണം ബുധഃ പുരേ ച രാഷ്ട്രേ ച ഗൃഹേ തഥാഽഽത്മനി । വിഭഗ്യ ലോഭാനൃതജിഹ്നാഹിംസനാ ദ്യധര്മചക്രം ഗമനായ പര്യധാത

നഗരത്തിലും രാജ്യത്തിലും വീട്ടിലും സ്വന്തം മനസ്സിലും, അത്യാഗ്രഹം, കള്ളം, ഹിംസ എന്നിവയായി കലിയുടെ വ്യാപനം യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ കണ്ടു; അതിനാൽ യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി.

സ്വരാട പൌത്രം വിനയിനമാത്മനഃ സുസമം ഗുണൈഃ । തോയനീവ്യാഃ പതിം ഭൂമേരഭ്യഷിചംദ ഗജാഹൃയേ

സ്വന്തം ഗുണങ്ങളിലും ശീലങ്ങളിലും തുല്യനായ തന്റെ മകനായ പുത്രനെ, ഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ള ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ ഭൂമിയുടെ അധിപനായി യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അഭിഷേകം ചെയ്തു.

മഥൂരായാം തഥാ വജ്രം ശുരസേനപതിം തതഃ । പ്രാജാപത്യാം നിരുപ്യോഷ്ടിമഗ്നീനപിബദീശ്വരഃ

മഥുരയിൽ വജ്രനെ ശൂരസേനരുടെ തലവനായി നിയമിച്ച്, യുക്തമായ ക്രമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ യാഗാഗ്നി ആസ്വദിച്ചു.

വിസൃജ്യ തത്ര തത സര്വ ദുകുനലവലയാദികമ । നിര്മമോ നിരഹംകാരഃ സംഛിന്നാശേഷബന്ധനഃ

അവിടെ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും, അനുയായികളും, സമ്പത്തും ഉപേക്ഷിച്ച്, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മമതയും അഹങ്കാരവും വിട്ട്, എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളും മുറിച്ചു.

വാചം ജുഹാവ മനസി തത്പ്രാണ ഇതരേ ച തമ । മൃത്യാവപാനം സോത്സര്ഗം തം പംചത്വേ ഹ്യാജോഹവീത

വാക്ക് മനസ്സിൽ സമർപ്പിച്ചു, മനസ്സ് പ്രാണനിൽ, മറ്റ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അജ്ഞാനത്തിൽ, പുറമ്പോക്ക് ശ്വാസം മരണത്തിൽ സമർപ്പിച്ച്, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പഞ്ചഭൂതലയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

ത്രേത്വേ ഹുത്വാഥ പംചത്വം തച്ചേകത്വേഽജുഹോന്മുനിഃ । സര്വമാത്മന്യജുഹവീദ ബ്രഹ്മണ്യാത്മാനമവ്യയേ

അവൻ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളെ പരസ്പരം ലയിപ്പിച്ച്, പിന്നെ ഏകതയിൽ ലയിപ്പിച്ചു, എല്ലാം ആത്മാവിൽ സമർപ്പിച്ചു, ആത്മാവിനെ അക്ഷരമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിപ്പിച്ചു.

ചീരവാസാ നിരാഹാരോ ബദ്ധവഡ മുക്തമൂര്ധജഃ । ദര്ശയന്നാത്മനോ രുപം ജഡോന്മത്തപിശാചവത

ചീരം ധരിച്ച്, ഉപവാസം പാലിച്ച്, മുടി കെട്ടി, തല തുറന്നവനായി, ഭ്രമിച്ചവനോ പിശാചബാധിതനോ പോലെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം വെളിപ്പെടുത്തി.

അനപേക്ഷമാണോ നിരഗാദശ്രൃണ്വന്ബധിരോ യഥാ । ഉദീചീം പ്രവിവേശാംശം ഗതപുര്വാ മഹാത്മഭിഃ । ഹൃദി ബ്രഹ്മാ പരം ധ്യായാന്നവര്തേത യതോ ഗതഃ

ഏതൊന്നിലും ആസക്തിയില്ലാതെ, കേൾക്കാത്തവനായി പുറത്ത് പോയി, മഹാത്മാക്കൾ ചെയ്തതുപോലെ ഉത്തരദിക്കിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ പരബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ച്, പിന്നെ തിരികെ വരാതിരുന്നതായി.

സര്വ തമനു നിര്ജഗ്മുര്ഭ്രാതരഃ കൃതനിശ്ചയാഃ । കലിനാധര്മമിത്രേണ ദൃഷ്ടാ സ്പൃഷ്ടാഃ പ്രജാ ഭുവി

അവന്റെ സഹോദരന്മാർ ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവനെ പിന്തുടർന്നു; ഭൂമിയിലെ ജനങ്ങൾ കലിയുടെ അശുഭസ്പർശം അനുഭവിച്ചിരുന്നതിനാൽ.

തേ സാധുകൃതസര്വാര്ഥാ ജ്ഞാത്വഽഽത്യന്തികമാതമനഃ । മനസാ ധാരയാമാസുര്വൈകുഠചരണാമ്ബുജമ

സകല കര്‍ത്തവ്യങ്ങളും നന്നായി നിർവഹിച്ച്, ആത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യം മനസ്സിലാക്കി, അവർ മനസ്സിനെ വൈകുണ്ഠനാഥന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി.

തദ്ധനോദ്രിക്യയാ ഭക്ത്യാ വിശുദ്ധധിഷണാഃ പരേ । തസ്മിന നാരായണപദേ ഏകാന്തമതയോ ഗതിമ

അവർ ഭക്തിയോടും ശുദ്ധമായ മനസ്സോടും കൂടി, ആ പരമമായ നാരായണപദത്തിൽ മാത്രം മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി.

അവാപുര്ദുരവാപാം തേ അസദ്ഭിര്വിഷയാത്മഭിഃ । വിഹുതകല്മഷാസ്ഥാനേ വിരജേനാത്മനൈവ ഹി

ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലും അശുദ്ധികളിലുമാണ് മനസ്സു പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നവർക്ക് അത്രയും അപൂർവമായ അവസ്ഥ അവർ, പാപങ്ങൾ വിട്ടു ശുദ്ധമായ ആത്മാവോടെ, പ്രാപിച്ചു.