ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സൌത്യേ വൃതഃ കുമതിനാഽഽത്മദം ഈശ്വരോ മേ യത്പാദപദ്മമഭവായ ഭജന്തി ഭവ്യാഃ । മാം ശ്രാന്തവാഹമരയോ രഥിനോ ഭുവിഷ്ഠം ന പ്രാഹരന യദനുഭാവനിരസ്തചിസ്താഃ । \

പ്രഭാസയിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിൽ, ദുഷ്ടന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ, മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ മഹാത്മാക്കൾ ആരാധിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ കമലപാദങ്ങൾ എന്നെ രക്ഷിച്ചു. എന്റെ കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ചപ്പോഴും, ഞാൻ നിലത്ത് നിന്നപ്പോഴും, അവന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു ശത്രു രഥീയന്മാർ എന്നെ ആക്രമിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി.

നര്മാണ്യുദാരരുചിരസ്മിതശോഭിതാനി ഹേ പാര്ഥ ഹേഽര്ജുന സഖേ കുരുനന്ദനേതി । സംജല്പിതാനി നരദേവ ഹൃദിസ്പൃശാനി സ്മര്തൂര്ലുഠന്തി ഹൃദയം മമ മാധവസ്യ

പാർഥാ! അർജുനാ! സഖാ! കുരുനന്ദനാ! എന്നിങ്ങനെ, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞ അവന്റെ സ്നേഹപൂർവമായ വാക്കുകൾ, രാജാവേ, എന്റെ ഹൃദയത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു. അവയെ ഓർക്കുമ്പോൾ എന്റെ കല്ലുപോലെയുള്ള ഹൃദയം ഉരുകുന്നു.

ശയ്യാസനാടനവികഥനഭോജനാദി ഷ്വൈക്യാദ്വയസ്യ ഋതവാനിതി വിപ്രലബ്ധഃ । സഖ്യുഃ സഖേവ പിതൃവത്തനയസ്യ സര്വം സേഹേ മഹാന്മഹിതയാ കുമതേരഘം മേ

സോഽഹം നൃപേന്ദ്ര രഹിതഃ പുരുഷോത്തമേന സഖ്യാ പ്രിയേണ സുഹൃദാ ഹൃദയനേ ശുന്യ । അധ്വന്യുരുക്രമപരിഗ്രഹമംഗ രക്ഷന ഗോപൈരസാദ്ഭിബലേവ വിനിര്ജിതോഽസ്മി

രാജാവേ, ആ പരമപുരുഷനായ എന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്ത് ഇല്ലാതായപ്പോൾ, എന്റെ ഹൃദയം ശൂന്യമായി. ഈ ജീവിതയാത്രയിൽ, അവന്റെ മഹത്തായ സംരക്ഷണം ഉണ്ടായിരുന്നാലും, ഞാൻ കള്ളന്മാരാൽ തോറ്റുപോയ ഒരു സ്ത്രീപോലെയാണ്.

തദ്വൈ ധനുസ്ത ഇഷവഃ സ രഥോ ഹയാസ്തേ സോഽഹം രഥീ നൄപതയോ യത ആനമന്തി । സര്വ ക്ഷണേന തദഭുദസദീശരിക്തം ഭസ്മന ഹുതം കുഹകാരാദ്ഭമോവോത്പമുഷ്യാമ

ആ ധനുസ്, ആ അമ്പുകൾ, ആ രഥം, ആ കുതിരകൾ, ഞാൻ എന്ന രഥിയൻ—രാജാക്കന്മാർ പോലും തലവാങ്ങിയിരുന്ന ഇവയൊക്കെയും, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട്, മായയുടെ കളിയാൽ, അർത്ഥശൂന്യമായും ശക്തിയില്ലാത്തതുമായിത്തീർന്നു, അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ബലിപരിപാടി പോലെ.

രാജംസ്ത്വയാഭിഷുഷ്ടാംനാ സുഹൃദാം ന സുഹൃത്പുരേഃ । വിപ്രശപവിമുഢാംനാ നിഘ്നതാം മുഷ്ടിഭിര്മിഥഃ

രാജാവേ, നിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, യദുക്കൾ സ്വന്തം നഗരത്തിനും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും വിശ്വസ്തരല്ലാതായി, ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപം മൂലം ഭ്രമിച്ചു, തമ്മിൽ തമ്മിൽ കയ്യാങ്കളി തുടങ്ങി.

വാരുണീം മദിരാം പീത്വാ മദോന്മഥിതചേതസാമ । അജാനതാമിവ്യാന്യോന്യ ചതൂഃ പംചാവശേഷിതാഃ

വാരുണീ മദ്യം കുടിച്ച ശേഷം, മദ്യം മൂലം മനസ്സുകൾ അലമുറയോടെ, ഒരുമുതലൊന്നും തിരിച്ചറിയാതെ, അവർ തമ്മിൽ യുദ്ധം നടത്തി, നാലോ അഞ്ചോ പേർ മാത്രം ശേഷിച്ചു.

പ്രായേണൈതദ ഭഗവത ഈശ്വരസ്യ വിചേഷ്ടിതമ । മിഥോ നിഘ്നന്തി ഭൂതാനി ഭാവയന്തി ച യന്മിഥഃ

രാജാവേ, ഇതാണ് ഭഗവാന്റെ അദ്ഭുതമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. അവന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, ജീവികൾ തമ്മിൽ തമ്മിൽ നശിപ്പിക്കുകയും, പരസ്പരം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ജലൌകസാം ജലേ യദ്വന്മഹാന്തോഽദന്ത്യണീയസഃ । ദുര്ബലാന്ബാലിനോ രാജന്മഹാന്തോ ബലിനോ മിഥഃ

ജലജീവികൾക്കിടയിൽ, വലിയവൻ ചെറുതിനെ തിന്നുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരിലും ശക്തവൻ ദുർബലനെ കീഴടക്കുന്നു. ശക്തരായവൻ എപ്പോഴും അധികാരമെടുക്കുന്നു.

ഏവം ബലിഷ്ഠൈര്യദുഭിര്മഹദ്ഭിരിതരാന വിഭുഃ । യദുന യദുഭിരന്യോന്യം ഭുഭാരാന സംജഹാര ഹ

ഇങ്ങനെ, ശക്തരായ യദുക്കൾ പരസ്പരം നശിപ്പിച്ച്, ഭഗവാൻ ഭൂഭാരം നീക്കി. വലിയവൻ ചെറുതിനെ കീഴടക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.

ദേശകാലാര്ഥയുക്താനി ഹൃത്താപോപശമാനി ച । ഹരന്തി സ്മരതാശ്ചിത്തം ഗോവിന്ദാഭിഹിതാനി മേ

ദേശവും സമയവും സാഹചര്യവും അനുസരിച്ച്, ഹൃദയവേദന ശമിപ്പിക്കുന്നതും, ഓർക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായ, ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ.

സൂത ഉവാച । ഏവം ചിന്തയതോ ജിഷ്ണോഃ കൃഷ്ണപാദസരോരുഹമ । സൌഹാര്ദേനാതിഗാഢേന ശാന്താഽഽസീദ്വിമലാ മതിഃ

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, അർജുനൻ കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദങ്ങളെ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും നിർമ്മലവുമായി.

വാസുദേവാംഗഘ്യനുധ്യാനപരിബൃംഹിതരംഹസാ । ഭക്ത്യാ നിര്മഥിതാശേഷകഷായാധിഷണോഽര്ജുനഃ

വാസുദേവന്റെ പാദങ്ങളെ നിരന്തരം ധ്യാനിച്ച്, ഭക്തിയോടെ മനസ്സിലെ എല്ലാ അവശിഷ്ട അശുദ്ധികളും അർജ്ജുനൻ നീക്കി, പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു.

ഗീതം ഭഗവതാ ജ്ഞാന യത തത സംഗ്രാമമുര്ധനി । കാലകര്മതമോരുദ്ധം പുനരധ്യഗമദ വിഭുഃ

യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭഗവാൻ ഉപദേശിച്ച ജ്ഞാനം ഓർത്ത്, അർജ്ജുനൻ കാലം, വിധി, അജ്ഞാനം എന്നിവയുടെ ഇരുണ്ടത്വം അതിജയിച്ചു.

വിശോകോ ബ്രഹ്മാസമ്പത്യാ സംഛിന്നദ്വൈതസംശയഃ । ലീനപ്രകൃതിനൈര്ഗുണ്യാദലിംഗത്വാദസമ്ഭവഃ

ബ്രഹ്മാവസ്ഥ പ്രാപിച്ച് ദു:ഖം വിട്ട്, ഭേദബുദ്ധിയുടെ സംശയങ്ങൾ മുഴുവൻ മുറിച്ച്, പ്രകൃതിയിലോ ഗുണങ്ങളിലോ ലയിച്ചവനായി, ശരീരബോധം ഇല്ലാതെ ജനനമില്ലാത്തവനായി അർജ്ജുനൻ മാറി.

നിശമ്യ ഭഗവന്മാര്ഗ സംസ്ഥാം യദുകുലസ്യ ച । സ്വഃപഥായ മതിം ചക്രേ നിഭൄതാത്മാ യുധിഷ്ഠിരഃ

ഭഗവാന്റെ തിരോധാനവും യദുകുലത്തിന്റെ അവസാനംകൂടി കേട്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, മനസ്സു ശാന്തനാക്കി, സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗം പിന്തുടരാൻ തീരുമാനിച്ചു.

പൃഥാപ്യനുശ്രുത്യ ധനത്ര്ജ്യയോദിതം നാശ യദുനാം ഭഗവദ്ഗതിം ച താമ । ഏകാന്തഭക്ത്യാ ഭഗവത്യധോക്ഷജേ നിവേശിതാത്മോപരാമ സംസൃതേഃ

പൃഥയും അർജ്ജുനനിൽ നിന്ന് യദുക്കളുടെ നാശവും ഭഗവാന്റെ തിരോധാനവും കേട്ടപ്പോൾ, മനസ്സിനെ അദൃശ്യനായ ഭഗവാനിൽ ഏകഭക്തിയോടെ ഏകാഗ്രമാക്കി, ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു.

യയാഹരദൃ ഭുവോ ഭാരം താം തനും വിജഹാവജഃ । കണ്ടകം കണ്ടകേനേവ ദ്വയം ചാപീശിതൂഃ സമമ

ഭൂഭാരമെടുത്ത അജൻ, ആ ശരീരം ഒരു മുള്ളുകൊണ്ട് മറ്റൊരു മുള്ള് നീക്കംചെയ്യുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു; രണ്ടും ഒരുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

യഥാ മത്സ്യാദിരുപാണി ധത്തേ ജാഹ്യാദ യഥാ നടഃ । ഭൂഭരഃ ക്ഷപിതോ യേന ജഹൌ തച്ച കലേവരമ

ഒരു നടൻ മത്സ്യാദി രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂഭാരം നീക്കിയവൻ ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.

യദാ മുകുന്ദോ ഭഗവാനിമാം മഹീം ജഹൌ സ്തതന്വാ ശ്രവണീയസത്കഥഃ । തദാഹരേവാപ്രതിബുദ്ധചേതസാ മധര്മഹേതൂഃ കലിരന്വവര്തത

മുകുന്ദൻ, ഭഗവാൻ, തന്റെ ശുഭരൂപത്തോടൊപ്പം ഭൂമിയെ വിട്ടുപോയപ്പോൾ, അതേ സമയത്ത്, ഉണരാത്ത മനസ്സുള്ളവരിൽ അധർമ്മത്തിന് കാരണമാകുന്ന കലി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.

യുധിഷ്ഠിരസ്തത്പര്സര്പണം ബുധഃ പുരേ ച രാഷ്ട്രേ ച ഗൃഹേ തഥാഽഽത്മനി । വിഭഗ്യ ലോഭാനൃതജിഹ്നാഹിംസനാ ദ്യധര്മചക്രം ഗമനായ പര്യധാത

നഗരത്തിലും രാജ്യത്തിലും വീട്ടിലും സ്വന്തം മനസ്സിലും, അത്യാഗ്രഹം, കള്ളം, ഹിംസ എന്നിവയായി കലിയുടെ വ്യാപനം യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ കണ്ടു; അതിനാൽ യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി.

സ്വരാട പൌത്രം വിനയിനമാത്മനഃ സുസമം ഗുണൈഃ । തോയനീവ്യാഃ പതിം ഭൂമേരഭ്യഷിചംദ ഗജാഹൃയേ

സ്വന്തം ഗുണങ്ങളിലും ശീലങ്ങളിലും തുല്യനായ തന്റെ മകനായ പുത്രനെ, ഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ള ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ ഭൂമിയുടെ അധിപനായി യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അഭിഷേകം ചെയ്തു.

മഥൂരായാം തഥാ വജ്രം ശുരസേനപതിം തതഃ । പ്രാജാപത്യാം നിരുപ്യോഷ്ടിമഗ്നീനപിബദീശ്വരഃ

മഥുരയിൽ വജ്രനെ ശൂരസേനരുടെ തലവനായി നിയമിച്ച്, യുക്തമായ ക്രമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ യാഗാഗ്നി ആസ്വദിച്ചു.

വിസൃജ്യ തത്ര തത സര്വ ദുകുനലവലയാദികമ । നിര്മമോ നിരഹംകാരഃ സംഛിന്നാശേഷബന്ധനഃ

അവിടെ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും, അനുയായികളും, സമ്പത്തും ഉപേക്ഷിച്ച്, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മമതയും അഹങ്കാരവും വിട്ട്, എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളും മുറിച്ചു.

വാചം ജുഹാവ മനസി തത്പ്രാണ ഇതരേ ച തമ । മൃത്യാവപാനം സോത്സര്ഗം തം പംചത്വേ ഹ്യാജോഹവീത

വാക്ക് മനസ്സിൽ സമർപ്പിച്ചു, മനസ്സ് പ്രാണനിൽ, മറ്റ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അജ്ഞാനത്തിൽ, പുറമ്പോക്ക് ശ്വാസം മരണത്തിൽ സമർപ്പിച്ച്, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പഞ്ചഭൂതലയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

ത്രേത്വേ ഹുത്വാഥ പംചത്വം തച്ചേകത്വേഽജുഹോന്മുനിഃ । സര്വമാത്മന്യജുഹവീദ ബ്രഹ്മണ്യാത്മാനമവ്യയേ

അവൻ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളെ പരസ്പരം ലയിപ്പിച്ച്, പിന്നെ ഏകതയിൽ ലയിപ്പിച്ചു, എല്ലാം ആത്മാവിൽ സമർപ്പിച്ചു, ആത്മാവിനെ അക്ഷരമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിപ്പിച്ചു.

ചീരവാസാ നിരാഹാരോ ബദ്ധവഡ മുക്തമൂര്ധജഃ । ദര്ശയന്നാത്മനോ രുപം ജഡോന്മത്തപിശാചവത

ചീരം ധരിച്ച്, ഉപവാസം പാലിച്ച്, മുടി കെട്ടി, തല തുറന്നവനായി, ഭ്രമിച്ചവനോ പിശാചബാധിതനോ പോലെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം വെളിപ്പെടുത്തി.

അനപേക്ഷമാണോ നിരഗാദശ്രൃണ്വന്ബധിരോ യഥാ । ഉദീചീം പ്രവിവേശാംശം ഗതപുര്വാ മഹാത്മഭിഃ । ഹൃദി ബ്രഹ്മാ പരം ധ്യായാന്നവര്തേത യതോ ഗതഃ

ഏതൊന്നിലും ആസക്തിയില്ലാതെ, കേൾക്കാത്തവനായി പുറത്ത് പോയി, മഹാത്മാക്കൾ ചെയ്തതുപോലെ ഉത്തരദിക്കിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ പരബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ച്, പിന്നെ തിരികെ വരാതിരുന്നതായി.

സര്വ തമനു നിര്ജഗ്മുര്ഭ്രാതരഃ കൃതനിശ്ചയാഃ । കലിനാധര്മമിത്രേണ ദൃഷ്ടാ സ്പൃഷ്ടാഃ പ്രജാ ഭുവി

അവന്റെ സഹോദരന്മാർ ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവനെ പിന്തുടർന്നു; ഭൂമിയിലെ ജനങ്ങൾ കലിയുടെ അശുഭസ്പർശം അനുഭവിച്ചിരുന്നതിനാൽ.