ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യത്സംശ്രയാദ് ദ്രുപദഗേഹമുപാഗതാനാം രാജ്ഞാ സ്വയംവരമുഖേ സ്മരദുര്മദാനാമ് । തേജോ ഹൃതം ഖലു മയാഭിഹതശ്ച മത്സ്യഃ സജ്ജീകൃതേന ധനുഷ്യാധിഗതാ ച കൃഷ്ണാ

അവനിൽ ആശ്രയം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദ്രുപദന്റെ വീട്ടിൽ സ്വയംവരത്തിനായി എത്തിയ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച്, മത്സരത്തിൽ വിജയിച്ച്, കൃഷ്ണയെ നേടിയതും.

യത്സംനിധാവഹമു ഖാണ്ഡവമഗ്നയേഽദാമിന്ദ്രം ച സാമരഗണം തരസാ വിജിത്യ । ലബ്ധാ സഭാ മയകൃതാദ്ഭുതശില്പമായാ ദിഗ്ഭ്യോഽഹരന്നൃപതയോ ബലിമധ്വരേ തേ

അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ ഖാണ്ഡവവനം അഗ്നിക്ക് നൽകി, ഇന്ദ്രനെയും ദേവതകളെയും ജയിച്ച്, മായൻ നിർമ്മിച്ച അത്ഭുതസഭയും നേടി; രാജാക്കന്മാർ എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള കാഴ്ചകൾ നിന്റെ യാഗത്തിന് കൊണ്ടുവന്നു.

യത്തേജസാ നൃപശിരോഽങ്ഘ്രിമഹന്മഖാര്ഥേ ആര്യോഽനുജസ്തവ ഗജായുതസത്വവീര്യഃ । തേനാഹൃതാഃ പ്രമഥനാഥമഖായ ഭൂപാ യന്മോചിതാസ്തദനയന് ബലിമധ്വരേ തേ

നിന്റെ ശക്തിയാൽ, മഹാരാജാവേ, ആയിരം ആനകളുടെ ബലമുള്ള ഭീമൻ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ യാഗത്തിനായി ജയിച്ചു; അവർ കീഴടങ്ങി യാഗത്തിന് കാഴ്ചകൾ കൊണ്ടുവന്നു.

പത്‍ന്യാസ്തവധിമഖക്ലൃപ്തമഹാഭിഷേകശ്‍ലാഘിഷ്ഠന്ചാരുകാബരം കിതവൈഃ സഭായാമ । സ്പൃഷ്ടം വികീര്യ പദയോഃ പതിതാശ്രുമുഖ്യാ യസ്തത്സ്ത്രിയോഽകൃത ഹതേശവിമുക്തകേശാഃ

നിന്റെ മഹായാഗത്തിൽ, രാജ്യാഭിഷേകത്തിന് അലങ്കരിച്ച ഭാര്യയെ ചതികളാൽ സഭയിൽ അപമാനിച്ചു; രക്ഷകരെ തോൽപ്പിച്ചതിനാൽ അവളുടെ കണ്ണുനീർ നിന്റെ കാലിൽ വീണു, മുടി അഴിയുകയും ചെയ്തു—അവ സ്ത്രീകൾ അത്രയും ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു.

യത്തേജസാഥ ഭഗവാന യുധി ശുലപാണി ര്വിസ്മാപിതഃ സഗിരിജോഽസ്ത്രമദാന്നിജം മേ । അന്യേഽപി ചാഹമമുനൈവ കലേവരേണ പ്രാപ്തോ മഹേന്ദ്രഭവനേ മഹദാസനാര്ധമ

നിന്റെ ശക്തിയാല്‍, മഹാദേവനും പാര്‍വ്വതിയും കൂടെ നിന്നപ്പോള്‍ പോലും, യുദ്ധത്തില്‍ അത്ഭുതപ്പെട്ടു തന്റെ ആയുധം എന്നെ ഏല്‍പ്പിച്ചു. ഈ ശരീരത്തില്‍ തന്നെയാണ് ഞാന്‍ ഇന്ദ്രന്റെ മഹത്തായ സിംഹാസനത്തില്‍ സ്ഥാനം ലഭിച്ചത്.

തത്രൈവ മേ വിഹരതോ ഭുജദണ്ഡയുഗ്മം ഗാണ്ഡീവലക്ഷണമരാതിവധായ ദേവാഃ । സേന്ദ്രാ ശ്രിതാ യദനുഭാവിതമാജമീഢ തേനാഹമദ്യ മുഷിതഃ പുരുഷേണ ഭൂമ്ര

അവിടെ ഞാന്‍ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുമ്പോള്‍, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാന്‍ വേണ്ടി ഗാണ്ഡീവം കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച എന്റെ ഇരട്ട കൈകള്‍ ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ആദരിച്ചു. അവര്‍ എന്നില്‍ ആശ്രയം തേടി. പക്ഷേ, ഭഗവാന്റെ വിടവാങ്ങലോടെ, ആ ശക്തി എന്നില്‍ നിന്ന് പോയി, ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ സാധാരണ മനുഷ്യനായി.

യദ്വാന്ധവഃ കുരുബലാബ്ധിമനന്തപാര മേകോ രഥേന തതരേഽഹമതാര്യസത്ത്വമ । പ്രത്യാഹൃതം ബഹു ധനം ച മയോ പരേഷാം തേജാസ്പദം മണീമയം ച ഹൃതം ശിരോഭ്യഃ

സഹോദരാ, അവന്റെ കൃപയാല്‍ മാത്രം ഞാന്‍ ഒരൊറ്റ രഥത്തില്‍ കുരുവംശത്തിന്റെ അതിരൂക്ഷമായ സൈന്യത്തെ കടന്ന്, മഹാനായ വീരരുടെ ധൈര്യം കാണിച്ചു. ശത്രുക്കളില്‍ നിന്ന് ധാരാളം ധനവും രത്നങ്ങളും തിരിച്ചു പിടിച്ചു, അവരുടെ മുത്തുകിരീടങ്ങളും സ്വന്തമാക്കി.

യോ ഭീഷ്മകര്ണഗുരുശല്യമൂഷ്വദഭ്ര രജന്യവര്യരഥമണ്ഡലമന്ഡിതാസു । അഗ്രേചരോ മമ വിഭോ രഥയൂഥപാനാ മായുര്മനാംസി ച ദൃശാ സഹ ഓജ ആര്ച്ഛത

ഭീഷ്മന്‍, കർണ്ണൻ, ദ്രോണമാചാര്യൻ, ശല്യൻ തുടങ്ങിയവരുടെ മുന്നിൽ, ഉജ്ജ്വലമായ രാത്രികളിൽ, മികച്ച രഥങ്ങളുടെ വലയത്തിൽ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ചവനാണ് അവൻ. അവന്റെ കാഴ്ച കൊണ്ട് എന്റെ ശത്രുക്കളുടെ ശക്തിയും മനസ്സും അവൻ കീഴടക്കി.

യദ്ദോഷ്ഷു മാ പ്രാണീഹിതം ഗുരുഭിഷ്മകര്ണ നപ്തൃത്രിഗര്തശലസൈന്ധവബാഹ്നികാദ്യേഃ । അസ്ത്രാണ്യമോഘമാഹിമാനി നിരുപിതാനേ നോ പസ്പൃശുര്നൃഹരിദാസമിവാസുരാണി

ഭീഷ്മന്‍, കർണ്ണൻ, ദ്രോണമാചാര്യൻ, ശല്യൻ, സൈന്ധവൻ തുടങ്ങിയ മഹാവീരന്മാരുടെ ശക്തമായ ആയുധങ്ങൾ എത്ര ശക്തമായിരുന്നാലും, അവന്റെ കൃപയാൽ, അവയൊന്നും എന്നെ തൊടാനായില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, ഹരിയുടെ ഭക്തനായ നൃഹരിയെ അസുരന്മാരുടെ ആയുധങ്ങൾ തൊടാനായില്ല.

സൌത്യേ വൃതഃ കുമതിനാഽഽത്മദം ഈശ്വരോ മേ യത്പാദപദ്മമഭവായ ഭജന്തി ഭവ്യാഃ । മാം ശ്രാന്തവാഹമരയോ രഥിനോ ഭുവിഷ്ഠം ന പ്രാഹരന യദനുഭാവനിരസ്തചിസ്താഃ । \

പ്രഭാസയിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിൽ, ദുഷ്ടന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ, മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ മഹാത്മാക്കൾ ആരാധിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ കമലപാദങ്ങൾ എന്നെ രക്ഷിച്ചു. എന്റെ കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ചപ്പോഴും, ഞാൻ നിലത്ത് നിന്നപ്പോഴും, അവന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു ശത്രു രഥീയന്മാർ എന്നെ ആക്രമിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി.

നര്മാണ്യുദാരരുചിരസ്മിതശോഭിതാനി ഹേ പാര്ഥ ഹേഽര്ജുന സഖേ കുരുനന്ദനേതി । സംജല്പിതാനി നരദേവ ഹൃദിസ്പൃശാനി സ്മര്തൂര്ലുഠന്തി ഹൃദയം മമ മാധവസ്യ

പാർഥാ! അർജുനാ! സഖാ! കുരുനന്ദനാ! എന്നിങ്ങനെ, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞ അവന്റെ സ്നേഹപൂർവമായ വാക്കുകൾ, രാജാവേ, എന്റെ ഹൃദയത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു. അവയെ ഓർക്കുമ്പോൾ എന്റെ കല്ലുപോലെയുള്ള ഹൃദയം ഉരുകുന്നു.

ശയ്യാസനാടനവികഥനഭോജനാദി ഷ്വൈക്യാദ്വയസ്യ ഋതവാനിതി വിപ്രലബ്ധഃ । സഖ്യുഃ സഖേവ പിതൃവത്തനയസ്യ സര്വം സേഹേ മഹാന്മഹിതയാ കുമതേരഘം മേ

സോഽഹം നൃപേന്ദ്ര രഹിതഃ പുരുഷോത്തമേന സഖ്യാ പ്രിയേണ സുഹൃദാ ഹൃദയനേ ശുന്യ । അധ്വന്യുരുക്രമപരിഗ്രഹമംഗ രക്ഷന ഗോപൈരസാദ്ഭിബലേവ വിനിര്ജിതോഽസ്മി

രാജാവേ, ആ പരമപുരുഷനായ എന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്ത് ഇല്ലാതായപ്പോൾ, എന്റെ ഹൃദയം ശൂന്യമായി. ഈ ജീവിതയാത്രയിൽ, അവന്റെ മഹത്തായ സംരക്ഷണം ഉണ്ടായിരുന്നാലും, ഞാൻ കള്ളന്മാരാൽ തോറ്റുപോയ ഒരു സ്ത്രീപോലെയാണ്.

തദ്വൈ ധനുസ്ത ഇഷവഃ സ രഥോ ഹയാസ്തേ സോഽഹം രഥീ നൄപതയോ യത ആനമന്തി । സര്വ ക്ഷണേന തദഭുദസദീശരിക്തം ഭസ്മന ഹുതം കുഹകാരാദ്ഭമോവോത്പമുഷ്യാമ

ആ ധനുസ്, ആ അമ്പുകൾ, ആ രഥം, ആ കുതിരകൾ, ഞാൻ എന്ന രഥിയൻ—രാജാക്കന്മാർ പോലും തലവാങ്ങിയിരുന്ന ഇവയൊക്കെയും, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട്, മായയുടെ കളിയാൽ, അർത്ഥശൂന്യമായും ശക്തിയില്ലാത്തതുമായിത്തീർന്നു, അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ബലിപരിപാടി പോലെ.

രാജംസ്ത്വയാഭിഷുഷ്ടാംനാ സുഹൃദാം ന സുഹൃത്പുരേഃ । വിപ്രശപവിമുഢാംനാ നിഘ്നതാം മുഷ്ടിഭിര്മിഥഃ

രാജാവേ, നിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, യദുക്കൾ സ്വന്തം നഗരത്തിനും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും വിശ്വസ്തരല്ലാതായി, ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപം മൂലം ഭ്രമിച്ചു, തമ്മിൽ തമ്മിൽ കയ്യാങ്കളി തുടങ്ങി.

വാരുണീം മദിരാം പീത്വാ മദോന്മഥിതചേതസാമ । അജാനതാമിവ്യാന്യോന്യ ചതൂഃ പംചാവശേഷിതാഃ

വാരുണീ മദ്യം കുടിച്ച ശേഷം, മദ്യം മൂലം മനസ്സുകൾ അലമുറയോടെ, ഒരുമുതലൊന്നും തിരിച്ചറിയാതെ, അവർ തമ്മിൽ യുദ്ധം നടത്തി, നാലോ അഞ്ചോ പേർ മാത്രം ശേഷിച്ചു.

പ്രായേണൈതദ ഭഗവത ഈശ്വരസ്യ വിചേഷ്ടിതമ । മിഥോ നിഘ്നന്തി ഭൂതാനി ഭാവയന്തി ച യന്മിഥഃ

രാജാവേ, ഇതാണ് ഭഗവാന്റെ അദ്ഭുതമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. അവന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, ജീവികൾ തമ്മിൽ തമ്മിൽ നശിപ്പിക്കുകയും, പരസ്പരം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ജലൌകസാം ജലേ യദ്വന്മഹാന്തോഽദന്ത്യണീയസഃ । ദുര്ബലാന്ബാലിനോ രാജന്മഹാന്തോ ബലിനോ മിഥഃ

ജലജീവികൾക്കിടയിൽ, വലിയവൻ ചെറുതിനെ തിന്നുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരിലും ശക്തവൻ ദുർബലനെ കീഴടക്കുന്നു. ശക്തരായവൻ എപ്പോഴും അധികാരമെടുക്കുന്നു.

ഏവം ബലിഷ്ഠൈര്യദുഭിര്മഹദ്ഭിരിതരാന വിഭുഃ । യദുന യദുഭിരന്യോന്യം ഭുഭാരാന സംജഹാര ഹ

ഇങ്ങനെ, ശക്തരായ യദുക്കൾ പരസ്പരം നശിപ്പിച്ച്, ഭഗവാൻ ഭൂഭാരം നീക്കി. വലിയവൻ ചെറുതിനെ കീഴടക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.

ദേശകാലാര്ഥയുക്താനി ഹൃത്താപോപശമാനി ച । ഹരന്തി സ്മരതാശ്ചിത്തം ഗോവിന്ദാഭിഹിതാനി മേ

ദേശവും സമയവും സാഹചര്യവും അനുസരിച്ച്, ഹൃദയവേദന ശമിപ്പിക്കുന്നതും, ഓർക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായ, ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ.

സൂത ഉവാച । ഏവം ചിന്തയതോ ജിഷ്ണോഃ കൃഷ്ണപാദസരോരുഹമ । സൌഹാര്ദേനാതിഗാഢേന ശാന്താഽഽസീദ്വിമലാ മതിഃ

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, അർജുനൻ കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദങ്ങളെ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും നിർമ്മലവുമായി.

വാസുദേവാംഗഘ്യനുധ്യാനപരിബൃംഹിതരംഹസാ । ഭക്ത്യാ നിര്മഥിതാശേഷകഷായാധിഷണോഽര്ജുനഃ

വാസുദേവന്റെ പാദങ്ങളെ നിരന്തരം ധ്യാനിച്ച്, ഭക്തിയോടെ മനസ്സിലെ എല്ലാ അവശിഷ്ട അശുദ്ധികളും അർജ്ജുനൻ നീക്കി, പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു.

ഗീതം ഭഗവതാ ജ്ഞാന യത തത സംഗ്രാമമുര്ധനി । കാലകര്മതമോരുദ്ധം പുനരധ്യഗമദ വിഭുഃ

യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭഗവാൻ ഉപദേശിച്ച ജ്ഞാനം ഓർത്ത്, അർജ്ജുനൻ കാലം, വിധി, അജ്ഞാനം എന്നിവയുടെ ഇരുണ്ടത്വം അതിജയിച്ചു.

വിശോകോ ബ്രഹ്മാസമ്പത്യാ സംഛിന്നദ്വൈതസംശയഃ । ലീനപ്രകൃതിനൈര്ഗുണ്യാദലിംഗത്വാദസമ്ഭവഃ

ബ്രഹ്മാവസ്ഥ പ്രാപിച്ച് ദു:ഖം വിട്ട്, ഭേദബുദ്ധിയുടെ സംശയങ്ങൾ മുഴുവൻ മുറിച്ച്, പ്രകൃതിയിലോ ഗുണങ്ങളിലോ ലയിച്ചവനായി, ശരീരബോധം ഇല്ലാതെ ജനനമില്ലാത്തവനായി അർജ്ജുനൻ മാറി.

നിശമ്യ ഭഗവന്മാര്ഗ സംസ്ഥാം യദുകുലസ്യ ച । സ്വഃപഥായ മതിം ചക്രേ നിഭൄതാത്മാ യുധിഷ്ഠിരഃ

ഭഗവാന്റെ തിരോധാനവും യദുകുലത്തിന്റെ അവസാനംകൂടി കേട്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, മനസ്സു ശാന്തനാക്കി, സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗം പിന്തുടരാൻ തീരുമാനിച്ചു.

പൃഥാപ്യനുശ്രുത്യ ധനത്ര്ജ്യയോദിതം നാശ യദുനാം ഭഗവദ്ഗതിം ച താമ । ഏകാന്തഭക്ത്യാ ഭഗവത്യധോക്ഷജേ നിവേശിതാത്മോപരാമ സംസൃതേഃ

പൃഥയും അർജ്ജുനനിൽ നിന്ന് യദുക്കളുടെ നാശവും ഭഗവാന്റെ തിരോധാനവും കേട്ടപ്പോൾ, മനസ്സിനെ അദൃശ്യനായ ഭഗവാനിൽ ഏകഭക്തിയോടെ ഏകാഗ്രമാക്കി, ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു.

യയാഹരദൃ ഭുവോ ഭാരം താം തനും വിജഹാവജഃ । കണ്ടകം കണ്ടകേനേവ ദ്വയം ചാപീശിതൂഃ സമമ

ഭൂഭാരമെടുത്ത അജൻ, ആ ശരീരം ഒരു മുള്ളുകൊണ്ട് മറ്റൊരു മുള്ള് നീക്കംചെയ്യുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു; രണ്ടും ഒരുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

യഥാ മത്സ്യാദിരുപാണി ധത്തേ ജാഹ്യാദ യഥാ നടഃ । ഭൂഭരഃ ക്ഷപിതോ യേന ജഹൌ തച്ച കലേവരമ

ഒരു നടൻ മത്സ്യാദി രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂഭാരം നീക്കിയവൻ ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.