ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

( അനുഷ്ടുപ് ) അദ്യാനേന മഹാവ്യാലോ യശോദാനന്ദസൂനുനാ । ഹതോഽവിതാ വയം ചാസ്മാദ് ഇതി ബാലാ വ്രജേ ജഗുഃ

ഇന്ന് യശോദയും നന്ദനും മകനായവൻ വലിയ പാമ്പിനെ കൊല്ലുകയും, അതിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു — village-ൽ കുട്ടികൾ ഇങ്ങനെ പാടിച്ചു.

ശ്രീരാജോവാച । ബ്രഹ്മന് പരോദ്‍ഭവേ കൃഷ്ണേ ഇയാന്പ്രേമാ കഥം ഭവേത് । യോഽഭൂതപൂര്വസ്തോകേഷു സ്വോദ്‍ഭവേഷ്വപി കഥ്യതാമ്

രാജാവു ചോദിച്ചു: ബ്രാഹ്മണനേ, കൃഷ്ണന്റെ ജനനത്തിൽ ഇത്ര വലിയ സ്നേഹം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? മുമ്പ് അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതുപോലും, സ്വന്തം മക്കളിൽ പോലും. ദയവായി വിശദീകരിക്കുക.

ശ്രീശുക ഉവാച । സര്വേഷാമപി ഭൂതാനാം നൃപ സ്വാത്മൈവ വല്ലഭഃ । ഇതരേഽപത്യവിത്താദ്യാഃ തദ്വല്ലഭതയൈവ ഹി

ശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും താനാണ് ഏറ്റവും പ്രിയം; മക്കളും സമ്പത്തും മുതലായവയും അതിനാൽ മാത്രമാണ് പ്രിയം.

തദ് രാജേന്ദ്ര യഥാ സ്നേഹഃ സ്വസ്വകാത്മനി ദേഹിനാമ് । ന തഥാ മമതാലമ്ബി പുത്രവിത്തഗൃഹാദിഷു

രാജേന്ദ്രാ, ശരീരമുള്ളവർക്കു തങ്ങളോടുള്ള സ്നേഹമാണ് ഏറ്റവും ശക്തം; മക്കളിലും സമ്പത്തിലും വീടുകളിലും ഉള്ളത് അത്ര ശക്തമല്ല, അവ മമതയിൽ ആശ്രയിച്ചവയാണല്ലോ.

ദേഹാത്മവാദിനാം പുംസാം അപി രാജന്യസത്തമ । യഥാ ദേഹഃ പ്രിയതമഃ തഥാ ന ഹ്യനു യേ ച തമ്

ശരീരമാണ് ആത്മാവ് എന്ന് കരുതുന്നവർക്കും, രാജാവേ, ശരീരമാണ് ഏറ്റവും പ്രിയം എന്നില്ല; ശരീരത്തെ പിന്തുടരുന്നവർക്കാണ് അത്ര പ്രിയം.

ദേഹോഽപി മമതാഭാക് ചേത് തര്ഹ്യസൌ നാത്മവത് പ്രിയഃ । യജ്ജീര്യത്യപി ദേഹേഽസ്മിന് ജീവിതാശാ ബലീയസീ

ശരീരം 'എന്റെത്' എന്ന് കരുതിയാലും, അതു ആത്മാവിനേക്കാൾ പ്രിയമല്ല; കാരണം ശരീരം വൃദ്ധമായാലും ജീവിക്കാൻ ഉള്ള ആഗ്രഹം ശക്തമായിരിക്കും.

തസ്മാത് പ്രിയതമഃ സ്വാത്മാ സര്വേഷാമപി ദേഹിനാമ് । തദര്ഥമേവ സകലം ജഗദ് ഏതത് ചരാചരമ്

അതിനാൽ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത് അവരുടെ സ്വന്തം ആത്മാവാണ്. അതിന്റെ خاطرം കൊണ്ടാണ് ഈ സകല ജഗത്തും—ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും—ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്.

കൃഷ്ണമേനമവേഹി ത്വം ആത്മാനം അഖിലാത്മനാമ് । ജഗദ്ധിതായ സോഽപ്യത്ര ദേഹീവാഭാതി മായയാ

നീ അറിയണം, കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവായ ആത്മാവ്. ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി, സ്വയം മായയാൽ അവനും ഈ ലോകത്ത് ശരീരധാരിയായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

വസ്തുതോ ജാനതാമത്ര കൃഷ്ണം സ്ഥാസ്നു ചരിഷ്ണു ച । ഭഗവദ് രൂപമഖിലം നാന്യദ് വസ്ത്വിഹ കിഞ്ചന

സത്യത്തിൽ, അറിയുന്നവർക്ക് ഈ ലോകത്ത് നിലനിൽക്കുന്നതും ചലിക്കുന്നതും എല്ലാം കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ്. ഭഗവാന്റെ രൂപം മുഴുവനും ഇതിലുണ്ട്; ഇതിൽ വേറൊന്നുമില്ല.

സര്വേഷാമപി വസ്തൂനാം ഭാവാര്ഥോ ഭവതി സ്ഥിതഃ । തസ്യാപി ഭഗവാന്കൃഷ്ണഃ കിം അതദ്വസ്തു രൂപ്യതാമ്

എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും സാരമായ അർത്ഥം അവയുടെ നിലനില്പിലാണ്. അതുപോലെ, ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതായ ഒന്നും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.

( മിശ്ര ) സമാശ്രിതാ യേ പദപല്ലവപ്ലവം മഹത്പദം പുണ്യയശോ മുരാരേഃ । ഭവാമ്ബുധിര്വത്സപദം പരം പദം പദം പദം യദ് വിപദാം ന തേഷാമ്

മുരാരിയുടെ പുണ്യപ്രശസ്തമായ ദിവ്യപാദങ്ങൾ എന്ന കപ്പലിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചവർക്ക്, ഭവസമുദ്രം ഒരു കാളകുട്ടിയുടെ കുരുക്കളളവളവേ ചെറുതായി മാറുന്നു. അവർക്കു, പടിപടിയിലും ദുരിതം തൊടാത്ത പരമപദം ലഭിക്കുന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യത് പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ । യത് കൌമാരേ ഹരികൃതം പൌഗണ്ഡേ പരികീര്തിതമ്

നീ ചോദിച്ചതനുസരിച്ച്, ഹരിയുടെ ബാല്യവും ബാല്യകാലത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ പ്രവർത്തികളും എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.

( മിശ്ര ) ഏതത്സുഹൃദ്‌ഭിശ്ചരിതം മുരാരേഃ അഘാര്ദനം ശാദ്വലജേമനം ച । വ്യക്തേതരദ് രൂപമജോര്വഭിഷ്ടവം ശൃണ്വന് ഗൃണന്നേതി നരോഽഖിലാര്ഥാന്

സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം മുരാരിയുടെ പ്രവർത്തികൾ—പാപം നശിപ്പിക്കൽ, പച്ചപ്പുറങ്ങളിൽ കളികൾ, വ്യക്തമായതും അപ്രത്യക്ഷമായതുമായ രൂപങ്ങൾ, ഭൂമിയുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റൽ—ഇവയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുകയും സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടുന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഏവം വിഹാരൈഃ കൌമാരൈഃ കൌമാരം ജഹതുര്വ്രജേ । നിലായനൈഃ സേതുബന്ധൈഃ മര്കടോത്പ്ലവനാദിഭിഃ

ഇങ്ങനെ, ഒളിച്ചുകളികൾ, പാലങ്ങൾ പണിയൽ, കുരങ്ങുപോലെ ചാടൽ തുടങ്ങിയ ബാല്യവിനോദങ്ങളോടെ അവർ വൃജയിൽ ബാല്യകാലം കഴിച്ചു.

സൂത ഉവാച । ഏവം കൃഷ്ണസഖഃ കൃഷ്ണോ ഭ്രാത്ര രാജ്ഞാഽഽവികല്പിതഃ । നാനാശംകാസ്പദം രൂപം കൃഷ്ണവിശ്ലേഷകര്ഷിതഃ

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, കൃഷ്ണന്റെ സുഹൃത്ത് ആയ കൃഷ്ണൻ, രാജാവായ സഹോദരന്റെ അനിശ്ചിത മനസ്സിലും, കൃഷ്ണനിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടിന്റെ വേദനയിലും ആഴ്ന്നു നിന്നു.

ശോകേന ശുഷ്യദ്വദനഹൃത്സരോജോ ഹതപ്രഭഃ । വിഭും തമേവാനുധ്യായന്നാശക്രോത്പ്രതിഭാഷിതൂമ

ദുഃഖത്തിൽ മുഖവും ഹൃദയവും ഉണങ്ങിയ അവൻ, പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ആ ഭഗവാനെ മാത്രം ധ്യാനിച്ച്, സംസാരിക്കാൻ പോലും കഴിയാതെ നിന്നു.

കൃച്ഛ്രേണ സംസ്തഭ്യ ശുചഃ പാണിനാഽഽമൃജ്യ നേത്രയോഃ । പരോക്ഷേണ സമുന്നദ്ധപ്രണയൌത്കണ്ഠ്യകാതരഃ

വലിയ പ്രയത്നത്തോടെ ദുഃഖം അടിച്ചമർത്തി, കൈകൊണ്ട് കണ്ണുനീർ തുടച്ച്, കൃഷ്ണന്റെ അഭാവത്തിൽ അത്യന്തം ആകുലനായി.

സഖ്യ മൈത്രീം സൌഹൃദം ച സാരഥ്യാദിഷു സംസ്മരന । നൃപമഗ്രജമിത്യാഹ ബാഷ്പഗദ്ഗദയാ ഗിരാ

സ്നേഹവും സൗഹൃദവും, രഥസാരഥിയായ സേവനവും ഓർത്ത്, രാജാവായ മൂത്ത സഹോദരനോട് കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു.

അര്ജുന ഉവാച । വഞ്ചിതോഽഹം മഹാരാജ ഹരിണാ ബന്ധുരുപിണാ । യേന മേഽപഹൃതം തേജോ ദേവവിസ്മാപനം മഹത

അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, ബന്ധുവായി വന്ന ഹരിയാൽ ഞാൻ വഞ്ചിതനായി; ദേവന്മാരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന എന്റെ ശക്തി അവൻ എടുത്തു.

യസ്യ ക്ഷണവിയോഗേന ലോകോ ഹ്യപ്രിയദര്ശനഃ । ഉക്ഥേന രഹിതോ ഹ്യേഷ മൃതകഃ പ്രോച്യതേ യഥാ

അവനിൽ നിന്നൊരു നിമിഷം പോലും വേർപെട്ടാൽ ലോകം സന്തോഷരഹിതമായി തോന്നുന്നു; അവന്റെ കീർത്തിയിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ടാൽ ഞാൻ മരിച്ചവനായി ആകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.

യത്സംശ്രയാദ് ദ്രുപദഗേഹമുപാഗതാനാം രാജ്ഞാ സ്വയംവരമുഖേ സ്മരദുര്മദാനാമ് । തേജോ ഹൃതം ഖലു മയാഭിഹതശ്ച മത്സ്യഃ സജ്ജീകൃതേന ധനുഷ്യാധിഗതാ ച കൃഷ്ണാ

അവനിൽ ആശ്രയം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദ്രുപദന്റെ വീട്ടിൽ സ്വയംവരത്തിനായി എത്തിയ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച്, മത്സരത്തിൽ വിജയിച്ച്, കൃഷ്ണയെ നേടിയതും.

യത്സംനിധാവഹമു ഖാണ്ഡവമഗ്നയേഽദാമിന്ദ്രം ച സാമരഗണം തരസാ വിജിത്യ । ലബ്ധാ സഭാ മയകൃതാദ്ഭുതശില്പമായാ ദിഗ്ഭ്യോഽഹരന്നൃപതയോ ബലിമധ്വരേ തേ

അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ ഖാണ്ഡവവനം അഗ്നിക്ക് നൽകി, ഇന്ദ്രനെയും ദേവതകളെയും ജയിച്ച്, മായൻ നിർമ്മിച്ച അത്ഭുതസഭയും നേടി; രാജാക്കന്മാർ എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള കാഴ്ചകൾ നിന്റെ യാഗത്തിന് കൊണ്ടുവന്നു.

യത്തേജസാ നൃപശിരോഽങ്ഘ്രിമഹന്മഖാര്ഥേ ആര്യോഽനുജസ്തവ ഗജായുതസത്വവീര്യഃ । തേനാഹൃതാഃ പ്രമഥനാഥമഖായ ഭൂപാ യന്മോചിതാസ്തദനയന് ബലിമധ്വരേ തേ

നിന്റെ ശക്തിയാൽ, മഹാരാജാവേ, ആയിരം ആനകളുടെ ബലമുള്ള ഭീമൻ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ യാഗത്തിനായി ജയിച്ചു; അവർ കീഴടങ്ങി യാഗത്തിന് കാഴ്ചകൾ കൊണ്ടുവന്നു.

പത്‍ന്യാസ്തവധിമഖക്ലൃപ്തമഹാഭിഷേകശ്‍ലാഘിഷ്ഠന്ചാരുകാബരം കിതവൈഃ സഭായാമ । സ്പൃഷ്ടം വികീര്യ പദയോഃ പതിതാശ്രുമുഖ്യാ യസ്തത്സ്ത്രിയോഽകൃത ഹതേശവിമുക്തകേശാഃ

നിന്റെ മഹായാഗത്തിൽ, രാജ്യാഭിഷേകത്തിന് അലങ്കരിച്ച ഭാര്യയെ ചതികളാൽ സഭയിൽ അപമാനിച്ചു; രക്ഷകരെ തോൽപ്പിച്ചതിനാൽ അവളുടെ കണ്ണുനീർ നിന്റെ കാലിൽ വീണു, മുടി അഴിയുകയും ചെയ്തു—അവ സ്ത്രീകൾ അത്രയും ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു.

യത്തേജസാഥ ഭഗവാന യുധി ശുലപാണി ര്വിസ്മാപിതഃ സഗിരിജോഽസ്ത്രമദാന്നിജം മേ । അന്യേഽപി ചാഹമമുനൈവ കലേവരേണ പ്രാപ്തോ മഹേന്ദ്രഭവനേ മഹദാസനാര്ധമ

നിന്റെ ശക്തിയാല്‍, മഹാദേവനും പാര്‍വ്വതിയും കൂടെ നിന്നപ്പോള്‍ പോലും, യുദ്ധത്തില്‍ അത്ഭുതപ്പെട്ടു തന്റെ ആയുധം എന്നെ ഏല്‍പ്പിച്ചു. ഈ ശരീരത്തില്‍ തന്നെയാണ് ഞാന്‍ ഇന്ദ്രന്റെ മഹത്തായ സിംഹാസനത്തില്‍ സ്ഥാനം ലഭിച്ചത്.

തത്രൈവ മേ വിഹരതോ ഭുജദണ്ഡയുഗ്മം ഗാണ്ഡീവലക്ഷണമരാതിവധായ ദേവാഃ । സേന്ദ്രാ ശ്രിതാ യദനുഭാവിതമാജമീഢ തേനാഹമദ്യ മുഷിതഃ പുരുഷേണ ഭൂമ്ര

അവിടെ ഞാന്‍ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുമ്പോള്‍, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാന്‍ വേണ്ടി ഗാണ്ഡീവം കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച എന്റെ ഇരട്ട കൈകള്‍ ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ആദരിച്ചു. അവര്‍ എന്നില്‍ ആശ്രയം തേടി. പക്ഷേ, ഭഗവാന്റെ വിടവാങ്ങലോടെ, ആ ശക്തി എന്നില്‍ നിന്ന് പോയി, ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ സാധാരണ മനുഷ്യനായി.

യദ്വാന്ധവഃ കുരുബലാബ്ധിമനന്തപാര മേകോ രഥേന തതരേഽഹമതാര്യസത്ത്വമ । പ്രത്യാഹൃതം ബഹു ധനം ച മയോ പരേഷാം തേജാസ്പദം മണീമയം ച ഹൃതം ശിരോഭ്യഃ

സഹോദരാ, അവന്റെ കൃപയാല്‍ മാത്രം ഞാന്‍ ഒരൊറ്റ രഥത്തില്‍ കുരുവംശത്തിന്റെ അതിരൂക്ഷമായ സൈന്യത്തെ കടന്ന്, മഹാനായ വീരരുടെ ധൈര്യം കാണിച്ചു. ശത്രുക്കളില്‍ നിന്ന് ധാരാളം ധനവും രത്നങ്ങളും തിരിച്ചു പിടിച്ചു, അവരുടെ മുത്തുകിരീടങ്ങളും സ്വന്തമാക്കി.

യോ ഭീഷ്മകര്ണഗുരുശല്യമൂഷ്വദഭ്ര രജന്യവര്യരഥമണ്ഡലമന്ഡിതാസു । അഗ്രേചരോ മമ വിഭോ രഥയൂഥപാനാ മായുര്മനാംസി ച ദൃശാ സഹ ഓജ ആര്ച്ഛത

ഭീഷ്മന്‍, കർണ്ണൻ, ദ്രോണമാചാര്യൻ, ശല്യൻ തുടങ്ങിയവരുടെ മുന്നിൽ, ഉജ്ജ്വലമായ രാത്രികളിൽ, മികച്ച രഥങ്ങളുടെ വലയത്തിൽ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ചവനാണ് അവൻ. അവന്റെ കാഴ്ച കൊണ്ട് എന്റെ ശത്രുക്കളുടെ ശക്തിയും മനസ്സും അവൻ കീഴടക്കി.