ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

നദ്യോ നദാശ്ച ക്ഷുഭിതാഃ സരാംസി ച മനാംസി ച । ന ജ്വലത്യഗ്നിരാജ്യേന കാലോഽയം കിം വിധാസ്യതി

നദികളും പുഴകളും കലങ്ങിപ്പോകുന്നു, തടാകങ്ങളും മനസ്സുകളും അതുപോലെ. അഗ്നി നെയ്യിട്ട് കൊടുത്താലും കത്തുന്നില്ല. ഈ കാലം എന്ത് കൊണ്ടുവരുമോ എന്ന് അറിയില്ല.

ന പിബന്തി സ്തനം വത്സാ ന ദുഹ്യന്തി ച മാതരഃ । രുദന്ത്യശ്രുമുഖാ ഗാവോ ന ഹൃഷ്യന്തി ഋഷഭാ വ്രജേ

കിടാക്കൾ അമ്മയുടെ പാൽ കുടിക്കാറില്ല, പശുക്കൾക്കും പാൽ വരാറില്ല. പശുക്കൾ കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തി കരയുന്നു, കാളകൾക്കും ആനന്ദം ഇല്ല.

ദൈവതാനി രുദന്തീവ സ്വിദ്യന്തി ഹ്യുച്ചലന്തി ച । ഇമേ ജനപദാ ഗ്രാമാഃ പുരോദ്യാനാകരാശ്രമാഃ । ഭ്രഷ്ടശ്രിയോ നിരാനന്ദാഃ കിമഘം ദര്ശയന്തി നഃ

ദേവതകൾ കരയുന്നതുപോലെയും, വിയർക്കുന്നതുപോലെയും, വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെയും തോന്നുന്നു. ഈ നാട്ടുകളും ഗ്രാമങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും കുളങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും തിളക്കവും സന്തോഷവും നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവ എന്ത് ദുർഭാഗ്യമാണ് നമ്മെ കാണിക്കുന്നത്?

മന്യ ഏതൈര്മഹോത്പാതൈഃ നൂനം ഭഗവതഃ പദൈഃ । അനന്യപുരുഷശ്രീഭിഃ ഹീനാ ഭൂര്ഹതസൌഭഗാ

ഈ വലിയ അശുഭസൂചനകൾ കണ്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യവും അവന്റെ ഭാഗ്യത്തോടെ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട മഹാന്മാരും ഭൂമിയിൽ ഇല്ലാതായതുകൊണ്ടാണ് ഭൂമി ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.

ഇതി ചിന്തയതസ്തസ്യ ദൃഷ്ടാരിഷ്ടേന ചേതസാ । രാജ്ഞഃ പ്രത്യാഗമദ് ബ്രഹ്മന് യദുപുര്യാഃ കപിധ്വജഃ

ഇങ്ങനെ ദുർലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടു ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണനേ, യദുപുരിയിൽ നിന്ന് കപിധ്വജൻ തിരികെ വന്നു.

തം പാദയോഃ നിപതിതം അയഥാപൂര്വമാതുരമ് । അധോവദനം അബ്ബിന്ദൂന് സൃജന്തം നയനാബ്ജയോഃ

അവനെ കാലിൽ വീണു, മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത വിധത്തിൽ വിഷമത്തോടെ, തല താഴ്ത്തി, കണ്ണുനീർ ചൊരിയുന്ന നിലയിൽ കണ്ടു.

വിലോക്യ ഉദ്വിഗ്നഹൃദയോ വിച്ഛായം അനുജം നൃപഃ । പൃച്ഛതി സ്മ സുഹൃത് മധ്യേ സംസ്മരന് നാരദേരിതമ്

അനുജന്റെ മുഖം മങ്ങിയതും മനസ്സ് ഉത്കണ്ഠയോടെ നിറഞ്ഞതും കണ്ട രാജാവ്, സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ, നാരദൻ പറഞ്ഞതുകൾ ഓർത്ത് ചോദിച്ചു.

യുധിഷ്ഠിര ഉവാച । കച്ചിദാനര്തപുര്യാം നഃ സ്വജനാഃ സുഖമാസതേ । മധുഭോജദശാര്ഹാര്ഹ സാത്വതാന്ധകവൃഷ്ണയഃ

യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: അനർത്തപുരിയിൽ നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളായ മധു, ഭോജ, ദശാർഹ, ആഹുക, സാത്വത, അന്ധക, വൃഷ്ണി എന്നിവർ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുമോ?

ശൂരോ മാതാമഹഃ കച്ചിത് സ്വസ്ത്യാസ്തേ വാഥ മാരിഷഃ । മാതുലഃ സാനുജഃ കച്ചിത് കുശല്യാനകദുന്ദുഭിഃ

ശൂരൻ, നമ്മുടെ അമ്മാവൻ, സുഖമായിരിക്കുന്നു, അവന്റെ ഭാര്യയും സുഖമാണോ? അമ്മാവനും സഹോദരന്മാരും അനകദുണ്ടുഭിയും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ?

സപ്ത സ്വസാരസ്തത്പത്‍ന്യോ മാതുലാന്യഃ സഹാത്മജാഃ । ആസതേ സസ്നുഷാഃ ക്ഷേമം ദേവകീപ്രമുഖാഃ സ്വയമ്

ഏഴു സഹോദരിമാർ, അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ, മറ്റു അമ്മാവന്മാർ അവരുടെ പുത്രന്മാരും, അവരുടെ മരുമക്കളും, ദേവകി അടക്കം എല്ലാവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ?

കച്ചിത് രാജാഽഽഹുകോ ജീവതി അസത്പുത്രോഽസ്യ ചാനുജഃ । ഹൃദീകഃ സസുതോഽക്രൂരോ ജയന്തഗദസാരണാഃ

രാജാവ് ആഹുകൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണോ? അവന്റെ ദുഷ്ടപുത്രനും അനിയനും? ഹൃദികനും പുത്രനും അക്രൂരനും ജയന്തനും ഗദയും സാരണനും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ?

ആസതേ കുശലം കച്ചിത് യേ ച ശത്രുജിദാദയഃ । കച്ചിദാസ്തേ സുഖം രാമോ ഭഗവാന് സാത്വതാം പ്രഭുഃ

ശത്രുജിത് മുതലായവർ സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ? സാത്വതരുടെ പ്രഭുവായ രാമൻ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു എന്നാണോ?

പ്രദ്യുമ്നഃ സര്വവൃഷ്ണീനാം സുഖമാസ്തേ മഹാരഥഃ । ഗമ്ഭീരരയോഽനിരുദ്ധോ വര്ധതേ ഭഗവാനുത

മഹാരഥനായ പ്രത്യുമ്നൻ, എല്ലാ വൃഷ്ണികളുടെയും അഭിമാനമായവൻ, സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ? ആഴമുള്ള മനസ്സുള്ള അനിരുദ്ധൻ വളർന്ന് അനുഗ്രഹം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നാണോ?

സുഷേണശ്ചാരുദേഷ്ണശ്ച സാമ്ബോ ജാമ്ബവതീസുതഃ । അന്യേ ച കാര്ഷ്ണിപ്രവരാഃ സപുത്രാ ഋഷഭാദയഃ

സുഷേണനും ചാരുദേഷ്ണനും ജാംബവതിയുടെ മകനായ സാംബനും, കർഷ്ണിവംശത്തിലെ പ്രമുഖരായ മറ്റു പലരും, അവരുടെ പുത്രന്മാരായ ഋഷഭൻ മുതലായവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ?

തഥൈവാനുചരാഃ ശൌരേഃ ശ്രുതദേവോദ്ധവാദയഃ । സുനന്ദനന്ദശീര്ഷണ്യാ യേ ചാന്യേ സാത്വതര്ഷഭാഃ

അതു പോലെ തന്നെ, ശൗരിയുടെ അനുചരന്മാരായ ശ്രുതദേവൻ, ഉദ്ധവൻ, സുനന്ദൻ, നന്ദൻ, ശീർഷണ്യൻ എന്നിവരും മറ്റു സാത്വതപ്രമുഖരും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ?

അപി സ്വസ്ത്യാസതേ സര്വേ രാമകൃഷ്ണ ഭുജാശ്രയാഃ । അപി സ്മരന്തി കുശലം അസ്മാകം ബദ്ധസൌഹൃദാഃ

രാമനും കൃഷ്ണനും ആശ്രയിക്കുന്ന എല്ലാവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ? നമ്മോടുള്ള സൗഹൃദം ഉറപ്പുള്ളവർ നമ്മുടെ ക്ഷേമം ഓർക്കുന്നു എന്നാണോ?

ഭഗവാനപി ഗോവിന്ദോ ബ്രഹ്മണ്യോ ഭക്തവത്സലഃ । കച്ചിത്പുരേ സുധര്മായാം സുഖമാസ്തേ സുഹൃദ്‌വൃതഃ

ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്നതും ഭക്തന്മാരോട് പ്രീതിയുള്ളതുമായ ഭഗവാൻ ഗോവിന്ദൻ സുധർമ്മപുരിയിൽ സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു എന്നാണോ?

മങ്‌ഗലായ ച ലോകാനാം ക്ഷേമായ ച ഭവായ ച । ആസ്തേ യദുകുലാമ്ഭോധൌ ആദ്യോഽനന്തസഖഃ പുമാന്

ലോകങ്ങളുടെ മംഗളത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും ഉന്നതിക്കും വേണ്ടി ആദിപുരുഷനും അനന്തസഖാവുമായവൻ യദുകുലസമുദ്രത്തിൽ തുടരുന്നു എന്നാണോ?

യദ്‍ബാഹുദണ്ഡഗുപ്തായാം സ്വപുര്യാം യദവോഽര്ചിതാഃ । ക്രീഡന്തി പരമാനന്ദം മഹാപൌരുഷികാ ഇവ

സ്വന്തം നഗരത്തിൽ, ശക്തമായ കൈകളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന യദുക്കൾ ആദരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവർ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ മഹാശൂരന്മാരെപ്പോലെ കളിക്കുന്നു.

യത് പാദശുശ്രൂഷണമുഖ്യ കര്മണാ സത്യാദയോ ദ്വ്യഷ്ടസഹസ്രയോഷിതഃ । നിര്ജിത്യ സങ്‌ഖ്യേ ത്രിദശാംസ്തദാശിഷോ ഹരന്തി വജ്രായുധവല്ലഭോചിതാഃ

പാദസേവനമാണ് പ്രധാന കര്‍ത്തവ്യം എന്നു കരുതിയ സത്യയും മറ്റുള്ള പതിനാറായിരം സ്ത്രീകളും, സ്വർഗ്ഗദേവതകളെ സൗന്ദര്യത്തിൽ ജയിച്ച്, ഇന്ദ്രനു പ്രിയപ്പെട്ടവർക്കു ലഭിക്കുന്ന അനുഗ്രഹങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.

യദ്‍ബാഹുദണ്ഡാഭ്യുദയാനുജീവിനോ യദുപ്രവീരാ ഹ്യകുതോഭയാ മുഹുഃ । അധിക്രമന്ത്യങ്‌ഘ്രിഭിരാഹൃതാം ബലാത് സഭാം സുധര്മാം സുരസത്തമോചിതാമ്

ശക്തമായ കൈകളുടെ വിജയത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് ഭയമില്ലാതെ ജീവിക്കുന്ന യദുക്കളുടെ പ്രധാനികൾ, ദേവന്മാർക്കു യോജിച്ച സുധർമ്മാ സഭയിൽ, അവരെ കൊണ്ടുവന്നതുപോലെ, തങ്ങളുടെ കാലുകളാൽ ശക്തിയായി പ്രവേശിക്കുന്നു.

കച്ചിത്തേഽനാമയം താത ഭ്രഷ്ടതേജാ വിഭാസി മേ । അലബ്ധമാനോഽവജ്ഞാതഃ കിം വാ താത ചിരോഷിതഃ

പ്രിയനേ, നിനക്ക് രോഗമോ അസുഖമോ ഇല്ലല്ലോ? എനിക്ക് തോന്നുന്നു നിന്റെ പ്രകാശം കുറഞ്ഞുപോയതുപോലെ. നീ എന്തെങ്കിലും നേടാൻ കഴിയാതിരുന്നോ, അപമാനിക്കപ്പെട്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ദീർഘകാലം അകലെ കഴിഞ്ഞോ?

കച്ചിത് നാഭിഹതോഽഭാവൈഃ ശബ്ദാദിഭിരമങ്‌ഗലൈഃ । ന ദത്തമുക്തമര്ഥിഭ്യ ആശയാ യത്പ്രതിശ്രുതമ്

നിനക്ക് ശബ്ദം മുതലായ അനിഷ്ടസംഭവങ്ങൾ ബാധിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ? പ്രാർത്ഥിച്ചവർക്കു വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു ആഗ്രഹം കൊണ്ടോ, നൽകാൻ കഴിയാതിരുന്നോ?

കച്ചിത്ത്വം ബ്രാഹ്മണം ബാലം ഗാം വൃദ്ധം രോഗിണം സ്ത്രിയമ് । ശരണോപസൃതം സത്ത്വം നാത്യാക്ഷീഃ ശരണപ്രദഃ

നീ അഭയം നൽകുന്നവനായി, ബ്രാഹ്മണൻ, കുഞ്ഞ്, പശു, വയോധികൻ, രോഗി, സ്ത്രീ, അല്ലെങ്കിൽ അഭയം തേടി വന്ന ഏതെങ്കിലും ജീവി, ഇവരാരെയും തള്ളിയിട്ടില്ലല്ലോ?

കച്ചിത്ത്വം നാഗമോഽഗമ്യാം ഗമ്യാം വാസത്കൃതാം സ്ത്രിയമ് । പരാജിതോ വാഥ ഭവാന് നോത്തമൈര്നാസമൈഃ പഥി

നീ സമീപിക്കരുതാത്ത സ്ത്രീയെ സമീപിച്ചോ, സമീപിക്കാവുന്നവളെയോ, കൂടെ പാർക്കുന്നവളെയോ സമീപിച്ചോ? അതോ ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ ആയ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ തോറ്റുപോയോ?

അപി സ്വിത്പര്യഭുങ്‌ക്ഥാസ്ത്വം സമ്ഭോജ്യാന് വൃദ്ധബാലകാന് । ജുഗുപ്സിതം കര്മ കിഞ്ചിത് കൃതവാന്ന യദക്ഷമമ്

നീ മുതിർന്നവർക്കും കുട്ടികൾക്കും പങ്കിടേണ്ട ഭക്ഷണം തനിക്കായി കഴിച്ചോ? നിനക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത, അപമാനകരമായ ഏതെങ്കിലും പ്രവൃത്തി ചെയ്തോ?

കച്ചിത്പ്രേഷ്ഠതമേനാഥ ഹൃദയേനാത്മബന്ധുനാ । ശൂന്യോഽസ്മി രഹിതോ നിത്യം മന്യസേ തേഽന്യഥാ ന രുക്

ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, നിന്റെ സ്വന്തം ബന്ധുവിനാൽ ഹൃദയത്തിൽ എപ്പോഴും ശൂന്യതയും നഷ്ടവും അനുഭവിക്കുന്നുവോ? അല്ലെങ്കിൽ നീ വേറേതെങ്കിലും കരുതുന്നുണ്ടോ? അങ്ങനെ അല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം ഇല്ല.

ഊചുശ്ച സുഹൃദഃ കൃഷ്ണം സ്വാഗതം തേഽതിരംഹസാ । നൈകോഽപ്യഭോജി കവല ഏഹീതഃ സാധു ഭുജ്യതാമ്

സുഹൃത്തുക്കൾ കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ വേഗത്തിൽ വന്നതിൽ സ്വാഗതം! ഒരാളും ഒരു കഷണം പോലും ഭക്ഷിച്ചിട്ടില്ല; വരിക, നന്നായി ഭക്ഷിക്കൂ.'

തതോ ഹസന് ഹൃഷീകേശോഽഭ്യവഹൃത്യ സഹാര്ഭകൈഃ । ദര്ശയംശ്ചര്മാജഗരം ന്യവര്തത വനാദ് വ്രജമ്

അപ്പോൾ ഹൃഷീകേശൻ പുഞ്ചിരിയോടെ കുട്ടികളോടൊപ്പം ഇരുന്നു ഭക്ഷിച്ചു. പാമ്പിന്റെ തൊലി കാണിച്ചുകൊണ്ട്, കാടിൽ നിന്ന് ഗ്രാമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.