വസുദേവൻ, സകല ജീവികളുടെ ആത്മാവായ ഭഗവാൻ, വ്രജവാസികൾക്കും അവരുടെ കുട്ടികൾക്കും ഇടയിൽ അതിശയകരവും മുൻപൊരിക്കുമുണ്ടായിട്ടില്ലാത്തതുമായ പ്രേമം വർദ്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അതൊരു അത്ഭുതം തന്നെയാണ്! അപ്രാപ്യനായ ഭഗവാൻ വാസുദേവൻ വസിച്ചിരുന്ന ആ ദേശത്ത്, മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്വാഭാവിക ശത്രുക്കൾ പോലും സൗഹൃദപൂർവ്വം ജീവിച്ചിരുന്നു. അതിൽ വേട്ടക്കുരിശുകളും മറ്റു ജീവികളും സൗഹൃദത്തോടെ ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്ന് കാണാം. അവിടം, അതിദ്വൈതമില്ലാത്ത, അനന്തമായ, അഗാധമായ ജ്ഞാനമുള്ള പരമേശ്വരൻ, തന്റെ ബാല്യകാല ഗോപകൃഷ്ണ ലീലകൾ ആചരിച്ചു. അവൻ പഴയപോലെ, കാളകളും സുഹൃത്തുക്കളും അന്വേഷിച്ചു, കൈയിൽ ഭക്ഷണത്തിന്റെ ഒരു കഷണം പിടിച്ചു, ബ്രഹ്മാ സൃഷ്ടികർത്താവായ ഭഗവാനെ കാണുകയും ചെയ്തു. ബ്രഹ്മാ, ഭഗവാനെ ദർശിച്ചപ്പോൾ, ഉടൻ തന്റെ വാഹനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ഭഗവാന്റെ രണ്ട് കാലുകൾക്ക് തന്റെ നാലു തലകളിലെ കിരീടങ്ങൾ സ്പർശിച്ചു, ഭൂമിയിൽ തทองകമ്പം വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ നമസ്കരിച്ചു. സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീരോടെ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ അഭിഷേകം നടത്തി. പിന്നീട്, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്ന്, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് കൃഷ്ണന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, മുമ്പ് കണ്ട ഭഗവത്വത്തിന്റെ മഹത്വം ഓർത്തു, അവൻ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ ഇരുന്നു. പിന്നീട്, ബ്രഹ്മാ പതിയെ ഉയർന്നു, കണ്ണുകൾ തുടച്ചു, കഴുത്ത് താഴ്ത്തി, മുകുന്ദനെ നോക്കി, കൈകൾ ചുമ്മിച്ച്, വിനയപൂർവ്വം, ഭയം, സന്തോഷം, വിസ്മയം എന്നിവ ചേർന്ന, കണ്ണീരും വിഴുങ്ങിയ ശബ്ദത്തിലും, ഭഗവാനോട് സംസാരിച്ചു. അർജുനൻ, തന്റെ ബന്ധുക്കളെ കാണാനും മഹാത്മാവ് കൃഷ്ണന്റെ കാര്യങ്ങൾ അറിയാനും ദ്വാരകയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു. കുറേ മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയെങ്കിലും അർജുനൻ തിരികെ വന്നില്ല. അപ്പോൾ, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭയാനകമായ, ദുഷ്പ്രതീക്ഷയുള്ള അശുഭ സൂചനകൾ കാണാൻ തുടങ്ങി. അവൻ കാലത്തിന്റെ ഭയാനകമായ പ്രവാഹം, പ്രകൃതിയുടെ ക്രമം മറിഞ്ഞുപോകുന്നത്, മനുഷ്യരുടെ സ്വഭാവം ദുഷ്ടതയിലേക്കു മാറുന്നത്—all driven by anger, greed, and falsehood—കണ്ടു. ഇടപാടുകൾ വളരെയധികം കപടമായിരുന്നു, സൗഹൃദം ചതിയോടുകൂടിയതായിരുന്നു, അച്ഛൻമാർ, അമ്മമാർ, സുഹൃത്തുക്കൾ, സഹോദരങ്ങൾ, ദമ്പതികൾ—എല്ലാവരിലുമുള്ള ബന്ധത്തിൽ കലഹം നിറയുകയായിരുന്നു. ഈ ദുഷ്പ്രതീക്ഷകൾ കാലം മുന്നോട്ടുപോയപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ജനങ്ങളിൽ അതിക്രൂരതയും അധർമ്മവും വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നതും കണ്ടു, തന്റെ സഹോദരനോട് സംസാരിച്ചു. "അർജുനൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയത് ബന്ധുക്കളെയും കൃഷ്ണന്റെ കാര്യങ്ങളും അറിയാനായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഏഴ് മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു, എന്നാൽ ഭീമസേനൻ തിരികെ വന്നിട്ടില്ല; എന്താണ് കാരണം, എനിക്ക് അറിയില്ല. ദൈവമുനിയാൽ പ്രവചിച്ച സമയമോ ഇപ്പോൾ വന്നത്? ഭഗവാൻ ഭൂമിയിൽ തന്റെ ലീലകൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന സമയമോ ഇതു? ഭഗവാന്റെ കൃപകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ സമ്പത്ത്, രാജ്യം, ഭാര്യമാർ, ജീവൻ, കുടുംബം, പ്രജകൾ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചുള്ള വിജയം, ലോകങ്ങൾ എന്നിവ നേടിയത്. ഈ ദുഷ്പ്രതീക്ഷകൾ കാണൂ—ദൈവതല, ഭൂതല, ശരീരതല—ഭയാനകവും ആശങ്കയുമുള്ളതും, ഞങ്ങൾ ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലും ആകുന്നു. എന്റെ ഉരുവുകൾ, കണ്ണുകൾ, കൈകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വിറയ്ക്കുന്നു, ഹൃദയം അസ്ഥിരമാണ്; തീർച്ചയായും അശുഭം അടുത്തിരിക്കുന്നു. ഇടത്തെയും വലത്തെയും മൃഗങ്ങൾ എന്നെ ചുറ്റുന്നു, എന്റെ കുതിരകൾ കരയുന്നു. കാക്ക, പകൽപക്ഷികൾ, ഉളളു, പകൽപക്ഷികൾ—all bring sleeplessness and emptiness. ദിശകൾ പുകകൊണ്ടു നിറയുന്നു, ദിഗന്തങ്ങൾ, മലകൾ വിറയ്ക്കുന്നു, വലിയ ഇടിമുഴക്കവും, മിന്നലും ഉണ്ടാകുന്നു. കാറ്റ് കഠിനമായി വീശുന്നു, പൊടിയും ഇരുട്ടും പടരുന്നു; മേഘങ്ങൾ രക്തം പെയ്യുന്നു. സൂര്യന്റെ പ്രഭ കെട്ടുപോകുന്നു, ഗ്രഹങ്ങൾ ആകാശത്തിൽ കൂട്ടിയിടിക്കുന്നു, ആകാശം അഗ്നിപോലയും അന്യജീവികളാൽ നിറയുകയും ചെയ്യുന്നു. നദികൾ, കുളങ്ങൾ, മനുഷ്യരുടെ മനസ്സ്—all are agitated; അഗ്നി നെയ്യ് ചേർത്തിട്ടും കത്തുന്നില്ല. ഈ കാലം എന്ത് കൊണ്ടുവരും? കുട്ടികൾ അമ്മയുടെ പാൽ കുടിക്കുന്നില്ല, പശുക്കൾ പാൽ തരുന്നില്ല; പശുക്കൾ കണ്ണീർവിട്ടു കരയുന്നു, കാളകൾ സന്തോഷിക്കുന്നില്ല. ദേവതകൾ കരയുന്നു, ചുമ്മുന്നു, വിറയ്ക്കുന്നു; നഗരങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, തോട്ടങ്ങൾ, കുളങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങൾ—all have lost their splendor and joy. ഈ ദുഷ്പ്രതീക്ഷകൾ എന്ത് ദുരിതം കാണിക്കുന്നു? എനിക്ക് തോന്നുന്നു, ഈ വലിയ സൂചനകൾ പ്രകാരം, ഭൂമി ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങൾക്കും അവന്റെ ഭാഗ്യപൂർണ്ണരായ വിശിഷ്ട വ്യക്തികൾക്കും നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഭൂമി തന്റെ ഐശ്വര്യവും നഷ്ടപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ, ഈ ദുഷ്പ്രതീക്ഷകൾ മനസ്സിൽ ഓർത്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, വാനരധ്വജം അർജുനൻ യദു നഗരത്തിൽ നിന്ന് തിരികെ എത്തി. അർജുനൻ, മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെ അല്ലാതെ, രാജാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, ദുഃഖിതനായ്, മുഖം താഴ്ത്തി, കണ്ണിൽ നിന്നു ജലകണങ്ങൾ വീഴ്ത്തി. അർജുനന്റെ ഹൃദയം ദുഃഖത്തിലാണെന്ന് കണ്ടു, അവന്റെ രൂപം മാറിയതും, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു, നാരദന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്തു. "അനർത നഗരത്തിലെ നമ്മുടെ ബന്ധുക്കൾ—മധു, ഭോജ, ദശാർഹ, ആഹുക, സാത്വത, അന്ധക, വൃഷ്ണി—എല്ലാവരും സുഖമായി ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ? ശൂര, നമ്മുടെ മാതുലൻ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ, അനകദുണ്ടുഭി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരങ്ങൾ—all are safe? ഏഴ് സഹോദരിമാർ, അവരുടെ ഭർത്താക്കൾ, മറ്റ് മാതുലന്മാർ, അവരുടെ പുത്രന്മാർ, മരുമകൾ, ദേവകി herself—എല്ലാവരും സുഖമായി ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ? അഹുക രാജാവും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദുഷ്ടപുത്രനും, സഹോദരനും, ഹൃദികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ, അക്രൂര, ജയന്ത, ഗദ, സരന—all are well? ശത്രുജിത് മുതലായവർ, രാമ, സാത്വതരുടെ നാഥൻ—all are happy? പ്രദ്യുമ്നൻ, വൃഷ്ണികളുടെ മഹാരഥി, അനിരുദ്ധൻ, ആഴത്തിലുള്ള രാഗത്തിൽ വളരുന്നവൻ—all are blessed? സുഷേന, ചാരുദേശ, ജാംബവതിയുടെ പുത്രൻ സാംബ, മറ്റ് കർഷ്ണികൾ, അവരുടെ പുത്രന്മാർ, ഋഷഭം—എല്ലാവരും സുഖമായി? ശൗരിയുടെ അനുയായികൾ—ശ്രുതദേവ, ഉദ്ധവ, സുനന്ദ, നന്ദ, ശിരിഷാന്യ, മറ്റ് സാത്വതർ—all are well? രാമ-കൃഷ്ണന്റെ കൈകളിൽ ആശ്രയിച്ചവർ—all are safe? സൗഹൃദത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടവർ നമ്മുടെ ക്ഷേമം ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? ഗോവിന്ദൻ, ബ്രാഹ്മണനോടും ഭക്തരോടും സ്നേഹമുള്ള ഭഗവാൻ, സുധർമ്മ നഗറിൽ സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ?