ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സുബലന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ ഗന്ധാരി, ഭർത്താവിനോടുള്ള അഗാധഭക്തിയോടെ, തന്റെ അധികാരചിഹ്നമായ ദണ്ഡം വച്ച് ഉപേക്ഷിച്ച് ഭർത്താവിനെ പിന്തുടർന്നു. മഹാത്മാക്കൾ ലോകാന്ത്യത്തിൽ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അവളും എല്ലാം വിട്ടു. അജാതശത്രു, എല്ലാവരോടും സൗഹൃദം പുലർത്തി, അഗ്നിഹോത്രങ്ങൾ നടത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ എള്ള്, പശു, ഭൂമി, സ്വർണ്ണം എന്നിവ നൽകി ആദരിച്ചു. പിന്നെ വീട്ടിൽ ചെന്നു മൂത്തവരോടു വിനയം കാണിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, തന്റെ മാതാപിതാക്കളെയും സുബലകുമാരിയെയും കാണാനായില്ല. അവിടെ സഞ്ജയനെ ഇരിക്കുന്നതു കണ്ടു, അവൻ ഉത്കണ്ഠയോടെ ചോദിച്ചു: “ഗാവൽഗണ, കാഴ്ചയില്ലാത്ത നമ്മുടെ വൃദ്ധനായ പിതാവ് എവിടെയാണ്?” “മരണംവരുത്തപ്പെട്ട പുത്രന്മാരെ ഓർത്ത് ദുഃഖിക്കുന്ന അമ്മ എവിടെയാണ്? നമ്മുടെ മാമാവും സുഹൃത്തുമായവൻ എവിടേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു? ഞാൻ ജ്ഞാനരഹിതനാണെന്നും, ബന്ധുക്കൾ ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു എന്നുമാണ് അവൻ കരുതിയത്. അതിനാൽ ഭാര്യയെ കൂട്ടി ഗംഗാതീരത്ത് പോയി ദുഃഖനാശം തേടിയിരിക്കാമോ?” എന്നിങ്ങനെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ദുഃഖത്തിൽ ആകുന്നു. “പാണ്ഡു രാജാവ് മരണപ്പെട്ടശേഷം, നമ്മുടെ അമ്മാവന്മാർ എല്ലാ ബന്ധുക്കളെയും കുട്ടികളെയും കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിച്ചു. ആ രക്ഷകരെ ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളെ വിട്ട് എവിടേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു?” സൂതൻ പറഞ്ഞു: സഹാനുഭൂതിയാലും, വേർപാടിന്റെ വേദനയാലും, സഞ്ജയൻ അകത്തുള്ള ഭഗവാനെ കാണാൻ കഴിയാതെ, ആഴമായ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പറയാൻ കഴിയാതെ നിന്നു. കണ്ണീർ കൈകൊണ്ട് തുടച്ചു, മനസ്സു സമാധാനപ്പെടുത്തി, സഞ്ജയൻ കൃഷ്ണപാദങ്ങളെ ഓർത്ത് അജാതശത്രുവിന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: “നിന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ തീരുമാനവും ഗന്ധാരിയുടെ തീരുമാനവും എനിക്കറിയില്ല, മഹാബാഹുവേ. ഈ മഹാത്മാക്കൾ എന്നെ വഞ്ചിച്ചിരിക്കുന്നു.” അപ്പോൾ മഹർഷിയായ നാരദൻ തുംബുരുവിനൊപ്പം അവിടേക്ക് എത്തി. യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരും എഴുന്നേറ്റ് മഹർഷിയെ ആദരിച്ചു. യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: “ഭഗവാനേ, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ എവിടേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു എന്നറിയില്ല. പുത്രന്മാരെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ തപസ്സിൽ ലീനയായ അമ്മ എവിടേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു എന്നുമറിയില്ല.” അപ്പോൾ, സമുദ്രം കടക്കാൻ വഴി കാണിക്കുന്ന കപ്പൽക്കാരനെപോലെ, മഹർഷി നാരദൻ, മഹാമുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, സംസാരിച്ചു: “പശുക്കൾ തങ്ങളുടേതായ കയറിൽ കെട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ, ജീവികൾ നാമം, വാക്ക് എന്നിവയാൽ ബന്ധിതരായി, ഭഗവാനുവേണ്ടി ഹോമങ്ങൾ നടത്തുന്നു. കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ കളിക്കാരന്റെ ഇഷ്ടം പോലെ ഒന്നിച്ച് വരുകയും വേർപിരിയുകയും ചെയ്യുന്നപോലെ, മനുഷ്യരുടെ സംഗമവും വേർപാടും ഭഗവാന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം സംഭവിക്കുന്നു. നീ ഈ ലോകത്തിൽ സ്ഥിരമായതും അസ്ഥിരമായതും എന്നു കരുതുന്നവയൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അങ്ങനെ അല്ല; മായയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന മമത കൊണ്ടല്ലാതെ, ഇവയ്ക്ക് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. അതുകൊണ്ട്, മായാവശം ജനിച്ച ഈ ഹൃദയദൗർബല്യം ഉപേക്ഷിക്കണം. ‘നിങ്ങളില്ലാതെ അവരൊക്കെ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?’ എന്ന ദയാഭാവം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ്. പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായ ഈ ശരീരം കാലം, കർമ്മം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അധീനമാണ്. പാമ്പ് പിടിച്ച ആളെപ്പോലെ, മറ്റൊരാളെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല. കൈയില്ലാത്തവൻ കൈയുള്ളവന്റെ ആഹാരമാണ്; കാലില്ലാത്തവൻ നാലുകാലികളുടേതാണ്; ദുർബലന്മാർ ശക്തന്മാരുടെ ആഹാരമാണ്—ജീവൻ ജീവനെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഭഗവാനായ പരമാത്മാവ്, എല്ലാവരുടേയും ആത്മാവായ അവൻ, സ്വയം സ്വയം അറിയുന്നവൻ, അകത്തും പുറത്തും വസിക്കുന്നു. അവൻ തന്റെ മായാബലത്തിൽ ദൃശ്യനാകുന്നു. ഈ ഭഗവാനാണ്, മഹാരാജാവേ, ഭക്തന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ കാലസ്വരൂപമായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദൈവികകാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയായി; ഇനി ചെയ്യാനുള്ളത് പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ, ഭഗവാൻ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നിങ്ങളെല്ലാവരും കാത്തിരിക്കണം. ധൃതരാഷ്ട്രനും സഹോദരനും ഭാര്യയായ ഗന്ധാരിയും ഹിമാലയത്തിന് തെക്കോട്ട്, സപ്തർഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. ആ ഗംഗാനദി, സപ്തർഷിമാർക്കു വേണ്ടി ഏഴു ചാനലുകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ സപ്തവൈനി എന്നു വിളിക്കുന്നത്. അവിടെ, നിർദ്ദിഷ്ടസമയങ്ങളിൽ കുളിച്ച്, അഗ്നിയിൽ ഹോമങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, ജലമാത്രം കഴിച്ച്, മനസ്സു ശാന്തമായി, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം കഴിയുന്നു. യോഗാസനവും പ്രാണായാമവും നേടി, ആറു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പിൻവലിച്ച്, ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച്, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ നശിപ്പിച്ച്, സത്ത്വഗുണത്തിൽ ശുദ്ധനായി. ജ്ഞാനത്തിൽ മനസ്സിനെ ലയിപ്പിച്ച്, ക്ഷേത്രജ്ഞനെ ആത്മാവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, ആത്മാവിനെ ബ്രഹ്മണിൽ ലയിപ്പിച്ച്, കുപ്പിയിലിരിക്കുന്ന ആകാശം ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, അദ്ദേഹം നിലകൊള്ളുന്നു. മായയും ഗുണങ്ങളും നശിപ്പിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും നിയന്ത്രിച്ച്, ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്തംഭംപോലെ അചഞ്ചലനായി, എല്ലാ കർമങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, മുക്തനായി. രാജാവേ, ഇന്നുമുതൽ അഞ്ചാം ദിവസം അദ്ദേഹം ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുമെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം; ശരീരം ചിതയിൽ ചാരമാകും. ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം ദഹിക്കുന്നപ്പോൾ, ഭക്തിയായ ഭാര്യ സഹോദരഭർത്താവിനൊപ്പം പുറത്തു നിന്നു, ഭർത്താവിനെ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ നോക്കി നിൽക്കും. ഈ അത്ഭുതവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, കുരുവംശജനായ വിദ്യുര്, സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ്, തീർത്ഥയാത്രക്കായി അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, നാരദനും തുംബുരുവും സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ നാരദന്റെ വചനങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച് ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്താണ് ഈ അത്ഭുതം? വസുദേവനിൽ, സർവ്വാത്മാവിൽ, വ്രജവാസികൾക്കും അവരുടെ മക്കൾക്കും അനുപമമായ സ്നേഹം വർദ്ധിച്ചുപോവുകയാണ്. അവിടെയുള്ള മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും, സ്വാഭാവിക ശത്രുക്കളായിട്ടും, പരസ്പരം സ്നേഹത്തോടെ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭഗവാനോടൊപ്പം, മൃഗങ്ങൾക്കും മനുഷ്യർക്കുമിടയിൽ സൗഹൃദം നിറഞ്ഞു ജീവിച്ചു. അവിടെയായിരുന്നു അദ്വൈതമായ, അനന്തമായ, അഗാധജ്ഞാനനായ പരമേശ്വരൻ, ബാലഗോപാലനായി, പഴയപോലെ കയ്യിൽ അന്നം പിടിച്ച്, കാളകളെയും സുഹൃത്തുകളെയും അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട്, ബാലലീലകൾ ആചരിച്ചിരുന്നത്. ബ്രഹ്മാവു തന്നെ അവനെ ദർശിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ വാഹനത്തിൽ നിന്ന് അതിവേഗം ഇറങ്ങി, പൊന്നിൻ ദണ്ഡം വെക്കുന്നതുപോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു, നാലുമുനകളിലുമുള്ള കിരീടങ്ങൾ കൃഷ്ണന്റെ പാദങ്ങളിൽ സ്പർശിച്ച്, സന്തോഷാശ്രുക്കളോടെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു, ദീർഘനേരം കഴിഞ്ഞ് കൃഷ്ണന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, മുമ്പ് കണ്ട മഹത്വം ഓർത്തു, അവിടെയിരുന്നു. മദ്ധ്യത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, കണ്ണീർ തുടച്ചു, കഴുത്ത് താഴ്ത്തി, മുകുന്ദനെ നോക്കി, കൃതജ്ഞതയും വിനയവും നിറഞ്ഞു, കൈകൾ കൂട്ടി, വിറച്ച്, കണ്ണീരോടെ, ഭക്തിയോടെ സംസാരിച്ചു. അർജ്ജുനൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് ബന്ധുക്കളെ കാണാനും, കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം അറിയാനും പോയപ്പോൾ, പല മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും തിരികെ വന്നില്ല. അപ്പോൾ, കുരുവംശശ്രേഷ്ഠനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭയാനകമായ അശുഭസൂചനകൾ കണ്ടു. കാലത്തിന്റെ ഭയാനകഗതിയും, പ്രകൃതിയുടെ ക്രമം മറിഞ്ഞുപോകുന്നതും, മനുഷ്യരുടെ സ്വഭാവം മോശമാവുന്നതും—ക്രോധം, ലോഭം, കപടം എന്നിവയാൽ ആവർജ്ജിതമായതും—അവൻ കണ്ടു. ഇടപാടുകൾ വഞ്ചനാപരമായതും, സൗഹൃദം കപടതയോടുകൂടിയതും, അച്ഛന്മാർക്കും അമ്മമാർക്കും സഹോദരന്മാർക്കും ഭർത്താവിനും ഭാര്യയ്ക്കുമിടയിൽ കലഹം ഉയരുന്നതും അവൻ കാണുകയും ചെയ്തു.