ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, തന്റെ പ്രിയ സഹോദരനായ വിധുരനോട് സ്നേഹപൂർവ്വം ചോദിച്ചു: “കൃഷ്ണഭക്തരായ നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും കണ്ടോ? യദുവംശജന്മാർ ദ്വാരകയിൽ സുഖമായി ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ?” ധർമരാജാവിന്റെ ഈ ചോദ്യം കേട്ട്, വിധുരൻ തന്റെ അനുഭവങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി വിവരിച്ചു, പക്ഷേ യദുവംശത്തിന്റെ നാശം മാത്രം മറച്ചു വച്ചു. അത്രയും ദാരുണവും സഹിക്കാനാകാത്തതുമായ ആ വർത്തമാനം മറ്റുള്ളവരുടെ ദു:ഖം കാണാൻ കഴിയാതെ, ദയാലുവായ വിധുരൻ പറയാൻ മനസ്സില്ലാതിരുന്നതായിരുന്നു. അത്രയും കാലം, വിധുരൻ അങ്ങോട്ട് താമസിച്ചു, ദേവതയെപ്പോലെ ആദരവും സന്തോഷവും അനുഭവിച്ചു. മൂത്ത സഹോദരന്റെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കി, എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം പകർന്നു. അപ്പോഴത്തെ കാലത്ത്, ഒരു ശാപം മൂലം യമധർമ്മൻ ശൂദ്രരൂപത്തിൽ നൂറുവർഷം കഴിയേണ്ടി വന്നു. അപ്പോൾ, അർയമൻ ദണ്ഡനം നിർവഹിച്ചു. രാജ്യം വീണ്ടെടുത്ത യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, തന്റെ വംശത്തിന്റെ അവകാശിയായ പുത്രപൗത്രന്മാരെ കണ്ടും, ലോകപാലകന്മാരെപ്പോലെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം മഹാസമൃദ്ധിയിൽ ആനന്ദിച്ചു. ഇങ്ങനെ, ഗൃഹബന്ധങ്ങളിൽ ആസ്വാദനത്തിലും അശ്രദ്ധയിലും മുഴുകിയവർക്ക്, അതികഠിനമായ കാലം എങ്ങനെ കടന്നു പോയെന്ന് അവർക്ക് മനസ്സിലായില്ല. ഇത് മനസ്സിലാക്കിയ വിധുരൻ, ധൃതരാഷ്ട്രനോട് പറഞ്ഞു: “രാജാവേ, ദുഷ്പ്രാപ്തി എത്തിയിരിക്കുന്നു. ദീർഘകാലം കാത്തിരിക്കേണ്ട, ഉടൻ പുറപ്പെടുക.” “ഇവിടെ, എവിടെയും, എപ്പോഴും രക്ഷയില്ല. പരമകാലൻ, ഭഗവാൻ, എല്ലാവർക്കും വേണ്ടി എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും, സ്വന്തം ജീവനും, അപ്രത്യക്ഷരാക്കുന്ന ഈ സമയത്താണ് നമ്മൾ. സമ്പത്തും മറ്റും പറയാൻ കാര്യമോ?” “പിതാക്കന്മാർ, സഹോദരന്മാർ, സുഹൃത്തുക്കൾ, പുത്രന്മാർ—എല്ലാവരും കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. യൗവനം പോയി. വൃദ്ധപ്രായം നിന്നെ ചായിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. ജീവിക്കാനുള്ള പ്രതീക്ഷ എത്ര വലിയതാണെന്നു കാണൂ—ഭീമൻ ഉപേക്ഷിച്ച ഭക്ഷ്യവും നീ സംതൃപ്തിയോടെ കഴിക്കുന്നു. തീ വെച്ചിട്ടും, ദാനം നൽകിയിട്ടും, വിഷം നൽകിയിട്ടും, ഭാര്യമാർ അപമാനിതരായിട്ടും, ഭൂമി-സമ്പത്തുകൾ നഷ്ടമായിട്ടും, ഇവയ്ക്കായി ജീവൻ കൊടുത്തവർക്ക് ഇനി എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?” “ഇവിടെ, വൃദ്ധപ്രായം കൊണ്ടു ക്ഷയിച്ച ഈ ശരീരം, ജീവിക്കാൻ ഇഷ്ടം ഇല്ലെങ്കിലും, വിടപറയും. പഴയ വസ്ത്രം പോലെയാണ് ഇത്. ശരീരത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ, ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് യാത്രതിരിക്കുമ്പോൾ എവിടെ പോകുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാറില്ല—അങ്ങനെയവനാണ് ജ്ഞാനി. സ്വന്തം കാരണത്താലോ മറ്റൊരാളുടെ കാരണത്താലോ, ഭ്രമം മാറി, ഹരിയെ ഹൃദയത്തിൽ പടുത്തുവെച്ച്, വീട്ടുവിടുന്നവൻ അത്യുത്തമനാണ്.” “അതുകൊണ്ട്, മറ്റുള്ളവർക്ക് അറിയിക്കാതിരിച്ച്, വടക്കോട്ടുള്ള മാർഗ്ഗത്തിൽ യാത്രതിരിക്കണം. ഇനി ഇവിടെ നിന്നാൽ, ഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ, മനുഷ്യരെ കാലം അകറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കും.” വിദുരന്റെ ഈ ഉപദേശം മനസ്സിലാക്കി, ധൃതരാഷ്ട്രൻ ബന്ധങ്ങളുടെ ശക്തമായ ചങ്ങലകൾ മുറിച്ച്, സഹോദരൻ കാണിച്ച വഴി പിന്തുടർന്ന് പുറപ്പെടുകയായിരുന്നു. ഭർത്താവിനോടുള്ള അനുരാഗത്തിൽ, സുബലയുടെ പുത്രി ഗന്ധാരി, തന്റെ അധികാരചിഹ്നമായ ദണ്ഡം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ചു—മഹാത്മാക്കൾ ജീവിതാവസാനത്ത് ബന്ധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ. യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, എല്ലാവരോടും സൗഹൃദം പുലർത്തി, ഹോമങ്ങൾ നടത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എള്ളും, പശുവും, ഭൂമിയും, പൊന്നും നൽകി, മൂപ്പന്മാരെ വന്ദിക്കാൻ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. എന്നാൽ അവിടെ, തന്റെ മാതാപിതാക്കളെയും ഗന്ധാരിയെപ്പോലും കാണാനായില്ല. അങ്ങോട്ട് സന്ദേഹത്തോടെ, സഞ്ജയനെ ഇരുന്ന് കാണുമ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഉത്സുകനായി ചോദിച്ചു: “ഗവൽഗണാ, കണ്ണില്ലായ്മയാൽ പീഡിതനായ എന്റെ പിതാവ് എവിടെയാണ്? എന്റെ അമ്മ, കൊല്ലപ്പെട്ട പുത്രന്മാരെ ഓർത്ത് ദുഃഖിക്കുന്നവൾ, എവിടെയാണ്? എന്റെ ചിഹ്നമായ മാമനായ വിധുരൻ എവിടെയാണ്? ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണെന്നും, ബന്ധുക്കളില്ലാതായെന്നും കരുതിയാണ്, ഭാര്യയുമായി ഗംഗയുടെ തീരത്തേക്ക് പോയതാവാമോ, ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം തേടി?” “പാണ്ഡു പിതാവ് മരിച്ചതിനുശേഷം, ഞങ്ങളുടെ മാമന്മാർ എല്ലാവരും ഞങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളെയും മക്കളെയും കാത്തു രക്ഷിച്ചു. ആ രക്ഷകരെ നമ്മെ വിട്ട് എവിടേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു?” സൂതൻ പറഞ്ഞു: അനുഭാവത്താലും, വേർപാടിന്റെ ദു:ഖത്താലും, സഞ്ജയന് ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം മനസ്സിൽ കാണാൻ കഴിയാതെ, അവൻ മറുപടി പറയാൻ പ്രാപ്തനല്ലാതായി. കണ്ണീരൊപ്പി, മനസ്സു ശമിപ്പിച്ച്, ഭഗവാന്റെ പാദസ്മരണയോടെ, സഞ്ജയൻ അജാതശത്രുവിനോട് പറഞ്ഞു: “നിന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ തീരുമാനവും, ഗന്ധാരിയുടെ തീരുമാനവും എനിക്ക് അറിയില്ല, മഹാബാഹുവേ. ഈ മഹാത്മാക്കൾ എന്നെ വഞ്ചിച്ചിരിക്കുന്നു.” അപ്പോൾ മഹർഷി നാരദൻ തുംബുരുവിനൊപ്പം അവിടെ എത്തി. യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരും എഴുന്നേറ്റു, മഹർഷിയെ ആദരിച്ചു, ആരാധിച്ചു. യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: “ഭഗവൻ, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ എവിടേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു എന്നെ അറിയില്ല. കൊല്ലപ്പെട്ട പുത്രന്മാരെ ഓർത്ത് ദു:ഖിക്കുന്ന, തപസ്സിൽ ലീനയായ എന്റെ അമ്മ എവിടെയാണ്?” അപ്പോൾ, സമുദ്രം കടക്കാൻ വഴികാട്ടുന്ന കപ്പൽക്കാരനെപ്പോലെ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ പ്രസക്തമായി പറഞ്ഞു: “പശുക്കൾ തങ്ങളുടേതായ കയറുകളിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ, ജീവികൾക്കും നാമ-രൂപങ്ങൾ എന്ന കയറിൽ കെട്ടിക്കെട്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അർപ്പണങ്ങൾ നടത്താൻ അവരെ ഭഗവാന്റെ ഇച്ഛ പ്രകാരം നയിക്കുന്നു. കളിപ്പാട്ടങ്ങളുടെ സംഗമവും വേർപാടും കളിക്കാരന്റെ ഇച്ഛയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത് പോലെ, ജനങ്ങളുടെ സംഗമവും വേർപാടും ഭഗവാന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം നടക്കുന്നു.” “നീ ഈ ലോകത്തിൽ സ്ഥിരമോ അസ്ഥിരമോ എന്ന് കരുതുന്നവയൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അങ്ങനെയല്ല. മോഹം ജനിപ്പിച്ച അസക്തിയാൽ മാത്രമാണ് ദു:ഖം. അതുകൊണ്ട്, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ഈ ഹൃദയദൗർബല്യം ഉപേക്ഷിക്കണം. ‘എനിക്ക് ഇല്ലാതെ അവർക്കെങ്ങനെ രക്ഷയാകും’ എന്ന ചിന്ത ഉപേക്ഷിക്കണം. ഈ പഞ്ചഭൗതിക ശരീരം, കാലം, കർമ്മം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കീഴിലാണ്. പാമ്പ് പിടിച്ചവൻ മറ്റൊരാളെ രക്ഷിക്കാനാവില്ലല്ലോ, അതുപോലെയാണ്.” “കൈകളില്ലാത്തവൻ കൈയുള്ളവരുടെ ആഹാരമാണ്; കാലില്ലാത്തവൻ നാലുകാലികളുടേതാണ്; സകലരിലും ബലഹീനൻ ബലവാന്മാരുടെ ആഹാരമാണ്—ജീവൻ ജീവനിൽ ജീവിക്കുന്നു. രാജാവേ, ആ പരമാത്മാവ്, സ്വയം സ്വയം കാണുന്നവൻ, അന്ത്യർ-ബാഹ്യരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, തന്റെ മായാബലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു—അവനെ ദർശിക്കൂ.” “ഈ ഭഗവാൻ, മഹാരാജാവേ, സകലഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടാവും രക്ഷകനുമാണ്. ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ കാലരൂപത്തിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. ദൈവിക പ്രവർത്തി പൂർത്തിയായി, ഇനി ശേഷിക്കുന്നതെന്താണെന്ന് കാത്തിരിക്കുന്നു. അതുവരെ, ഭഗവാൻ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കണം.” “ധൃതരാഷ്ട്രൻ, സഹോദരനും ഭാര്യയായ ഗന്ധാരിയും കൂടി, ഹിമാലയത്തിന് തെക്കേ ഭാഗത്തുള്ള മഹർഷികളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു.” അവിടെ, ആ ഗംഗാനദി, ഏഴു സ്രോതസ്സുകളായി വിഭജിച്ച്, സപ്തർഷിമാരുടെ സന്തോഷത്തിനായി ഒഴുകുന്നു. അതിനാലാണ് അവളെ ‘സപ്തസ്രോതസ്സു’ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.