ഭൂമിയിൽ ധർമ്മം നിലനിർത്തുന്നതിനും വഴിതെറ്റുന്നവരെ ശാസിക്കുന്നതിനും രാജർഷ്യന്മാരുടെ വംശം നിലനിർത്തുന്നതിനും, ഭാവിയിൽ കലിയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഒരാളുടെ അഗാധമായ പങ്ക് ഉണ്ടാകുമെന്ന് മഹർഷിമാർ പ്രവചിച്ചു. തക്ഷകൻ എന്ന സർപ്പൻ, ഒരു മഹർഷിയുടെ പുത്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണസമീപതയെ അറിയിച്ചപ്പോൾ, ആ മഹാരാജാവ് എല്ലാ ബന്ധങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് ചേർന്ന് പോവുമെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. ആത്മതത്ത്വം അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, അദ്ദേഹം വ്യാസപുത്രനിൽ നിന്നു ഉപദേശം കേട്ടു, തന്റെ ശരീരം ഗംഗാതീരത്ത് ഉപേക്ഷിച്ച് ഭയരഹിതനായി പരമപദം പ്രാപിക്കും. ഇങ്ങനെ രാജാവിനെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, മാന്യരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോകത്തിൽ അദ്ദേഹം പരിചിതനാകുന്നത് പരീക്ഷിത് എന്ന പേരിലാണ്, കാരണം തന്റെ ജനനസമയത്ത് കണ്ട അത്ഭുതം ഓർത്ത് ഈ ലോകത്തെ മനുഷ്യരെ നിരീക്ഷിക്കുകയും പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യും. ആ രാജകുമാരൻ വളരെയേറെ വേഗത്തിൽ വളർന്നു, പിതാവിന്റെ പ്രതിദിന പരിചരണത്താൽ പൗർണമാസത്തിലെ ചന്ദ്രനെപോലെ അവൻ ഉജ്ജ്വലനായി. സഹോദരന്മാരോടുള്ള അകൃത്യത്തിന് പ്രായശ്ചിത്തമായി അശ്വമേധയാഗം നടത്താൻ രാജാവ് ആഗ്രഹിച്ചു, ധനം സമ്പാദിച്ച ശേഷം നികുതികളോ പിഴകളോ ഒഴികെയുള്ള മാർഗങ്ങൾ കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു. രാജാവിന്റെ മനസ്സിലുള്ള ഈ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, അച്യുതന്റെ പ്രേരണയാൽ സഹോദരന്മാർ വടക്കൻ ദിക്കിൽ നിന്ന് ധാരാളം ധനം കൊണ്ടുവന്നു. ഈ സമ്പത്ത് ഉപയോഗിച്ച് ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭയവും ഭക്തിയുംകൊണ്ട് ഹരിയെ ആരാധിച്ച് മൂന്നു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. രാജാവിന്റെ ക്ഷണപ്രകാരം, ബ്രാഹ്മണന്മാർ രാജാവിനെ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം, ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ സുഹൃത്തുക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ കുറേ മാസങ്ങൾ അവിടെയിരുന്നു. പിന്നീട്, രാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ കൃഷ്ണൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം അർജുനനും യാദവരുമായും ദ്വാരകയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി. ഹരിയുടെ ബാല്യത്തിലെ ഈ അത്ഭുതകരമായ കൃത്യം—ഭക്തന്റെ രക്ഷ—വ്രജയിലിരുന്ന കുട്ടികൾ അവരുടെ യൗവനത്തിൽ അത്ഭുതത്തോടെ പരസ്പരം പറഞ്ഞു. പരമസ്രഷ്ടാവ് മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച് ലീലകൾക്ക് വേണ്ടി അവതരിക്കുന്നതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല; അഘാസുരൻ പോലുള്ള പാപികൾ പോലും ഭഗവാന്റെ സ്പർശനത്തിൽ പാപമുക്തരായി സ്വരൂപസാമ്യത്തെ പ്രാപിച്ചു. ഒരിക്കൽ പോലും ഭഗവാന്റെ രൂപം മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചവൻ പരമഭക്തിമാർഗം പ്രാപിച്ചു; എങ്കിൽ മായയില്ലാതെ നിത്യാത്മാനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നവന്റെ സ്ഥിതിയെന്തായിരിക്കും! സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെയാണ്, മഹാബ്രാഹ്മണരേ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ കൃഷ്ണന്റെ അത്ഭുതകൃത്യങ്ങൾ കേട്ടു, ആ മഹാപുണ്യകഥയിൽ മനസ്സു ആഴമായി ലയിപ്പിച്ച് വീണ്ടും ശുകനെ ചോദ്യം ചെയ്തു: “ഹരിയുടെ ബാല്യത്തിൽ നടന്നത്, യൗവനകാലത്ത് കുട്ടികൾ പാടിയത്—ഇവ രണ്ടും വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിലാണല്ലോ; എങ്ങനെ ഇതു സംഭവിച്ചു? മഹായോഗീ, ഗുരുനാഥാ, ഈ പരമവിചിത്രം ദയവായി പറയൂ. ഇതെല്ലാം ഹരിയുടെ മായയുടെ കളിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല. ഞങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്, ഗുരുവേ, നാമെല്ലാം വെറും ക്ഷത്രിയർ എന്നാണെങ്കിലും, കൃഷ്ണകഥയുടെ അമൃതം നിങ്ങൾ നിന്നു നിരന്തരം കുടിക്കുന്നു.” ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ബദരായണിയുടെ പുത്രൻ, അനന്തഹൃദയത്തിൽ ലയിച്ചിരുന്ന അവൻ, വലതുനോട്ടം വീണ്ടെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ച്, ഭഗവത്ഭക്തനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ശാന്തമായി ഉത്തരം പറഞ്ഞു: “ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതുപോലെ ഞാൻ ഭഗവാന്റെ ലീലാവതാരങ്ങളും കൃത്യങ്ങളും മുഴുവൻ പറഞ്ഞുതന്നു. വീണുപോയാലും, ഇടറിപ്പോയാലും, വിഷമത്തിലായാലും, വെട്ടിനുറുക്കപ്പെട്ടാലും, പരാജിതനായി പോയാലും, ആരെങ്കിലും ‘ഹരിയേ ശരണം’ എന്നു ഉയർന്ന ശബ്ദത്തിൽ വിളിച്ചാൽ അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമു രക്ഷപ്പെടും. അനന്തശക്തനായ ഭഗവാന്റെ മഹത്വം കേൾക്കുമ്പോൾ അവൻ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; സൂര്യനും ശക്തമായ കാറ്റും ഇരുട്ടും മേഘവും അകറ്റുന്നതുപോലെ. പരമാത്മാവിനെ കുറിച്ച് പറയാത്ത, ശൂന്യവും അസത്യവുമായ കഥകൾ പറയരുത്; ഭഗവാന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഉണർത്തുന്നതെല്ലാം സത്യം, ശുഭം, പവിത്രം. ആ മഹാത്മാവിന്റെ മഹത്വം പാടുമ്പോൾ മാത്രം അതാണ് മനസ്സിന്റെ ഉത്സവം, അതാണ് പുതുമയും ആനന്ദവും, അതാണ് ജനങ്ങളുടെ ദുഃഖസമുദ്രം ഉണക്കുന്നത്. ഹരിയുടെ മഹത്വം പാടാത്ത വാക്കുകൾ, എത്ര മനോഹരമായാലും, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന മഹത്വം ഇല്ലെങ്കിൽ, അത് ഹംസകൾ വരാത്ത കാക്കകളുടെ കുളിയിടം പോലെയാണ്; അച്യുതനുള്ളിടത്ത് മാത്രമേ ശുദ്ധഭക്തന്മാർ ഉണ്ടാവൂ. അനന്തഭഗവാന്റെ നാമവും ഗുണങ്ങളും ഉള്ളതായ വാക്കുകൾ, ചണ്ഡസ്സിൽ അപൂർണ്ണമായാലും, മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങൾ കഴുകി കളയും; സദ്ഗുണികൾ അത് കേൾക്കും, പാടും, പാരായണം ചെയ്യും. അച്യുതനേ, ഭക്തിവിലേക്കില്ലാത്ത നിർമമതയുള്ള കർമ്മവും നിർമലമായ ജ്ഞാനവും പോലും പ്രകാശിക്കില്ല; ഭഗവാനെ അർപ്പിക്കാത്ത ഏറ്റവും ഉത്തമമായ കർമ്മങ്ങൾ പോലും ശാശ്വതമായ ഫലം നൽകില്ല. പ്രശസ്തിയും സമ്പത്തും തേടിയുള്ള എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും, വർണ്ണാശ്രമധർമം, തപസ്സ്, അധ്യയനം എന്നിവയിലൂടെ, ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഭയഭക്തിയോടെ ശ്രവിച്ച് നിത്യമായി ശ്രീധരന്റെ പാദസ്മരണയിലേക്ക് നയിക്കുമ്പോഴാണ് പരമമായത്. കൃഷ്ണപാദസ്മരണയിൽ എല്ലാ അശുഭവും നശിക്കുകയും, ക്ഷേമം ലഭിക്കുകയും, മനസ്സു ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, അന്തർയാമിയായ ഭഗവാനിലേക്കുള്ള പരമഭക്തി, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം എന്നിവ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ അതീവ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്; കാരണം, നിങ്ങൾ നിരന്തരം നാരായണനെ, ദേവദേവനെയും സർവ്വഭൂതാത്മാവിനെയും ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരമായി ധ്യാനിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു. ഞാനും, ഒരിക്കൽ രാജാ പരീക്ഷിത് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചപ്പോൾ മഹാമുനിമാരുടെയും സദ്ഗുരുമാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ പരമമുനിയുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ആത്മതത്ത്വം കേട്ടതിന്റെ സ്മരണയിൽ, ഇപ്പോൾ വീണ്ടും അതിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു. മഹാബ്രാഹ്മണരേ, ഇതാ ഞാൻ ഭഗവാന്റെ മഹാത്മ്യവും മഹാകൃത്യങ്ങളും നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞുതന്നു; അവന്റെ മഹത്വം എല്ലാ ദുർഭാഗ്യവും നശിപ്പിക്കുന്നു. സ്ഥിരമായ മനസ്സും വിശ്വാസവുമോടെ ഇത് ദിനംപ്രതി പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ ശുദ്ധനാകുന്നു. പക്ഷദ്വാദശിയിലും ഏകാദശിയിലും ഇത് കേട്ടാൽ ദീർഘായുസ്സും, ഉപവാസം പാലിച്ച് ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ പാരായണം ചെയ്താൽ പാപമുക്തിയും ലഭിക്കും. ഉപവാസം പാലിച്ച് പുഷ്കര, മഥുര, ദ്വാരക എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഈ സംഹിത പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. ഭഗവാന്റെ മഹത്വം പാടിയാലും കേട്ടാലും, ദേവന്മാർ, മുനികൾ, സിദ്ധന്മാർ, പിതൃകൾ, മനുക്കൾ, രാജാക്കന്മാർ—എല്ലാവരും ആഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നു. ദ്വിജൻ ഋഗ്, യജുർ, സാമവേദങ്ങൾ പഠിച്ചാൽ തേനും നെയ്യും പാൽനദികളും ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും. ഭക്തിയോടെ ഈ പുരാണസംഹിത പഠിക്കുന്ന ദ്വിജൻ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞ പരമപദം പ്രാപിക്കും. പഠനത്തിലൂടെ ബ്രാഹ്മണൻ ജ്ഞാനവും, ക്ഷത്രിയൻ സമുദ്രാധിപതിയും, വൈശ്യൻ ധനാധിപതിയും, ശൂദ്രൻ പാപമുക്തിയും പ്രാപിക്കും. മറ്റിടങ്ങളിൽ ഹരിയുടെ മഹത്വം നിരന്തരം പാടപ്പെടുന്നില്ല; എന്നാൽ ഇവിടെ, സർവ്വവിഭവരൂപനായ ഭഗവാന്റെ കൃത്യങ്ങൾ ഓരോ ശ്ലോകവും സമഗ്രമായി പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് ഈ ഭാഗവതകഥയുടെ മഹത്വം.