ഭഗവാന് ശ്രീകൃഷ്ണന് തന്റെ ബന്ധുക്കളുടെയും നഗരവാസികളുടെയും ഇടയില് പ്രാമാണികമായ രീതിയില് ഓരോരുത്തരെയും സമീപിച്ചു, അവരെ യഥാചാരം ആദരിച്ചു. ദീനംകൂടിയ പ്രണാമങ്ങളാലും, അങ്കലാപ്പുകളാലും, കൈത്തൊടലുകളാലും, സ്നേഹപൂര്വ്വമായ പുഞ്ചിരിയോടെയുള്ള കാഴ്ചകളാലും, ദീര്ഘകാലമായി അകലെയായിരുന്നവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; മറ്റുള്ളവര്ക്ക് അവരുടെ ആഗ്രഹിച്ച വരങ്ങള് അനുവദിച്ചു. അദ്ദേഹം സ്വയം മുതിര്ന്നവരോടും, പുരോഹിതന്മാരോടും, ഭാര്യമാരോടും, പ്രായമായ ബന്ധുക്കളോടും അനുഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ, ഗായകര് കാവലോടെ, നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ദ്വാരകയുടെ രാജപഥത്തിലൂടെ കൃഷ്ണന് സഞ്ചരിക്കുമ്പോള്, നഗരത്തിലെ മഹിളകള് മഹോത്സവദര്ശനത്തിനായി തങ്ങളുടെ ഭവനങ്ങളുടെ മുകളിലേക്ക് കയറി. ദ്വാരകാവാസികള് എത്രയും നേരം കൃഷ്ണനെ നോക്കിയിരുന്നാലും, അവരുടെ കണ്ണുകള്ക്ക് തൃപ്തിയുണ്ടാകില്ലായിരുന്നു, കാരണം അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മിയുടെ നിവാസവും സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ഉല്പ്പത്തിയുമാണ്. അവന്റെ നെഞ്ച് ലക്ഷ്മിയുടെ ആലയം, മുഖം കണ്ണുകള്ക്ക് അമൃതപാത്രം, ഭുജങ്ങള് ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകര്ത്താക്കള്, താമരപോലുള്ള പാദങ്ങള് ധാര്മ്മികരുടെ അഭയം—ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണന് പ്രകാശിച്ചു. വെള്ള പരസലുകളും, ചാമരങ്ങളും, പുതുമലരുമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, പീതാംബരം ധരിച്ച്, വനമാല അണിഞ്ഞ്, മേഘങ്ങള്ക്കിടയില് വൃക്കമഴയും ഇലക്കുമിന്നലുമെല്ലാം ചുറ്റിയ സൂര്യനുപോലെ അദ്ദേഹം ദ്വാരകയില് തിളങ്ങി. അവന് തന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ ഭവനത്തില് പ്രവേശിച്ചപ്പോള്, അമ്മമാര് അവനെ സ്നേഹപൂര്വ്വം അങ്കലില് ചേര്ത്തു. ദേവകിയോടും മറ്റു ഏഴു അമ്മമാരോടും കൃഷ്ണന് സന്തോഷത്തോടെ വന്ദനം ചെയ്തു. സ്നേഹവെള്ളത്തില് തുളുമ്പിയ അമ്മമാര് അവനെ മടിയില് കയറ്റി, അതിയായ സന്തോഷത്തില് കണ്ണുനീര് ചാര്ത്തി അവനെ സ്നേഹത്തോടെ കുളിപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന തന്റെ അതുല്യമായ ഭവനത്തിലേക്ക് കൃഷ്ണന് പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ, അവന്റെ പത്നിമാര്ക്കായി പതിനാറായിരം ഭവനങ്ങള് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭര്ത്താവില് നിന്നു ദീര്ഘകാലം വേര്പെട്ടിരുന്ന ഭാര്യമാര് കൃഷ്ണനെ കാണുമ്പോള് ആവേശത്തില് ഇരുന്നിടങ്ങളില് നിന്നോ കിടക്കയില് നിന്നോ ഉടനടി എഴുന്നേറ്റു. വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളാല് ലജ്ജയോടെ മുഖവും കണ്ണുകളും താഴ്ത്തി, ഉത്സവംപോലെയുള്ള സന്തോഷം ഹൃദയത്തില് നിറഞ്ഞു. ആ സദ്ഗുണവതികളായ യദുകുലസ്ത്രികള്ക്ക് തങ്ങളുടെ ഭാവങ്ങള് അടക്കാന് കഴിയാതെ, കുട്ടികളോടൊപ്പം ഭര്ത്താവിനെ അങ്കലില് ചേര്ത്തു, ആന്തരികമായ ആഗ്രഹത്തോടെ നോക്കി, ലജ്ജയാല് കണ്ണുനീര് അവരറിയാതെ ഒഴുകി. കൃഷ്ണന് അവരോടൊപ്പം സ്വകാര്യമായി സാന്നിധ്യത്തിലുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, ഓരോ നിമിഷവും അവന്റെ പാദങ്ങള് അവര്ക്ക് പുതുമയോടെ തോന്നി; അവിടെ ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിട്ടുപോകാത്തതുപോലെ, മറ്റാരെങ്കിലും അവന്റെ പാദങ്ങളില് നിന്ന് മാറുമോ? ഇങ്ങനെ, ഭൂഭാരമായ രാജാക്കന്മാരെ പരസ്പരം ശത്രുതയിലാക്കി, അവരുടെ സൈന്യങ്ങളോടെ പരസ്പരം നാശത്തിന്ന് ഇടയാക്കി, കാറ്റ് അഗ്നിയെ അണയ്ക്കുന്നതുപോലെ അവര് തമ്മിലുള്ള കലഹം തീര്ത്തു, പിന്നെ ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ചവനായി കൃഷ്ണന് നിലകൊണ്ടു. സ്വയംശക്തിയാല് മനുഷ്യലോകത്ത് അവതരിച്ച്, ശ്രേഷ്ഠയായ സ്ത്രീകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി, കൃഷ്ണന് സാധാരണ മനുഷ്യന് പോലെ ഭോഗം അനുഭവിച്ചു. ആ സുന്ദരികളുടെയൊക്കെ കണ്മുന്പില് കൃഷ്ണന് ഭാവംമാറാനുള്ള കാമദേവനും ആകൃഷ്ടനായി തന്റെ വില്ല് വെട്ടി വച്ചു; എന്നാല് അവളുടെ എല്ലാ വഞ്ചനാപരമായ ആകര്ഷണങ്ങള് പോലും കൃഷ്ണന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അലറിച്ചില്ല. ജനങ്ങള് അവനെ ലോകവ്യവഹാരങ്ങളില് കാണുമ്പോള് സ്വയംപോലെ ബന്ധപ്പെട്ടവനെന്നു കരുതുന്നു; എന്നാല് കൃഷ്ണന് അസംഗിയാണെന്ന് അവര് അറിയുന്നില്ല. ഇതാണ് ഭഗവാന്റെ ഐശ്വര്യം—പ്രകൃതിയില് വസിച്ചാലും, അതിന്റെ ഗുണങ്ങള് അവനെ ബന്ധിപ്പിക്കില്ല; ഭഗവാനെ ആശ്രയിക്കുന്നവരുടെ ബുദ്ധിയും അതില് ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. അവന്റെ അളവ് അറിയാതെ, ഭര്ത്താവിനെ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം പുരുഷനായി മാത്രം കരുതിയ സ്ത്രീകള് അവനെ സ്വകാര്യമായി ഭക്തിയോടെ സ്മരിച്ചു; പൊതുവായ മനസ്സുകള് പരിമിതനായ ഭഗവാനെ അങ്ങനെയാണ് കരുതുന്നത്. കൃഷ്ണനും ബാലരാമനും, ഉന്മാദം നിറഞ്ഞ കാളകളെപ്പോലെ, മൃഗങ്ങളുടെ ശബ്ദം അനുകരിച്ച് കളിച്ചു, സാധാരണ കുട്ടികളായി പെരുമാറി. ഒരിക്കല്, കൃഷ്ണനും ബാലരാമനും കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം യമുനയുടെ തീരത്ത് കാളകളെ മേയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, അവരെ കൊല്ലാന് ഒരു അസുരന് വന്നു. ആ അസുരന് കാളയുടെ രൂപം ധരിച്ച് കൂട്ടത്തില് കലർന്നതറിഞ്ഞ ഹരി, അനായാസം ഇരുന്ന് ബാലരാമന് കാണിച്ചു. അച്യുതന് അവനെ വാലും കാലും പിടിച്ച്, ചുറ്റി, കപിത്തവൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് എറിഞ്ഞു; വൃക്ഷത്തില് നിന്ന് വീണ പഴങ്ങള് പതിച്ച്, ആ വലിയ അസുരന് ജീവഹീനനായി വീണു. ഇത് കണ്ട കുട്ടികള് അത്ഭുതത്തോടെ "ശബാശ്! ശബാശ്!" എന്നു വിളിച്ചു; ദേവതകള് ആനന്ദത്തോടെ മുകളിലிருந்து പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ലോകങ്ങള്ക്കെല്ലാം രക്ഷകന്മാരായ ആ ഇരുവരും പശുപാലകന്മാരായി പെരുമാറി, കാലകളെ മേയിച്ചു, പതിവുപോലെ പ്രഭാതഭക്ഷണം നടത്തി. ഒരു ദിവസം, ഓരോ കുട്ടിയും തങ്ങളുടെ കാളകളെ ജലതീരത്ത് കൊണ്ടു ചെന്നു; കാളകള്ക്ക് വെള്ളം കുടിപ്പിച്ച ശേഷം, അവരും വെള്ളം കുടിച്ചു. അപ്പോള്, അവര് ഒരു മഹാബലവാനായ ജീവിയെ കണ്ടു—ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രപ്രഹരത്തില് തകര്ന്ന മലശിഖരമുപോലെ. അത് ബകാസുരനായിരുന്നു—ക്രൂരനായ ക്രൗഞ്ചരൂപി. അവന് പെട്ടെന്നു അടുത്തു, കുരിശ്ശംകൂടിയ കൊക്കുകൊണ്ട് കൃഷ്ണനെ പിടിച്ചു. കൃഷ്ണന് ബകാസുരന്റെ വായില് അകപ്പെട്ടതറിഞ്ഞു, ബാലരാമനും കൂട്ടുകാര്ക്കും ജീവന് നഷ്ടപ്പെട്ട ഇന്ദ്രിയങ്ങളെപ്പോലെ ഭ്രമം നിറഞ്ഞു. എന്നാല്, ഗോപപുത്രനും ലോകഗുരുവുമായ കൃഷ്ണന് അഗ്നിപോലെ ബകാസുരന്റെ വായ്ക്ക് അകത്ത് കത്തിച്ചു; അതുകൊണ്ട് വേദനയോടെ ബകാസുരന് കൃഷ്ണനെ തുപ്പി പുറത്താക്കി, വീണ്ടും കോപത്തോടെ കൊക്കുകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു. അപ്പോള്, കൃഷ്ണന് അവന്റെ കൊക്ക് പിടിച്ച്, കുട്ടികള് നോക്കി നില്ക്കേ, effortlessly, ഒരു ദൈവപുരുഷന് പോലെ രണ്ടായി പിളര്ത്തി, എല്ലാവരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം, ദേവതകള് ബകാസുരനാശകനായ കൃഷ്ണനു നന്ദനപുഷ്പങ്ങളും മല്ലികയും വര്ഷിച്ചു; മൃദംഗം, ശംഖം, സ്തുതികളോടും കൂടി അവനെ വാഴ്ത്തി; ഇത് കണ്ട ഗോപകുമാരന്മാര് അത്ഭുതപ്പെട്ടു. കൃഷ്ണന് ബകാസുരന്റെ വായില് നിന്ന് മോചിതനായപ്പോള്, ബാലരാമന് മുന്നില് നിന്ന് കൂട്ടുകാര് ജീവന് തിരിച്ചുപോയതുപോലെ അനുഭവിച്ചു; കൃഷ്ണനെ അങ്കലില് ചേര്ത്തു, കാളകളെ കൂട്ടി, ആ സംഭവത്തെപ്പറ്റി പാടിക്കൊണ്ട് വ്രജയിലേക്ക് സന്തോഷത്തോടെ മടങ്ങി. ഇത് കേട്ട നന്ദനും, മറ്റു ഗോപന്മാരും, അവരുടെ ഭാര്യമാരും, അത്ഭുതത്തോടെയും അഗാധസ്നേഹത്തോടെയും കൃഷ്ണനെ കണ്ണുകള് നിറയെ നോക്കി; മരണം തരണം ചെയ്തവനെപ്പോലെ. "അയ്യോ, എത്രയോ ഭയങ്ങള് ഈ ബാലന് നേരിട്ടിരിക്കുന്നു! നമ്മുടെ ഏതോ പാപഫലമായിരിക്കും ഈ ഭയം," എന്നു പറഞ്ഞു. എന്നാല്, ആ ഭയങ്കരന്മാര് ഒരിക്കലും കൃഷ്ണനെ ജയിക്കാറില്ല; കൊല്ലാന് ശ്രമിച്ചാലും, അഗ്നിയില് പതിക്കുന്ന കീടങ്ങളെപ്പോലെ അവര് നശിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളായ മഹര്ഷികളുടെ വചനങ്ങള് കെടാറില്ല; ഗര്ഗമുനി വ്യക്തമാക്കിയതുപോലെ എല്ലാം നടന്നു. ഇങ്ങനെ, കൃഷ്ണനും രാമനുമെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകളില് ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, നന്ദനും മറ്റുള്ളവരും ലോകദുഃഖം മറന്ന് സന്തോഷത്തോടെ കാലം കഴിച്ചു. ചോരിയാട്ടവും, കെട്ടിടം പണിയലും, കുരങ്ങുപോലുള്ള ചാടലും തുടങ്ങി ബാല്യകാലവിനോദങ്ങളില് മുഴുകി, വ്രജയില് ബാല്യകാലം കഴിച്ചു. അപ്പോള്, ശൗനകമുനി ചോദിച്ചു: അശ്വത്താമന്റെ ബ്രഹ്മശിരോസ്ത്രബലത്താല് ഉത്തരയുടെ ഗര്ഭസ്ഥശിശു നശിച്ചെങ്കിലും, ഭഗവാന്റെ കൃപയാല് അവന് ജീവന് ലഭിച്ചു. ഇങ്ങനെ, കൃഷ്ണന്റെ ദ്വാരകാപ്രവേശം മുതല് വ്രജയിലെ ബാല്യകാലവൃത്താന്തങ്ങള് വരെ ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിലെ ഈ മഹാത്മ്യങ്ങള് ഉദാത്തമായ അനുഭൂതിയോടെ അനുഷ്ഠിതമായി.