കുശസ്ഥലീ എന്ന നഗരം സ്വർഗത്തിന്റെ മഹിമയെ മറികടക്കുന്നതും, ഭൂമിയിൽ ധർമ്മം പകർന്നതും, അതിലെ ജനങ്ങൾ ഭാഗ്യവാന്മാരാണെന്നും, അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് കൃഷ്ണന്റെ ദയയാൽ, എപ്പോഴും അവരുടെ പ്രിയതാമനായ കൃഷ്ണന്റെ ചിരിയുള്ള മുഖം, ദയയുള്ള ദൃഷ്ടി നിരന്തരം കാണാൻ കഴിയുന്നതും, അവിടുത്തെ ഭാഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് എല്ലാവരും സംസാരിച്ചു. കൃഷ്ണനെ പണിയരിച്ച സ്ത്രീകൾ, വ്രതങ്ങൾ, സ്നാനങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ, മറ്റ് ആചാരങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ കൃഷ്ണനെ ആരാധിച്ചു; അവൻ അവരുടെ കൈകൾ വിവാഹത്തിൽ പിടിച്ചു. കൃഷ്ണന്റെ സ്നേഹപൂർവമായ വാക്കുകളുടെ അമൃതം പലതവണ ആസ്വദിച്ച വ്രജയുടെ സ്ത്രീകൾ, ആ കൃഷ്ണനിൽ മുഴുവനായും ലയിച്ചു. ശിശുപാലനും മറ്റു ശക്തിയുള്ള രാജാക്കന്മാരെയും കീഴടക്കി, സ്വയംവരയിൽ തന്റെ വീരത്വം കൊണ്ട് നേടിയ സ്ത്രീകളും, പ്രദ്യുമ്നൻ, സാംബൻ എന്നിവരുടെ പുത്രികൾപോലുള്ള രാജകുമാരിമാരെയും, ഭൗമാസുരനെ കൊല്ലി രക്ഷിച്ച പെൺകുട്ടികളെയും, ആയിരക്കണക്കിനു കൃഷ്ണന്റെ പക്കൽ എത്തിച്ചു. സാമൂഹിക ആചാരങ്ങളും, ശുദ്ധതയും ഉപേക്ഷിച്ചെങ്കിലും, കൃഷ്ണന്റെ പദ്മാക്ഷിയായ ഭർത്താവിന്റെ സാന്നിധ്യം അവരുടെ വീടുകളിൽ നിന്ന് മാറാറില്ല; അതിനാൽ ഈ സ്ത്രീകൾ ഉന്നത സ്ത്രീത്വം നേടിയതാണെന്ന് എല്ലാവരും സമ്മതിച്ചു. നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, ഹരി അവരോടു ചിരിയോടെ ദയാലുവായി നോക്കി, അവരുടെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ചു, പിന്നെ തന്റെ വഴിയിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. അജാതശത്രു, മധുവിന്റെ ശത്രുവായ കൃഷ്ണന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക്, സ്നേഹവും കരുതലും കൊണ്ടു, തന്റെ നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യം കൃഷ്ണനെ സംരക്ഷിക്കാൻ വിന്യസിച്ചു. ശൗരി, ദൂരത്ത് നിന്ന് വന്ന, വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്ന കൗരവരെ കണ്ടു, സ്നേഹപൂർവം അവരെ തിരിച്ചുപോകാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു; പിന്നെ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരുമായി സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. കൃഷ്ണൻ, തന്റെ യാത്രയിൽ, കുറു, ജാംഗല, പാഞ്ചാല, ശൂറസേന, യമുനയുടെ തീരങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവർത്ത, കുറുക്ഷേത്ര, മത്സ്യ, സാരസ്വത എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ കടന്നു. അവൻ മരുദന്വ എന്ന മരുഭൂമിയും, സൗവീര, ആഭീര ദേശങ്ങളും, പിന്നീട് ആനർത്തയിലേക്കും, ഭാർഗവൻ കൂടെ, കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ച നിലയിൽ, പോയി. ഓരിടത്തും, ഹരിയെ അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ യഥോചിതം ആദരിച്ചു; വൈകുന്നേരത്ത്, പശുക്കളുടെ പുല്പുറങ്ങൾ തേടിയുള്ള യാത്രയിൽ, പാശ്ചാത്യ ദിശയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. അവിടെ, കൃഷ്ണന്റെ ഉപാസകന്മാർ, "പരമേശ്വരാ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ദാസന്മാരും ഉപചാരകന്മാരും, ദർശന ഭാഗ്യത്താൽ, മുനിയുടെ കൃപയിൽ, ദൈവം കാണാൻ കഴിഞ്ഞു; ഇനി ഞങ്ങൾ യാത്രയെടുക്കാൻ അനുമതി നൽകുമേ?" എന്ന പ്രാർത്ഥന നടത്തി. "നമ്മുടെ വാക്കുകൾ നിങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾ പറഞ്ഞുപറയാൻ, കാതുകൾ നിങ്ങളുടെ കഥകൾ കേൾക്കാൻ, കൈകൾ നിങ്ങളുടെ സേവനത്തിൽ, മനസ്സ് നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ, തലകൾ സ്മരണയിൽ നമിക്കാൻ, കണ്ണുകൾ നിങ്ങൾ вопിച്ചിരിക്കുന്ന പുണ്യജനങ്ങളെ കാണാൻ — ഈ അനുഭവം ദയവായി നൽകുമേ?" എന്നിങ്ങനെ അവർ അപേക്ഷിച്ചു. ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അവർ കൃഷ്ണനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഗോക്കുലത്തിൽ മുറ്റത്ത് ഉറപ്പിച്ചിരുന്ന കൃഷ്ണൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് സംസാരിച്ചു. കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: "നിങ്ങളുടെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടതു, സമ്പത്തിന്റെ അന്ധതയിൽ മുങ്ങിയവരുടെ വാക്കുകൾകൊണ്ട്, ഞാൻ മുമ്പേ അറിഞ്ഞതാണ്, കൃപാലു മുനിയുടെ വെളിപ്പെടുത്തലാണ്; അതിനാൽ എന്റെ ദയ ലഭിച്ചു." "സദാചാരവും, സമചിതത്വവും, എന്റെ ഭക്തിയും ഉള്ളവർക്കു, എന്നെ കാണുന്നതിൽ ബന്ധം ഇല്ല; സൂര്യൻ മനുഷ്യരുടെ കണ്ണുകളെ ബന്ധിപ്പിക്കാത്തതുപോലെ." "ഇനി നിങ്ങളുടെ അഭവത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ, നലകുബരാ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച പരമഭക്തി നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു." ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അവർ, കൃഷ്ണനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, ഉറപ്പിച്ചിരുന്ന മുറ്റം വിടുകയും, വടക്കോട്ട് യാത്ര തിരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ, പരമാത്മാവിനെ ഭക്തിയിലൂടെ മാത്രമേ കാണാനാവൂ; ഭക്തിയില്ലാതെ, ജ്ഞാനികൾക്കും ദർശനം സാധ്യമല്ല. കൃഷ്ണന്റെ ജനനം, പ്രവർത്തികൾ എന്നിവ മറ്റുള്ളവരെ ബാധിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾക്കു വിധേയമല്ല; ഈ കാര്യങ്ങൾ മായയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്, ഏജൻസി എന്ന ആശയം തള്ളുവാൻ. ഇത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ കല്പയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അതിൽ, സൃഷ്ടിയുടെ പൊതുവായ പ്രക്രിയ, പ്രാഥമികവും, ദ്വിതീയവുമായും നടക്കുന്നു. കാലത്തിന്റെ അളവ്, കല്പയുടെ രൂപം, പദ്മകല്പം എന്നിവയെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ. ശൗനകൻ ചോദിച്ചു: സൂതാ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് വിദുരൻ, ഉത്തമ ഭക്തൻ, പ്രിയപ്പെട്ട ബന്ധുക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭൂമിയിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ യാത്രചെയ്തു. വിദുരൻ, വ്യാസപുത്രൻ, കൗശാരവമുനിയുമായി നടത്തിയ സംഭാഷണം ആത്മവിശ്വാസം അടിസ്ഥാനമാക്കി; അതിൽ, ആ മഹാത്മാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ, സത്യം പറഞ്ഞു. ദയയുള്ളവനേ, വിദുരൻ എന്ത് ചെയ്തു, ഏത് കാരണത്താൽ കുടുംബം ഉപേക്ഷിച്ചു, വീണ്ടും തിരിച്ചുവന്നു — ദയവായി പറയൂ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷി, പരീക്ഷിത്മഹാരാജാവിന്റെ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം നൽകിയ ഉത്തരം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം; രാജാവിന്റെ ചോദ്യം അനുസരിച്ച് കേൾക്കൂ. രാജാവ് ചോദിച്ചു: "ഭഗവാൻ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, എന്റെ ആത്മാവും, കൃഷ്ണൻ, ഏത് പ്രവർത്തനത്തിൽ തന്റെ മഹിമ വർദ്ധിപ്പിച്ചു? ദയവായി വിവരിക്കൂ." ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ദേവതകൾ, കൃഷ്ണന്റെ സഹായത്തോടെ, അസുരന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചപ്പോൾ, അസുരന്മാർ മായ, മായാവിഭാഗ്യനായ യോജിതൻ, ആശ്രയിച്ചു. അവൻ, ശക്തനായ മായ, മൂന്ന് നഗരങ്ങൾ — സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പ് — നിർമിച്ചു; സൂക്ഷ്മമായ മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ ബന്ധിപ്പിച്ച, അതിശയമായ പ്രതിരോധങ്ങളുള്ള നഗരങ്ങൾ. അവിടുത്തെ, അസുരന്മാരുടെയും അവരുടെ നേതാക്കളുടെയും സേനകൾ, പഴയ വൈരത്തെ ഓർത്ത്, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലോകങ്ങളുടെ അധിപന്മാരും, അവരുടെ നേതാക്കളും, കൃഷ്ണനെ സമീപിച്ചു, "ദൈവമേ, ഞങ്ങൾ നശിക്കപ്പെടുന്നു; ട്രിപുരവാസികൾ ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, സംരക്ഷിക്കൂ!" എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചു. കൃഷ്ണൻ, ദയയോടെ, "ഭയപ്പെടേണ്ട" എന്നത് പറഞ്ഞു; തന്റെ ബാനത്തിൽ അമ്പ് ചൊരിഞ്ഞു, നഗരങ്ങളിൽ ആയുധം പ്രയോഗിച്ചു. സൂര്യന്റെ ഉരുവിൽ നിന്ന് തീപോലുള്ള അമ്പുകൾ ഉയർന്നു; വെളിച്ചം പോലെ, നഗരങ്ങളിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ അവയെ കണ്ടില്ല. അമ്പുകൾ കയറ്റിയപ്പോൾ, നഗരവാസികൾ എല്ലാവരും ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു; മായ, മഹായോഗി, അവരെ ശേഖരിച്ചു, അമൃതത്തിന്റെ കിണറിൽ ഇട്ടു. അമൃതം സ്പർശിച്ചപ്പോൾ, അവർ വജ്രംപോലുള്ള ശക്തിയും, വലിയ ഊർജ്ജവും, മേഘങ്ങൾ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട് ഇടിമിന്നലായി ഉയർന്നു. മായയുടെ ഉദ്ദേശം ഭംഗംവന്നതും, വൃഷധ്വജൻ നിരാശപ്പെട്ടതും കണ്ടു, വിഷ്ണു അവിടെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം ചിന്തിച്ചു. അപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാ കാളകുഞ്ഞ് ആയി, വിഷ്ണു തന്നെ പശു ആയി, ട്രിപുരയിൽ പ്രവേശിച്ച്, അമൃതം കുടിച്ചു. അസുരന്മാർ കണ്ടെങ്കിലും, മായയാൽ മയക്കപ്പെട്ടതിനാൽ തടഞ്ഞില്ല; അതറിയുമ്പോൾ, മഹായോഗി മായ, അമൃതത്തിന്റെ രക്ഷാകാർമാർക്ക് പറഞ്ഞു. ചിരിച്ചും, ദുഃഖം ഇല്ലാതെയും, ദുഃഖിതരെ ഓർത്ത്, വിധിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി; ദൈവം, അസുരൻ, മനുഷ്യൻ, മറ്റേതുമാകട്ടെ — ആരും സ്വതന്ത്രരല്ല. സ്വയം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊന്നിനുള്ള വിധി, ആരും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല; വിധി വിജയിക്കുന്നു. അതിനാൽ, തന്റെ ശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച്, ശിവന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനം നിർവഹിച്ചു. ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം, തപസ്, വിദ്യ, പ്രവൃത്തി എന്നിവ വഴി, രഥം, രഥശാരഥി, പതാക, കുതിരകൾ, ബാന, കാവചം, അമ്പുകൾ, മറ്റു ഉപകരണങ്ങൾ എല്ലാം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി. ഈ കഥകൾ ഇങ്ങനെ, ഭഗവാന്റെ ദയയും, ഭക്തിയുമാണ് എല്ലാം, അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ മായയുടെ അതിർവശങ്ങളാണ്, ഭക്തിയില്ലെങ്കിൽ ദർശനം സംഭവിക്കില്ല.