കുരുവംശത്തിലെ മഹിളമാർ—all the noble women of the Kuru dynasty—കൃഷ്ണനെ കാണാനാഗ്രഹിച്ച്, രാജമഹലുകളുടെ മുകളിൽ കയറി, സ്നേഹവും ലജ്ജയുമുള്ള കണ്ണുകളോടെ അദ്ദേഹത്തിന് പൂക്കൾ ചൊരിഞ്ഞു. അപ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയ സുഹൃത്ത് ഗുഡാകേശൻ, മുത്തുമാലയാൽ അലങ്കൃതമായ രത്നപ്പിടിയുള്ള വെള്ളി കുടയുമായി മുന്നിൽ നിന്നു. ഉദ്ധവനും സത്യകിയും അത്ഭുതകരമായ വീശലുകൾ കൈവശം വച്ച്, പൂക്കൾ ചൊരിയുന്ന വഴിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന മധുപതിയെ വീശി ശുശ്രൂഷിച്ചു. അവിടെയവിടേ, ദ്വിജന്മാർ—പ്രസക്തവും അപ്രസക്തവുമായ—അനുഗ്രഹവചനങ്ങൾ ആ മഹാപുരുഷനോടു ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്ന, എന്നാൽ ഗുണങ്ങളുടെ സാരമായ അവനോടു. കൌരവരാജാവിന്റെ നഗരം മുഴുവൻ സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിൽ കൃഷ്ണനിൽ ലയിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, അവരുടെ പരസ്പര സംഭാഷണം കേട്ടവർക്ക് അത്ഭുതം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. അവരിൽ ചിലർ പറഞ്ഞു: “ഇവൻ തന്നെ ആ ആദിപുരുഷൻ ആണ്; സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ്, ഗുണങ്ങൾക്കുമപ്പുറം, സ്വശക്തി ശാന്തമായ പ്രളയരാത്രിയിൽ, ഈ ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവായും ഭഗവാനായും നിലകൊണ്ടവൻ.” പിന്നെ, തന്റെ സ്വശക്തിയാൽ പ്രേരിതനായി, സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, രൂപരഹിതനായ ആത്മാവിന് നാമങ്ങളും രൂപങ്ങളും നല്കുവാൻ, ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ രചയിതാവായ അവൻ സൃഷ്ടിയെ ആരംഭിച്ചു. മഹർഷിമാർ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച്, മനസ്സിൽ ഭക്തിയാൽ ശുദ്ധരായി, ദർശിക്കുന്ന ആ പവിത്രമായ അധിഷ്ഠാനമാണ്—ഈ ഭവത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ യോഗ്യൻ. അവന്റെ സൗഹൃദം വേദങ്ങളിലും രഹസ്യമായി ജ്ഞാനികൾ പാടുന്നു; ഈ ഏകഭഗവാൻ, ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവായ അവൻ, ലീലയായി സൃഷ്ടിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ അതിൽ ഒരുപോലും ആസക്തിയില്ല. ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർ അധർമ്മത്തിൽ ജീവിക്കുമ്പോൾ, ലോകക്ഷേമത്തിനായി, സാത്വതവർഗത്തിൽ നിന്നുമുള്ള അവൻ, ഭാഗ്യവും സത്യവും കരുണയും കീർത്തിയും നിറഞ്ഞ രൂപങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ടു അവതരിക്കുന്നു. യദുവംശം എത്ര മഹത്വം നിറഞ്ഞതാണോ! മധുവനം എത്ര പുണ്യഭൂമിയാണോ—അവിടെ ശ്രീപതിയായ ഈ പുരുഷോത്തമൻ ജനിച്ചും വിഹരിച്ചും ആനന്ദിക്കുന്നു. കുശസ്ഥലീ എന്ന നഗരം, സ്വർഗത്തിന്റെ മഹത്വത്തെയും മറികടന്ന്, ഭൂമിയെ പുണ്യവതിയാക്കുന്നു; അവിടെയുള്ളവർ, ഭഗവാന്റെ സ്മിതപൂർണ്ണമായ മുഖം നിരന്തരം ദർശിക്കുവാൻ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്. ഈ സ്ത്രീകൾ വ്രതങ്ങളാലും, സ്നാനങ്ങളാലും, ഹോമാദികളാലും കൃഷ്ണനെ ആരാധിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവൻ അവരെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും, വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ അവന്റെ സ്നേഹപൂർണ്ണമായ വാക്കുകളുടെ അമൃതം പാനിച്ച് അവനിൽ മുഴുവൻ ലയിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്വയംവരത്തിൽ കൃഷ്ണൻ തന്റെ വീര്യത്തിന്റെ വിലകൊടുത്തു ജയിച്ചവരും, ശിശുപാലാദി ശക്തരായ രാജാക്കന്മാരെ കീഴ്വിളക്കുകയും, പ്രദ്യുമ്നനും സാംബനും പോലുള്ള രാജകുമാരന്മാരുടെ പുത്രിമാർ ഉൾപ്പെടെ, ഭൗമനെ സംഹരിച്ച് രക്ഷിച്ചവരും, ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ അവന്റെ അടുക്കലേക്ക് എത്തിക്കപ്പെട്ടു. ഇവർ, ലജ്ജയോ ശുദ്ധിയോ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും, പരമസ്ത്രീത്വം നേടിയവരാണ്; കാരണം, അവരുടെ താമസസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് കൺവിടാത്ത കമലനയനായ ഭർത്താവാണ് അവൻ. ഇങ്ങനെയായിരുന്നു നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം സംസാരിച്ചത്. ഹരി, അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം നോക്കി, സ്മിതം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ യാത്ര തുടരുന്നു. അജാതശത്രു, മധുവിന്റെ ശത്രുവായ കൃഷ്ണന്റെ സുരക്ഷക്ക് വേണ്ടി, സ്നേഹത്താലും ആശങ്കയാലും, തന്റെ ചതുരംഗസേനയെ കാവലായി നിയോഗിച്ചു. പിന്നെ, ദൂരത്ത് നിന്ന് വന്ന കൌരവർ വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്നപ്പോൾ, ശൌരി അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം ആശ്വസിപ്പിച്ച് മടങ്ങാൻ സമ്മതിപ്പിച്ചു; തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അവൻ കുരുവംശഭൂമി, ജാംഗല, പാഞ്ചാല, ശൂരസേന, യമുനാതീരങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവർത്തം, കുരുക്ഷേത്രം, മത്സ്യ, സാരസ്വതം എന്നിവയിലൂടെ കടന്നു. ശേഷം മരുഭൂമിയായ മരുദ്ധൻവയെ മറികടന്ന്, സൗവീര, ആഭീര ദേശങ്ങൾ, പിന്നെ ആനർത്തം വരെ ഭാർഗവനോടൊപ്പം, കുതിരകൾ അല്പം ക്ഷീണിച്ച് യാത്ര ചെയ്തു. ഓരോ സ്ഥലത്തും ഹരിയെ ജനങ്ങൾ യഥോചിതം ആദരിച്ചു; സന്ധ്യാകാലത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിഞ്ഞ്, പശുക്കളുടെ ദേശത്ത് ചാരനെ തേടി പോയി. അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: “പരമേശ്വരാ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ദാസന്മാരും ശുശ്രൂഷകരുമാണ്; മुनിശ്രേഷ്ഠന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ഞങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു; ഇനി ഞങ്ങൾ മടങ്ങട്ടെ.” “നിങ്ങളുടെ മഹത്വങ്ങൾ പറയാൻ ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ, കഥകൾ കേൾക്കാൻ ചെവികൾ, സേവനത്തിന് കൈകൾ, പാദസേവനത്തിൽ മനസ്സ്, ഓർമ്മയിൽ തല, ദർശനത്തിന് ഭക്തജനങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഭഗവാനേ, നിങ്ങൾക്കായിരിക്കട്ടെ,” എന്നും അവർ പ്രാർത്ഥിച്ചു. ശുകമുനി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അവർ ഭഗവാനെ വാഴ്ത്തിയപ്പോൾ, ഗോകുലേശ്വരൻ—കട്ടയിൽ കെട്ടപ്പെട്ടവൻ—സ്നേഹപൂർവ്വം ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “മനുഷ്യരുടെ ധനം മൂലമുണ്ടായ അഹങ്കാരവാക്യങ്ങൾ കാരണം നിങ്ങൾക്ക് സ്ഥാനഭ്രംശം സംഭവിക്കും; എന്നാൽ, ദയാലുവായ മുനിയുടെ വചനത്തിൽ ഈ കാര്യം എനിക്കറിയാമായിരുന്നു. സമദർശികളായ, ഭഗവത്ഭക്തരായവർക്കു, സാക്ഷാൽ ദർശനം ബദ്ധതയുണ്ടാക്കുന്നില്ല; സൂര്യൻ കണ്ണുകൾക്ക് ബദ്ധതയില്ലാത്തതുപോലെ.” “നലകൂബരാ, നിങ്ങൾക്കു വേണ്ടിയിരുന്ന പരമഭക്തി ഹൃദയത്തിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക.” ശുകൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ഭഗവാന്റെ ചുറ്റും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, കട്ടയെ വന്ദിച്ചു, അവർ ഉത്തരദിശയിലേക്ക് യാത്രയായി. ഈവിധം, ഭഗവാനെ ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ദർശിക്കാനാകൂ; ഭക്തിയില്ലാതെ, ജ്ഞാനികൾക്കും അവനെ കാണാനാവില്ല. ഭഗവാന്റെ ജനനം, കർമ്മങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം മറ്റുള്ളവരുടെ നിയമങ്ങൾക്കു വിധേയമല്ല; മായയാൽ അവയ്ക്ക് നിർദിഷ്ടതയുണ്ടാകുന്നു, കര്ത്തൃത്വാഭിമാനത്തെ തള്ളിവയ്ക്കാനാണ് ഇതെല്ലാം. ഇതാണ് ബ്രഹ്മാകल्पം; ഇതിൽ പ്രധാനവും ഉപപ്രധാനവുമായ സൃഷ്ടിക്രമം നടക്കുന്നു. ഞാൻ ഇനി കാലമാനവും, ഒരു കല്പയുടെ രൂപവും, പദ്മകല്പം മുമ്പെ പറഞ്ഞതുപോലെ വിശദീകരിക്കും—കേൾക്കൂ. ശൗനകമുനി ചോദിച്ചു: “സൂതാ, വിദ്യുരൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭൂമിയിലെ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോയതും, അവൻ കൌശാരവമുനിയുമായി ആത്മവിചാരണ നടത്തിയ സംഭാഷണവും, അവിടെ എന്ത് സംഭവിച്ചു, ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ. വിദ്യുരൻ എന്ത് ചെയ്തു? എന്തുകൊണ്ട് കുടുംബം ഉപേക്ഷിച്ചു? പിന്നെ എങ്ങനെയാണ് തിരിച്ചു വന്നത്?” സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷി ശുകൻ രാജാവ് പരീക്ഷിതിന് ഉത്തരം പറഞ്ഞത് ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയാം—രാജാവിന്റെ ചോദ്യം അനുസരിച്ച്. രാജാവ് ചോദിച്ചു: “ഭഗവാന്റെ ഏത് കർമ്മത്തിലാണ്, എന്റെ ആത്മാവിന്റെയും സൃഷ്ടിയുടെ കർത്താവായ കൃഷ്ണന്റെ കീർത്തി വർദ്ധിച്ചത്? ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.” നാരായണമുനി പറഞ്ഞു: “ദേവന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ദാനവരെ ജയിച്ചപ്പോൾ, ദാനവർ മായാനായകനെ അഭയാർത്ഥിച്ചു. അവൻ സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പ് എന്നിവകൊണ്ട്—കണ്ടുപിടിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള, അത്ഭുതകരമായ പ്രതിരോധങ്ങളോടെ—മൂന്നു നഗരം പണിതു. ആ നഗരങ്ങളിൽ, പുരാതന വൈരം ഓർത്തുകൊണ്ട്, ദാനവസേനകളും അവരുടെ നേതാക്കളും മൂവുലോകത്തെയും നശിപ്പിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.