നഗരം ചുറ്റും കവിള് കയറ്റുന്ന കോട്ടകളും, ഭംഗിയുള്ള ഗോപുരദ്വാരങ്ങളും, പൊന്നാല് അലങ്കരിച്ച വീടുകളും, മാളികകളുടെ പ്രകാശമുള്ള ശിഖരങ്ങളും കൊണ്ട് അതിവിശിഷ്ടമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അങ്ങിങ്ങെ ഉള്ള പുരവിദ്യാലയങ്ങളും, വീഥികളും, വഴിത്തിരിവുകളും വളരെ വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ചന്ദനജലം തളിച്ചിരുന്നതും, എവിടെയും പൊട്ടാത്ത അരി, ചിതറിച്ച അരി, പുഷ്പങ്ങള്, പഴങ്ങള്, അന്നം എന്നിവ അർപ്പിച്ചിരുന്നതും കാണാമായിരുന്നു. അവിടിലൂടെ ധൈര്യശാലിയായ രാജാവ് വഴിയേ കടന്നുപോകുമ്പോള്, നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകള് വിവിധ സ്ഥലങ്ങളില് ശുഭപ്രദമായ വസ്തുക്കള് കൊണ്ടുവന്നു: അരി, പൊട്ടാത്ത അരി, തൈര്, വെള്ളം, ദര്ഭ, പുഷ്പങ്ങള്, പഴങ്ങള് എന്നിവ. സ്നേഹപൂര്വ്വം ആ ധര്മ്മനിഷ്ഠയായ സ്ത്രീകള് ബാല്യസൗമ്യമായ ഗാനം പാടിക്കൊണ്ട് അനുഗ്രഹങ്ങള് നല്കി, രാജാവ് തന്റെ പിതാവിന്റെ അഹല്യപാലസിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അവിടത്തെ അതിമനോഹരമായ മാളികയില്, മഹാരത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ആ സ്ഥാനത്ത്, അവന് അച്ഛനാല് അത്യന്തം സ്നേഹപൂര്വ്വം പരിപാലിക്കപ്പെട്ടു, സ്വര്ഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാരെപ്പോലെ അവിടെയിരുന്നു. അവിടത്തെ കിടക്കകള് പാലിന്റെ നുരപോലെ വെളുത്തതും, പൊന്നാല് അലങ്കരിച്ചിരുന്നതും, ഇരിപ്പിടങ്ങള് ഏറ്റവും വിലയേറിയതും, ഉപകരണങ്ങള് മുഴുവന് പൊന്നില് നിര്മ്മിച്ചതുമായിരുന്നു. ക്രിസ്റ്റല് മതിലുകളും മഹാമാരകതങ്ങളുമുള്ള ആ മാളികയില്, സ്ത്രീകളുടെ ആഭരണങ്ങളില് നിന്നുള്ള രത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച ദീപങ്ങള് പ്രകാശിച്ചുനിന്നു. അതേസമയം, ആ പ്രാസാദത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളില് ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങള് വളര്ന്നു, അവിടെയൊക്കെ കുയിലുകളും, മധുരഗാനമുള്ള പക്ഷികളുടെയും, മദംപിടിച്ച തേനീച്ചകളുടെയും സംഗീതം മുഴങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നു. നീലമണികള് കൊണ്ടുള്ള പടികള് ഉള്ള കുളങ്ങള്, അതില് താമരകളും, നീലക്കൊടിയും, കുമുദപുഷ്പങ്ങളും നിറഞ്ഞിരുന്നു; അതില് ഹംസം, കുരുവികള്, ചക്രവാകപ്പക്ഷികള് എന്നിവ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിച്ചിരുന്നതും കാണാമായിരുന്നു. അപ്പോള് മഹാരാജാവായ ഉത്താനപാദന് തന്റെ പുത്രന്റെ അതിമനോഹരമായ മഹത്വം കണ്ടും കേട്ടും അതിശയപെട്ടു. ജനങ്ങള്ക്കും മന്ത്രിമാര്ക്കും പ്രിയങ്കരനായും വളര്ന്ന് വന്ന തന്റെ പുത്രനെ, രാജാവ് ഭൂമിയുടെ ഭരണാധികാരിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. തന്റെ പ്രായം ചെന്നുവെന്നു മനസ്സിലാക്കി, ആ മഹാരാജാവ് വേരുതിരിഞ്ഞ് ആത്മചിന്തയോടെ കാട്ടിലേക്ക് നടന്നു. ഇതിനു ശേഷം, ശൗനകന് ചോദിച്ചു: "ധര്മ്മശ്രേഷ്ഠനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് തന്റെ രാജ്യത്തെയും സമ്പത്തിനെയും ആഗ്രഹിച്ച ശത്രുക്കളെ വധിച്ചശേഷം, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സുഖമായി ജീവിച്ചപ്പോള്, പിന്നീട് എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് ദയവായി പറയൂ." സൂതന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "ലോകത്തിന്റെ കര്ത്താവായ ഹരി, സ്വന്തം വംശജരുടെ ക്രോധാഗ്നിയില് നശിച്ച കുരുവംശത്തെ വീണ്ടും സ്ഥാപിച്ചു; യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ വീണ്ടും തന്റെ രാജസിംഹാസനത്തിലിരുത്തി, ഹരിയുടെ ഹൃദയം സന്തോഷം നിറഞ്ഞു." ഭീഷ്മനും അച്യുതനും പറഞ്ഞ വചനങ്ങള് കേട്ടശേഷം, യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ സംശയങ്ങള് നീങ്ങിയ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം, ജയിക്കാനാവാത്തവനായി, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു. ആ കാലത്ത്, മേഘങ്ങള് ആവശ്യമുള്ളപ്പോഴെല്ലാം മഴ പെയ്യുകയും, ഭൂമി ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ വിളകളും നല്കുകയും, പശുക്കള് സന്തോഷത്തോടെ അത്തരം ഗ്രാമങ്ങളെ പാല്കൊണ്ടു നിറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. നദികള്, സമുദ്രങ്ങള്, പര്വ്വതങ്ങള്, കാട്ടുകള്, ഔഷധികള്—ഇവയൊക്കെയും ആവശ്യത്തിന് ഫലങ്ങള് നല്കി. ആ രാജാവിന്റെ കാലത്ത്, ദൈവീകമായോ, മറ്റുള്ള ജീവികളാലോ, സ്വയം നിങ്ങളാലോ ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങളോ ദുരിതങ്ങളോ യാതൊന്നും ജീവികള്ക്ക് സംഭവിച്ചില്ല. ഹരി, ഹസ്തിനാപുരത്തില് കുറച്ച് മാസങ്ങള് താമസിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും പ്രിയ സഹോദരിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അവിടെയുള്ളവര് അനുമതി നല്കി, അവരോട് വിടപറഞ്ഞ്, ചിലരുമായി അങ്കലാപ്പ് ചെയ്ത്, ചിലരോട് നമസ്കരിച്ച്, കൃഷ്ണന് തന്റെ രഥത്തിലേയ്ക്ക് കയറി. അവിടെയുണ്ടായിരുന്നതില് സുഭദ്ര, ദ്രൗപദി, കുഞ്ഞി, വിരാടിന്റെ മകള്, ഗന്ധാരി, ധൃതരാഷ്ട്രന്, യുയുത്സു, കൃപ, ഇരട്ടകള് (നകുലനും സഹദേവനും) എന്നിവരും ഉള്പ്പെടുന്നു. വൃക്കോദരനും ധൗമ്യനും, മത്സ്യരാജാവിന്റെ മകളടക്കമുള്ള സ്ത്രീകളും, ശാരംഗധാരിയായ കൃഷ്ണനില് നിന്നുള്ള വേര്പാട് സഹിക്കാനാവാതെ വിഷമിച്ചു. സദാചാരികളോടുള്ള സങ്കല്പം കൊണ്ടു ദുഷ്പരിചയത്തില് നിന്ന് മോചിതനായ ജ്ഞാനി, ഒരിക്കല് ഭഗവാന്റെ കീർത്തി കേട്ടാല് അതിൽനിന്ന് വേർപെടാൻ കഴിയില്ല. പൃഥയുടെ പുത്രന്മാര് മനസ്സില് കൃഷ്ണനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നവരാണ്; അവര് കൃഷ്ണനെ കണ്ടും, സ്പര്ശിച്ചും, സംസാരിച്ചും, കൂടെ കിടന്നും, ഇരുന്നും, ഭക്ഷിച്ചും കഴിഞ്ഞശേഷം, വേർപാട് എങ്ങനെ സഹിക്കുമെന്നു ചോദിക്കേണ്ടതില്ല. അവരൊക്കെയും ഹൃദയം കൃഷ്ണനെ പിന്തുടര്ന്ന്, കണ്ണ് മടക്കാതെയും, സ്നേഹബന്ധത്തില് അകപ്പെട്ടും, അവനെ പിന്തുടര്ന്നു. കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകള് ദേവകിയുടെ മകനോട് ഉള്ള ആഗ്രഹത്തില് കണ്ണുനീര് ഒഴുകുന്നത് തടഞ്ഞു; "അവന് വീടുവിടുമ്പോള് അനിഷ്ടം സംഭവിക്കരുതേ" എന്ന ഭാവത്തില്. മൃദംഗം, ശംഖം, ഭേരി, വീണ, പണവം, ഗോമുഖം, ധുന്ധുരി, ആനകം, മണികള്, ഡുന്ദുഭി തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങള് മുഴങ്ങിപ്പൊങ്ങി. കുരുവംശത്തിലെ മഹിളകള് കൃഷ്ണനെ കാണാന് ആഗ്രഹിച്ച്, മാളികകളുടെ മുകളില് കയറി, സ്നേഹവും ലജ്ജയുമുള്ള ചിരിയോടെ കൃഷ്ണന്റെ മേല് പുഷ്പങ്ങള് ചിതറിച്ചു. ഗുഡാകേശന് (അര്ജുനന്), പ്രിയസഖന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവന്, മുത്തുമാലയും രത്നഹസ്തവും ഉള്ള വെള്ളി കുടയെടുത്ത് കൃഷ്ണന്റെ അടുത്തുനിന്നു. ഉദ്ധവനും സത്യകിയും അത്ഭുതകരമായ ചാമരങ്ങള് കൊണ്ടു മധുപതിയെ വീശി, കൃഷ്ണന് പുഷ്പവൃഷ്ടിയില് തെളിഞ്ഞു. അങ്ങിങ്ങെ, സത്യവാദികളായ ബ്രാഹ്മണന്മാര് ഭഗവാനെ ലക്ഷ്യംവെച്ച് ശുഭാശംസകള് ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; അതില് ചിലത് യുക്തിയുള്ളതും, ചിലത് അല്ലാത്തതും. ഗുണാതീതനായ, ഗുണസ്വരൂപനായ കൃഷ്ണനിലേക്കായിരുന്നു അവയുടെ ലക്ഷ്യം. കുരുരാജാവിന്റെ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകള് പരസ്പരം സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; അവരുടേത് ശ്രവകരെ ആകര്ഷിച്ച, ഭഗവാന് മഹിമയില് ലീനമായ സംഭാഷണമായിരുന്നു. "ഈയാള് തന്നെയാണ് ആ ആദി പുരുഷന്! ഗുണങ്ങള്ക്കുമുമ്പ് സ്വയം അദ്വൈതമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന, സൃഷ്ടിയുടെ ആത്മാവും, ഭഗവാനും, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ശക്തി സുഷുപ്തിയിലായിരുന്ന സമയത്ത് ഏകമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നവന്." "തന്നുടേതായ ശക്തിയില് പ്രേരിതനായി, സ്വജീവശക്തിയെ പിന്തുടര്ന്ന്, സൃഷ്ടിക്കുവാന് ആഗ്രഹിച്ചു, രൂപരഹിതനായ ആത്മാവിന് നാമരൂപങ്ങള് നല്കുവാന് ആഗ്രഹിച്ചു, ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ കര്ത്താവായ ഭഗവാന് സൃഷ്ടിയെ ആരംഭിച്ചു." "മനസ്സിനെ ഭക്തിയില് ശുദ്ധീകരിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച്, പ്രാണനെ നിയന്ത്രിച്ച മഹാത്മാക്കളായ ഋഷികള് കാണുന്ന ആ പരമപദം—അത് തന്നെയാണ് ഈ ഭഗവാന്; അവന് സകലഭാവങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കാന് അര്ഹനാണ്." "വേദങ്ങളിലും, രഹസ്യത്തിൽ ജ്ഞാനികളാൽ പാടപ്പെടുന്ന, സഖ്യവും കഥകളും പാടപ്പെടുന്ന, ഈ ഏകഭഗവാന് ലോകാത്മാവായ കൃഷ്ണന് തന്നെയാണ്; അവന് തന്റെ ലീലയില് സൃഷ്ടിക്കുകയും, സംരക്ഷിക്കുകയും, സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ അവയില് അകപ്പെട്ടിട്ടില്ല." "അധര്മ്മത്തില് ജീവിക്കുന്ന ഇരുണ്ട മനസ്സുള്ള രാജാക്കന്മാര് ഭൂമിയില് ജനിക്കുമ്പോള്, സാത്വതര് ഇടയില് നിന്ന്, ഭഗവാന് ധന്യമായ, സത്യവും, ദയയും, കീർത്തിയും നിറഞ്ഞ രൂപങ്ങള് സ്വീകരിച്ച്, ലോകക്ഷേമത്തിനായി ഓരോ യുഗത്തിലും അവതരിക്കുന്നു." "യദുവംശം എത്ര മഹത്വമുള്ളതും, മധുവനം എത്ര പവിത്രവുമാണ്! ഈ പുരുഷോത്തമനായ ശ്രീപതി അവിടെ ജനിച്ചും സഞ്ചരിച്ചും ആ സ്ഥലത്തെ ധന്യമാക്കുന്നു." "കുശസ്ഥലിയും സ്വര്ഗ്ഗത്തിന്റെ കീർത്തിയെ മറികടന്ന് ഭൂമിയെ പുണ്യവതിയാക്കുന്നു; അവിടുത്തെ ജനങ്ങള് ഭഗവാന്റെ ഹാസ്യപൂര്വ്വമായ മുഖം നിരന്തരം ദർശിക്കുന്നു." "ഈ സ്ത്രീകള് വ്രതങ്ങള്, സ്നാനങ്ങള്, ഹോമങ്ങള് തുടങ്ങിയ ഉപാസനകള് കൊണ്ട് ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചു; അതിനാല് അവര് ഭഗവാന്റെ കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം കഴിച്ചു; വ്രജയിലെ സ്ത്രീകള് ഭഗവാന്റെ സ്നേഹപൂര്വ്വമായ വചനങ്ങളുടെ അമൃതം പാനം ചെയ്ത് പൂര്ണ്ണമായും അവനില് ലയിച്ചുപോയി.