ഭീഷ്മൻ അതുല്യമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്ന് എല്ലാവരും മനസ്സിലാക്കി. അപ്രകാരം, രാത്രിയുടെ അവസാനം പക്ഷികൾ നിശ്ശബ്ദരാകുന്നതുപോലെ, അവിടെയുള്ളവർ മുഴുവൻ അപ്രത്യക്ഷമായ മൗനത്തിലേക്ക് മറിഞ്ഞു. അപ്പോൾ ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ഒരുമിച്ച് മൃദംഗങ്ങൾ അടിച്ചു, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഭീഷ്മനെ സർവ്വരും പുകഴ്ത്തി, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് രാജാവിന്റെ മേൽ പൂക്കൾ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ വീണു. ഭീഷ്മൻ ലോകം വിടുന്നതിന് ശേഷം, ഭാർഗവപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മതിയായ ശൗചാദികൾ നിർവഹിച്ചു. എങ്കിലും, അദ്ദേഹം കുറേ നാളുകൾ ആഴത്തിലുള്ള ദു:ഖത്തിൽ ആയിരുന്നു. അതിനുശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ സന്നിഹിതരായ മഹർഷിമാർ കൃഷ്ണനെ രഹസ്യനാമങ്ങളിൽ പുകഴ്ത്തി, ഹൃദയത്തിൽ അഗാധഭക്തിയോടെ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. പിന്നീട്, കൃഷ്ണന്റെ കൂടെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഗജാഹ്വയ എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി, തന്റെ പിതാവിനെയും വ്രതസ്ഥയായ ഗന്ധാരിയെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു. പിതാവിന്റെ അനുമതിയും കൃഷ്ണന്റെ സമ്മതവും ലഭിച്ച ശേഷം, ശക്തനായ രാജാവ് പിതാവിൽ നിന്ന് പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച രാജ്യം നീതിപൂർവ്വം ഭരിക്കാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോൾ, വീരപുത്രന്മാരുടെ മാതാവ് തന്റെ മകനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്തു; അവളുടെ നെഞ്ചിൽ നിന്നു പാൽ ഒഴുകി, കണ്ണുകളിൽ നിന്നു മംഗളാശ്രുക്കൾ വീണു. ജനങ്ങൾ അവളുടെ അടുത്ത് വന്ന് പറഞ്ഞു: "ഭാഗ്യവശാൽ, ദു:ഖനിവാരകൻ ആയ നിങ്ങളുടെ മകൻ ദീർഘകാലം അകലെ ആയിരുന്നതിനുശേഷം തിരിച്ചെത്തി ഭൂമണ്ഡലത്തെ രക്ഷിക്കും." "നിശ്ചയം, ഭഗവാനായ ദു:ഖനാശകനേ നിങ്ങൾ ആരാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാരണം, അവനെ നിരന്തരമായ ധ്യാനത്തോടെ ചിന്തിക്കുന്നവർക്ക് അതിജയിക്കാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ മരണവും ജയിക്കാവുന്നതാണ്," അവർ പറഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ, ജനങ്ങൾ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരെയും സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചു. സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് ആനയിൽ കയറി, എല്ലാവരും പുകഴ്ത്തുമ്പോൾ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. നഗരത്തിന്റെ ഓരോ വാതായനത്തിലും ഭംഗിയുള്ള മകരതോർണങ്ങളും, വാഴക്കൊമ്പുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും, അടയ്ക്കാത്ത അടയ്ക്കകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളും മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. ഓരോ വാതായനത്തിലും വെള്ളം നിറച്ച കലശങ്ങൾ, ദീപങ്ങൾ, പുതുമാവിൻ ഇലകളുടെ മാലകൾ, മുത്തുകളുടെ തൂകുകളൊക്കെയും അലങ്കാരമായി കിടന്നു. നഗരത്തിന്റെ ചുറ്റും കന്യകകൾ, ഗോപുരങ്ങൾ, വീടുകൾ പൊന്നാലങ്കാരങ്ങളോടെ, ഭവനങ്ങളുടെ മിനുക്കിയ ഗോപുരങ്ങളോടെ ദൃശ്യമായിരുന്നു. പടികൾ, വീഥികൾ, ചത്വരങ്ങൾ എല്ലാം ശുദ്ധവും ചന്ദനവാരിയാൽ തളിച്ചതുമായിരിന്നു. എല്ലായിടത്തും പൊരിച്ച അരി, അടയ്ക്കാത്ത അരി, പൂക്കൾ, പഴങ്ങൾ, അന്നം തുടങ്ങിയ നൈവേദ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ചിരുന്നു. അചഞ്ചലനായ രാജാവ് വഴിയിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ, നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് അക്ഷത, അരി, തൈര്, വെള്ളം, ദർഭ, പൂക്കൾ, പഴങ്ങൾ തുടങ്ങി മംഗളവസ്തുക്കൾ കൊണ്ടുവന്നു. സ്നേഹത്താൽ, മഹിളകൾ രാജാവിനെ അനുഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ അരമനയിൽ കടക്കുമ്പോൾ അവരുടെ മധുരമായ ബാലഗാനങ്ങൾ കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു. അത്ഭുതമായ ആ അരമനയിൽ, മഹാരത്നങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതിൽ, അവൻ പിതാവിന്റെ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നതുപോലെ അവിടെ വസിച്ചു. അവിടെ, പാൽനുരയെപ്പോലെയുള്ള വെളുത്ത കിടക്കകളും പൊന്നാലങ്കാരമുള്ളവയും, അത്യുത്തമമായ ഇരിപ്പിടങ്ങളും, പൊന്നിൽ നിർമ്മിതമായ ഉപകരണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. സ്ഫടികഭിത്തികളിലും മഹാരത്നമായ പച്ചക്കല്ലുകളിലും, സ്ത്രീകളുടെ ആഭരണങ്ങളിൽ നിന്നെടുത്ത രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ദീപങ്ങൾ തെളിഞ്ഞിരുന്നു. അവിടെ, അത്ഭുതകരമായ ദൈവികവൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങൾ, കൂകുന്ന പക്ഷികളുടെയും മദോന്മദമായ തേനീച്ചകളുടെയും സംഗീതത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ലാപിസ് ലസൂലി കല്ലുകളിൽ പടികൾകയറിയ കുളങ്ങൾ, താമരകളും, കുമുദകളും, നീർവിളകളും നിറഞ്ഞു, ഹംസ, ക്രൗഞ്ച, ചക്രവാക പക്ഷികൾ അവിടെ സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്തു. രാജർഷിയായ ഉത്താനപാദൻ തന്റെ മകന്റെ അത്ഭുതകരമായ മഹത്വം കേട്ടും കണ്ടും അത്യുന്നതമായ ആസ്വരത്തിൽ ആകിത്തീരുകയും ചെയ്തു. ജനങ്ങൾക്കും മന്ത്രിമാർക്കും പ്രിയങ്കരനായതും വളർന്നു വലുതായതും കണ്ട രാജാവ്, ധ്രുവനെ ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. സ്വന്തം വയസ്സിന്റെ പരിധി മനസ്സിലാക്കി, മനുഷ്യരാശിയുടെ പ്രഭു വൈരാഗ്യത്തോടെ, ആത്മാവിന്റെ മാർഗം ചിന്തിച്ചു, വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ശൗനകർ ചോദിച്ചു: "ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവരേ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ രാജ്യത്തെയും ധനത്തെയും മോഹിച്ച ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച ശേഷം, സഹോദരന്മാരുമായി ഭക്ഷണം ഉറപ്പാക്കിയ ശേഷം, പിന്നെ എന്താണ് ചെയ്തതും, എങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോയതും?" സൂതൻ പറഞ്ഞു: "ലോകസ്രഷ്ടാവായ ഹരി, താന്ത്രികരായ കുരുവംശം അതിന്റെ തന്നെ സന്തതികളാൽ നശിച്ചപ്പോൾ, അതിനെ വീണ്ടും ഉയർത്തി, യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ സ്വന്തം രാജ്യത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷം നേടി. ഭീഷ്മന്റെയും അച്യുതന്റെയും വചനങ്ങൾ കേട്ടും, സത്യജ്ഞാനത്താൽ സംശയങ്ങൾ നീങ്ങിയ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ പിന്തുണയോടെ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു." "ആകാശം ആവശ്യമുള്ള പോലെ മഴ നൽകി, ഭൂമി ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാം വിളഞ്ഞു, പശുക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ ഗ്രാമങ്ങളെ പാൽകൊണ്ടു കുളിപ്പിച്ചു. നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, കാടുകൾ, ഔഷധികൾ എല്ലാം അവനുവേണ്ടി ഇഷ്ടപ്രദമായ ഫലങ്ങൾ നൽകി. വിധി, പരജൻ, സ്വയം എന്നിങ്ങനെ യാതൊരു ദു:ഖവും രോഗവും ഉപദ്രവവും ജനങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ശത്രുവിനെ ജനിപ്പിക്കാത്ത രാജാവിന്റെ ഭരണകാലത്ത്." "ഹരി കുറേ മാസങ്ങൾ ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ തങ്ങികൊണ്ട്, സുഹൃത്തുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും പ്രിയ സഹോദരിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനുമതി വാങ്ങി, എല്ലാവരെയും ആലിംഗനം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ച്, ചിലരാൽ ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത ശേഷം, തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി." "സുഭദ്ര, ദ്രൗപദി, കുഞ്ഞി, വിരാട്ടന്റെ മകൾ, ഗന്ധാരി, ധൃതരാഷ്ട്ര, യുയുത്സു, കൃപ, നകുലൻ, സഹദേവൻ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. വൃക്കോദരൻ, ധൗമ്യൻ, മത്സ്യരാജകുമാരിയെ പോലുള്ള സ്ത്രീകൾ, അത്ഭുതത്താൽ വിങ്ങി, ശാരംഗധാരിയായ കൃഷ്ണനോടു വേർപാടു സഹിക്കാനാവാതെ നിന്നു." "ദുഷ്പരിചയത്തിൽ നിന്ന് സത്സംഗതിയിലൂടെ മോചിതനായ ജ്ഞാനിയ്ക്ക്, ഒരിക്കൽ ഭഗവാന്റെ കീര്ത്തി കേട്ടാൽ, അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല. പൃഥാപുത്രന്മാർ, കൃഷ്ണനിൽ മനസ്സു നിശ്ചയിച്ചിരുന്നവർ, കണ്ടു, സ്പർശിച്ചു, സംസാരിച്ചു, കിടന്നു, ഇരുന്നു, ഭക്ഷിച്ചു എന്നിങ്ങനെ അവനോടൊപ്പം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, വേർപാട് സഹിക്കാൻ എങ്ങിനെയാണ് കഴിയുക?" "അവരിൽ എല്ലാവരും ഹൃദയം കൃഷ്ണനോടൊപ്പം ഓടിപ്പോയവരായി, കണ്ണു മടക്കാതെ അവനെ പിന്തുടർന്നു, സ്നേഹബന്ധത്തിൽ അകപ്പെട്ട്, ഇവിടെ അങ്ങോട്ട് ചുറ്റി നടന്നു. കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾ, ദേവകിപുത്രനോടുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ കണ്ണുനീരൊഴുക്കി, 'അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ യാതൊരു അപശകുനവും സംഭവിക്കരുതേ' എന്നാഗ്രഹിച്ച്, കണ്ണുനീർ അടക്കാൻ ശ്രമിച്ചു." "മൃദംഗം, ശംഖം, ഭേരി, വീണ, പണവം, ഗോമുഖം, ധുന്ധുരി, ആനകം, മണികൾ, ഡുണ്ടുഭി എന്നിവയുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങി. കുരുവംശത്തിലെ മഹിളകൾ കൃഷ്ണനെ കാണുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ ഭവനങ്ങളുടെ മേൽക്കൂരകളിലേക്ക് കയറി, സ്നേഹവും ലജ്ജയുമുള്ള കണ്ണുകൾകൊണ്ട് പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറി, അവനെ പുകഴ്ത്തി." ഇങ്ങനെ, ഭീഷ്മന്റെ മഹാസമാധിയിലും, യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ രാജ്യാഭിഷേകത്തിലും, കൃഷ്ണന്റെ ഹസ്തിനാപുരത്തിലെ സാന്നിധ്യത്തിലും, പാണ്ഡവന്മാരുടെയും ജനങ്ങളുടെയും ആനന്ദത്തിലും, നഗരത്തിന്റെ ആഹ്ലാദത്തിലും, രാജധാനിയുടെ ഭംഗിയിലും, ധ്രുവന്റെ അഭിഷേകത്തിലും, ഉത്താനപാദന്റെ വൃദ്ധവാനപ്രസ്ഥത്തിലും, ഹരിയുടെ യാത്രയിലും, കുടുംബത്തിന്റെ സ്നേഹബന്ധങ്ങളിലും, ഭഗവാന്റെ മഹത്വത്തിലും ഈ കഥയിലൂടെ മഹാഭാരതകാലത്തിന്റെ മഹത്തായ ഒരു ദൃശ്യാവലികൾ നമ്മൾക്ക് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.