ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഭീഷ്മർ കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്നപ്പോൾ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, തന്റെ മായയാൽ ദേഹം ധരിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി ഇരുന്നുവെന്നറിഞ്ഞു ഭീഷ്മൻ അവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു. പാണ്ഡവന്മാർ—all humility and affection—അവരുടെ കണ്ണുകൾ ഭക്തിയുടെ ആഴത്തിൽ നിന്നുള്ള കണ്ണീരാൽ മങ്ങിപ്പോയി, ഭീഷ്മൻ അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം അഭിസംബോധന ചെയ്തു. "ആഹാ! ധർമപുത്രന്മാരേ, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും ധർമ്മത്തോടും അച്യുതനോടും അഗാധമായ ഭക്തിയുള്ള നിങ്ങളെ പോലെ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത് എത്ര ദു:ഖകരവും അന്യായവുമാണ്! മഹാവീരനായ പാണ്ഡു ദേവൻ വിടപറഞ്ഞതിനു ശേഷം, കുഞ്ഞുങ്ങളെ കൊണ്ടു വിധവയായ കുന്തി, ഒരു മാതാവുപോലെ അനേകം പ്രയാസങ്ങൾ സഹിച്ചാണ് നിങ്ങളെ വളർത്തിയത്. നിങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളുടെയും കാരണമാകുന്നത് കാലമാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. ലോകവും അതിലെ ഭരണാധികാരികളും കാലത്തിന്റെ അധീനതയിലാണ്, മേഘങ്ങൾ കാറ്റാൽ നീങ്ങുന്നതുപോലെ. ധർമ്മപുത്രൻ രാജാവായതും, ഭീമൻ ഗദയുമായി നിലകൊള്ളുന്നതും, അർജുനന്റെ കൈയിൽ ഗാന്ധീവവും, കൃഷ്ണൻ നിങ്ങളുടെ സുഹൃത്തായതും—all these—നിങ്ങൾക്കു ദു:ഖം വരാൻ എന്ത് സാധ്യതയുണ്ട്? മഹാരാജാവേ, ആരും അവന്റെ ആലോചനയെ അറിയില്ല; enquiry ഉള്ളവരും, ജ്ഞാനികളും അതിൽ കുഴഞ്ഞുപോകുന്നു. അതുകൊണ്ടു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, ഇതെല്ലാം വിധിയുടെ ക്രമമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കൂ. അതിനാൽ, സംരക്ഷകനായ നീ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം. ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നവൻ തന്നെ ആദ്യനാരായണൻ ആണ്; വൃഷ്ണിവംശത്തിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുകയും തന്റെ മായയാൽ ലോകത്തെ കുഴഞ്ഞുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ശക്തി ഭഗവാൻ ശിവനും ദൈവമുനിയായ നാരദനും കപിലഭഗവാനും മാത്രമേ അറിയൂ. നീ അമ്മാവനെന്നു കരുതുന്നവനും, പ്രിയ സുഹൃത്തും, ഉത്തമശ്രേയസ്സും, മന്ത്രിയും, ദൂതനും, രഥസാരഥിയുമാക്കി പരിഗണിച്ചവനും—all these—അവൻ തന്നെ. സർവ്വജീവാത്മാവായ, സമദർശിയായ, അദ്വൈതസ്വരൂപനായ, അഹങ്കാരരഹിതനായ അവൻ ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയാലും അവനിൽ കുഴപ്പമൊന്നുമില്ല. എന്നാൽ, ഭക്തിയിൽ ഏകമനസ്‌ക്കരായവരുടെ മേൽ അവന്റെ കൃപ എത്ര അതിവിശേഷമാണെന്ന് കാണൂ: ഞാൻ ജീവൻ വിടുമ്പോൾ തന്നെ കൃഷ്ണൻ എന്നെ കാണാൻ നേരിട്ട് വന്നിരിക്കുന്നു. ഭക്തിഭാവത്തോടെ മനസ്സും വാക്കും അവനിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി അവന്റെ നാമം ജപിക്കുന്ന യോഗി, ദേഹമൊഴിയുമ്പോൾ എല്ലാ ആശകളും കർമങ്ങളും വിട്ട് മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. ദേവതകളുടെ അധിപനായ ഭഗവാൻ, ചിരിമുഖത്തോടും ചുവന്ന കണ്ണുകളോടും, പ്രകാശമുള്ള താമരമുഖത്തോടും, നാലു കൈകളിലും നിലകൊള്ളുന്നവൻ എന്നെ ദേഹം വിടുന്നതിന് വരെ കാത്തിരിക്കട്ടെ; അവൻ എന്റെ ധ്യാനപഥമായി നേരിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷനാണ്. ഈ സമയം സൂതൻ പറയുന്നു: ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്ന ഭീഷ്മനോടു, സന്നിഹിതരായ മുനിമാർ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുമ്പോൾ, വിവിധ ധർമ്മകാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. ജാതി, സ്വഭാവം, ജീവിതാവസ്ഥ എന്നിവ അനുസരിച്ച് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന കര്‍മ്മങ്ങൾ, വൈരാഗ്യത്തിന്റെയും ആസക്തിയുടെയും ലക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം അന്വേഷിച്ചു. ദാനം, രാജധർമ്മം, മോക്ഷം, സ്ത്രീധർമ്മം, ഭഗവദ്ഭക്തി, അവയുടെ വിധിവൈഭാഗ്യങ്ങൾ, യോഗവിശേഷങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം സംക്ഷിപ്തമായും വിശദമായും ചോദിച്ചു. സത്യം അറിഞ്ഞിരുന്ന ഭീഷ്മൻ, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളും, അവയുടെ ഉപായങ്ങളും, പുരാണകഥകളിലൂടെയും ഇതിഹാസങ്ങളിലൂടെയും വിശദീകരിച്ചു. ഇങ്ങനെ ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് ഉപദേശിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, യോഗികൾ ഇച്ഛാമരണത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഉത്തരംഗമനകാലം എത്തി. അപ്പോൾ, ആയിരം നദികൾ പോലെ ഒഴുകിയിരുന്ന വാക്കുകൾ പിൻവലിച്ച്, ഭീഷ്മൻ എല്ലാ ആശകളിൽ നിന്നുമുള്ള മനസ്സുകൊണ്ട് ആദിപുരുഷനായ കൃഷ്ണനിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ മനസ്സു സ്ഥാപിച്ചു. കൃഷ്ണൻ, പീതാംബരം ധരിച്ചും നാലു കൈകളിലും നിലകൊള്ളുകയും, കണ്ണ് മടക്കാതെയും ഭീഷ്മനെ നോക്കി നിന്നു. അകലായ എല്ലാ അശുഭതകളും, യുദ്ധത്തിലെ ക്ഷീണവും, കൃഷ്ണനെ ദർശിച്ചതുകൊണ്ട് ഭീഷ്മനിൽ നിന്നു അകന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം നിർത്തി, ഭീഷ്മൻ ജനാർദ്ദനനെ സ്തുതിച്ചു, വിടപറയാൻ ഒരുക്കമായി. ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: "ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ്, എല്ലാ ആസക്തികളിൽ നിന്നും മോചിതമായി, സാത്വതശ്രേഷ്ഠനായ, സർവ്വവ്യാപിയായ, സ്വാനന്ദം പ്രാപിച്ചവനായ, ആവർത്തിച്ച് പ്രകൃതിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവനായ ഭഗവാനിൽ ഏകാഗ്രമാകുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ആനന്ദമായ, താമാലവൃക്ഷസമാനവർണ്ണനായ, സൂര്യപ്രഭയുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച, വളഞ്ഞ മുടിയുള്ള, അർജുനന്റെ പ്രിയമായ താമരമുഖമുള്ള കൃഷ്ണനിൽ എന്റെ ഭക്തി സ്ഥിരമായി നിലനില്ക്കട്ടെ. യുദ്ധത്തിൽ, വിയർക്കുന്ന മുഖവും, കുതിരപ്പൊടിയിൽ മങ്ങിയ മുടിയും, എന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തുളഞ്ഞു പ്രകാശിക്കുന്ന കായവും—all these—എന്റെ ആത്മാവായ കൃഷ്ണൻ എപ്പോഴും എന്നോടൊപ്പം ഉണ്ടാകട്ടെ. യുദ്ധഭൂമിയിൽ അർജുനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രണ്ടു സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ രഥം നിർത്തി, ശത്രുസൈനികരുടെ ജീവൻ സംരക്ഷിച്ച പാർത്ഥസഖനായ കൃഷ്ണനിൽ എന്റെ പ്രേമം സ്ഥിരം ആകട്ടെ. ശത്രുവിനെ കാണുമ്പോൾ, ബന്ധുക്കളെ കൊല്ലേണ്ടിവരുന്നതിൽ അർജുനൻ സംശയപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആത്മജ്ഞാനത്തോടെ അവന്റെ സംശയം നീക്കിയ കൃഷ്ണന്റെ പാദപങ്കജങ്ങളിൽ എന്റെ പരമഭക്തി നിലനില്ക്കട്ടെ. എന്റെ പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കാൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിച്ച്, രഥത്തിൽ നിന്ന് മേൽവസ്ത്രം വീഴ്ത്തി, ചാവുകോലും കശവും കൈവശം പിടിച്ച്, ഗജസുരനെ സംഹരിക്കാൻ ഹരിയെത്തിയതുപോലെ മുന്നോട്ട് പായികയറിയ കൃഷ്ണൻ—അവനിൽ ഞാൻ അഭയം പ്രാപിക്കട്ടെ. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പോലെ മൂർഛിതമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തുളഞ്ഞു, വില്ല് തകർന്നു, രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ട ശരീരവുമായി ഞാൻ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, ശത്രു എന്നെ കൊല്ലാൻ വരുമ്പോൾ, മുക്തിദായകനായ കൃഷ്ണൻ എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ. മരണസമയത്ത് എന്റെ ഭക്തി, അർജുനന്റെ രഥത്തിൽ കശവും കശകോളും പിടിച്ച് നിലകൊള്ളുന്ന, അവനെ കണ്ടു ധീരന്മാർ സ്വരൂപം പ്രാപിച്ച കൃഷ്ണനിൽ സ്ഥിരമായി നിലനില്ക്കട്ടെ. ഗോപികമാർ, മനോഹരമായ ചലനങ്ങളോടെ, ഹാസ്യത്തോടും പ്രേമപൂർണ്ണമായ ചൊറിയുന്ന കണുകളോടും, അവന്റെ കളികൾ അനുകരിച്ച്, ഭ്രമിച്ചും അനുരാഗത്തിലും അവന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ ലയിച്ചും ജീവിച്ചിരുന്നതു ഞാൻ ഓർക്കുന്നു. യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയയാഗസഭയിൽ, സപ്തർഷിമാരും രാജാക്കളും ചുറ്റി നിന്നപ്പോഴും, ആരാധനാർഹനായി, എന്റെ ദൃഷ്ടിക്ക് പ്രത്യക്ഷനായവൻ—അവൻ തന്നെ തന്റെ യഥാർത്ഥസ്വരൂപം എനിക്കു വെളിപ്പെടുത്തിയവൻ. ഇപ്പോൾ ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു, ജന്മരഹിതൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ഓരോരുത്തരുടെയും മനസ്സനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നവൻ, ഒരുവൻ സൂര്യൻ അനേകം ജലകണങ്ങളിൽ പലവിധമായി പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ; എന്റെ ഭേദബുദ്ധി ഇല്ലാതായി. സൂതൻ തുടർന്നു പറയുന്നു: ഇങ്ങനെ ഭീഷ്മൻ തന്റെ മനസ്സും വാക്കും ദൃഷ്ടിയും കൃഷ്ണനിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, ആത്മാവിനെ പരമാത്മാവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, ശ്വാസം പിടിച്ച്, ശാന്തനായിത്തീർന്നു. ഭീഷ്മൻ അദ്വൈതബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്നതറിഞ്ഞു, സന്നിഹിതർ—all present—ദിവസാവസാനത്തുള്ള പക്ഷികൾ പോലെ മൌനമായിത്തീർന്നു. അപ്പോൾ തന്നെ, ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും മൃദംഗം ഇടുകയും, ധർമ്മാത്മാക്കളും ഭീഷ്മനെ സ്തുതിക്കുകയും, ആകാശത്തിൽ നിന്നു പുഷ്പവർഷം പെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഭീഷ്മൻ വിടപറഞ്ഞതിനു ശേഷം, യുധിഷ്ഠിരൻ, ഭാർഗവപുത്രനായി, യുക്തമായ ശുദ്ധികർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; എന്നാൽ കുറേ നാളുകൾ ദു:ഖത്തിൽ ആയിരുന്നു. മുനിമാർ—all delighted—കൃഷ്ണനെ രഹസ്യനാമങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു; ഹൃദയം കൃഷ്ണഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. പിന്നീട്, കൃഷ്ണനെ കൂടെ കൂട്ടി, യുധിഷ്ഠിരൻ ഗജാഹ്വയയിലേക്കു പോയി, പിതാവിനെയും വ്രതസ്ഥയായ ഗന്ധാരിയെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു. പിതാവിന്റെ അനുമതിയും കൃഷ്ണന്റെ സമ്മതവും നേടിയ ശേഷം, മഹാബലനായ രാജാവ്, പിതാവും പിതാമഹനും കൈമാറിയിരുന്ന ദേശം, ധർമ്മപൂർവ്വം ഭരിച്ചുപോന്നു.