ഭാഗവതത്തിലെ ഈ സന്ദർഭത്തിൽ, കാലം അഗാസുരനെപ്പോലെ ദുഷ്ടതയിലും കപടതയിലും മുഴുകിയവരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ധാർമ്മികർ വേദനയിലാണു്, അധാർമ്മികർ ആനന്ദിക്കുന്നു. എന്നാൽ ധൈര്യത്തോടു കൂടിയ ജ്ഞാനി സത്യത്തിൽ സ്ഥിരനും പണ്ഡിതനുമാണ്. ഇങ്ങനെ അന്ധവിശ്വാസികളെയും അശുദ്ധരെയും കണ്ടു ഭൂമി തന്നെ ഭാരപൂർണ്ണയായി മാറുന്നു. വർഷം കഴിഞ്ഞു വർഷം, മംഗളസൂചനകൾ കാണാനില്ല. ആരും ഇനി ഭക്തിയെയും അവളുടെ പുത്രന്മാരെയും ഒരുമിച്ച് കാണുന്നില്ല; ബന്ധം കൊണ്ടു കണ്മൂടിയവർ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ചു, അവർ ക്ഷീണിതരായി മാറി. എന്നാൽ വൃന്ദാവനത്തോടു ചേർന്നപ്പോൾ ഭക്തിക്ക് വീണ്ടും യൗവനം ലഭിച്ചു; വൃന്ദാവനം ഭാഗ്യശാലിയാണ്, അവിടെ ഭക്തിയും നർത്ത്യിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവരെ സ്വീകരിക്കാൻ ആരുമില്ലാത്തതിനാൽ, വൃദ്ധാവസ്ഥ പോലും അവരെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല. അല്പം തൃപ്തിയോടെ അവർ സ്വസ്ഥരായി ഇരിക്കുന്നു. ഭക്തി ചോദിച്ചു: “പാരിക്ഷിതൻ രാജാവിലൂടെ അശുദ്ധനായ കലിയെ എങ്ങനെ സ്ഥാപിച്ചു? കലിയുടെ ആരംഭത്തോടെ സകലധർമ്മങ്ങളുടെ സാരം എവിടേക്ക് പോയി? ദയാമയനായ ഹരിയാൽ പോലും അധർമ്മം എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നു? എന്റെ സംശയം നീക്കൂ; ഞാൻ സന്തോഷിക്കും.” നാരദൻ പറഞ്ഞു: “കുഞ്ഞേ, നീ ചോദിച്ചതിനാൽ, സ്നേഹത്തോടുകൂടി കേൾക്കൂ; എല്ലാം ഞാൻ പറയാം, നീ സംശയരഹിതയാകും. ഭഗവാൻ മുഖുന്ദൻ ഭൂമിയെ വിട്ട് തന്റെ ആധ്യാത്മികലോകത്തേക്ക് മടങ്ങിയ ദിവസം മുതൽ കലിയുടെ കാലം ആരംഭിച്ചു; സകലധർമ്മോപായങ്ങളും തടയപ്പെട്ടു.” “രാജാവ് ദിക്കുകൾ ജയിക്കുമ്പോൾ കലിയെ കണ്ടു; കലിക്ക് അഭയം തേടേണ്ടി വന്നു. ഞാൻ അവനെ കൊല്ലാതെ, തേൻ ശേഖരിക്കുന്നവൻ തേൻചീറ്റിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അവനെ വിട്ടു. തപസ്സും യോഗവും ധ്യാനവും നൽകാത്ത ഫലം പോലും, കലിയിൽ കേശവനെ സ്തുതിച്ചാൽ ലഭിക്കും.” “കലിയിൽ സാരവും അർത്ഥവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട്, വിഷ്ണുരാതൻ അവനെ കലിയിലുപജാതരായവരുടെ സന്തോഷത്തിനായി സ്ഥാപിച്ചു. ദുഷ്കർമ്മങ്ങൾ മൂലം എല്ലായിടത്തും സാരം നഷ്ടപ്പെട്ടു; ഭൂമിയിൽ വസ്തുക്കൾ പുറംതൊലിപോലെ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.” “ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഭാഗവതം എല്ലായിടത്തും പഠിപ്പിച്ചെങ്കിലും, പ്രതിഫലം എന്ന ലോഭം മൂലം കഥകളുടെ സാരം നഷ്ടപ്പെട്ടു. അതിക്രൂരവും ധാരാളവുമായ പാപങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന നാസ്തികരും നരകവാസികളും തീർത്ഥങ്ങളിൽ തന്നെ താമസിക്കുന്നു; എന്നാൽ തീർത്ഥങ്ങളുടെ സാരവും പോയി. അമിതമായ കാമം, കോപം, ലോഭം, ദാഹം എന്നിവയാൽ അലഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവരും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ തപസ്സിന്റെ സാരവും നഷ്ടപ്പെട്ടു.” “മനസ്സിന്റെ പരാജയത്താൽ, ലോഭം, കപടത, കുപ്രസ്ഥാനുശരണ, ശാസ്ത്രപഠനം എന്നിവയാൽ ധ്യാനയോഗഫലം നഷ്ടപ്പെടുന്നു. പണ്ഡിതന്മാർ വിധവാസം مانند ഭാര്യകളുമായി സന്തോഷിക്കുന്നു, പുത്രോത്പത്തിയിൽ നിപുണരായെങ്കിലും മോക്ഷം നേടുന്നതിൽ അശക്തരാണ്. യഥാർത്ഥ വൈഷ്ണവത്വം എവിടെയും ഇല്ല, ആചാര്യന്മാരിലും പോലും; അതിനാൽ സത്യമെന്ന സാരവും എല്ലായിടത്തും ഇല്ലാതായി.” “ഇത് കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാത്രമാണ്; ആരെയാണു കുറ്റപ്പെടുത്താൻ കഴിയുക? അതിനാൽ കമലനയനനായ ഭഗവാൻ സഹിഷ്ണുതയോടെ സമീപത്തു നില്ക്കുന്നു.” സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടവർ അത്ഭുതഭരിതരായി. ഭക്തി വീണ്ടും പറഞ്ഞു: “ശൗനകാ, ഇതും കേൾക്കൂ. ദേവമുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ ഇവിടെ വന്നതിൽ ഞാൻ ഭാഗ്യവതിയാണ്; സജ്ജനദർശനം സകലസിദ്ധികളും നൽകുന്നു.” “മോഹത്തിന്റെ ആധാരമായ ദേഹമുള്ളവനു ജയം! ഒരു വാക്കിൽ മുഴുവൻ വാക്കുകളും സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ; അവന്റെ കൃപയാൽ ധ്രുവൻ നിത്യസ്ഥിതിയിൽ എത്തി. ബ്രഹ്മപുത്രനു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.” ഇതിനുശേഷം, ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിന്റെ മഹത്വം പ്രമാണിച്ച്, നാരദൻ ഭക്തിയുടെ ദു:ഖം നീക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. നാരദൻ പറഞ്ഞു: “കുഞ്ഞേ, അനാവശ്യമായി ദു:ഖിക്കേണ്ട; ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദസ്മരണ ചെയ്താൽ നിന്റെ ദു:ഖം മാറും. കൌരവദു:ഖത്തിൽ ദ്രൗപദിയെ രക്ഷിച്ചതും, ഗോപി സ്ത്രീകളെ സംരക്ഷിച്ചതും കൃഷ്ണനാണ്; ആ കൃഷ്ണൻ എവിടെയാണ്?” “എന്നാൽ ഭക്തേ, നീ അവനു ജീവനിലും പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്. നീ വിളിച്ചാൽ, ലളിതരായവരുടെ വീട്ടിലും കൃഷ്ണൻ വരും. ആദ്യത്തേ മൂന്നു യുഗങ്ങളിൽ സത്യം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം എന്നിവ മോക്ഷസാധനങ്ങൾ ആയിരുന്നു; എന്നാൽ കലിയിൽ ഭക്തിയോദ്യോഗം മാത്രം ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരത്തിനുള്ള വഴി.” “അങ്ങനെ നിർണ്ണയിച്ച്, ചൈതന്യസ്വരൂപനായവൻ നിന്നെ പരമാനന്ദരൂപിണിയായി സൃഷ്ടിച്ചു; കൃഷ്ണനു പ്രിയപ്പെട്ടവളായി. കയ്യുകൂപ്പി നീ ചോദിച്ചപ്പോൾ: ‘എന്ത് ചെയ്യണം?’ കൃഷ്ണൻ ഉപദേശിച്ചു: ‘എന്റെ ഭക്തരെ പോഷിപ്പിക്കൂ.’” “നീ ആ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ചു; ഹരിക്ക് സന്തോഷം ലഭിച്ചു. മോക്ഷത്തെ ദാസിയായി, ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും പുത്രന്മാരായി നിന്നെ അനുഗമിപ്പിച്ചു. വൈകുണ്ഠത്തിൽ നീ സ്വരൂപത്താൽ പോഷിപ്പിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ ഭക്തന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ നിഴൽരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.” “മോക്ഷം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം എന്നിവയുമായി നീ ഭൂമിയിൽ വന്നു; കൃതയുഗത്തിൽ നിന്ന് ദ്വാപരാന്തം വരെ ആനന്ദത്തിൽ ആയിരുന്നു. കലിയിൽ, കുപ്രസ്ഥാനുശരണ മൂലം മോക്ഷം നശിച്ചു; നിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം അവൾ വീണ്ടും വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. മോക്ഷം ഇവിടെ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു; ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും നിന്റെ പുത്രന്മാരായി നീ സംരക്ഷിക്കുന്നു.” “അവഗണന മൂലം കലിയിൽ നിന്റെ പുത്രന്മാർ ക്ഷീണിതരായി, വൃദ്ധരായി; എന്നാൽ ഭയപ്പെടേണ്ട, ഞാൻ മാർഗം കണ്ടെത്തും. സുന്ദരിയേ, കലിയെന്ന യുഗം പോലൊരു യുഗം ഇല്ല; അതിൽ ഞാൻ നിന്നെ എല്ലാ വീടുകളിലും, എല്ലാവരിലും സ്ഥാപിക്കും.” “മറ്റു കര്മ്മങ്ങള് ഉപേക്ഷിച്ച് മഹോത്സവങ്ങള്ക്ക് പ്രാധാന്യം നല്കുമ്പോഴും, അന്ന് ഹരിയെ സേവിക്കുകയോ നിന്നെ ലോകത്ത് വ്യാപിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല. ഈ കലിയുഗത്തില് നിന്നെ അനുഭവിക്കുന്ന ജീവികള്, പാപികളായാലും, ഭയമില്ലാതെ കൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകും.” “പ്രേമരൂപിയായ ഭക്തിയാൽ ഹൃദയം നിറഞ്ഞവരെ അശുദ്ധർ പോലും സ്വപ്നത്തിൽ പോലും ബാധിക്കില്ല. ഭൂതം, പ്രേതം, പിശാച്, അസുരൻ—ഇവരാരും ഭക്തിയുള്ളവരെ തൊട്ടാലും കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല.” ഇങ്ങനെ, നാരദൻ ഭക്തിയുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കി, ഭക്തിയുടെ മഹത്വം, കലിയുഗത്തിലെ അവളുടെ സ്ഥാനം, ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും മോക്ഷവും എങ്ങനെ അവളോടൊപ്പം അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്നതെല്ലാം വിശദീകരിച്ചു.