പാണ്ഡവരുടെ വിജയം കഴിഞ്ഞും, അശ്വത്താമൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണ പുത്രനെ ബന്ധിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നത് ദ്രൗപദി കാണുമ്പോൾ, ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ അവൾ ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു: “അവനെ വിട്ടു വിടൂ, വിട്ടു വിടൂ! അവൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ്, യഥാർത്ഥ ഗുരുവാണ്.” അർജുനനും പാണ്ഡവരും അശ്വത്താമനിൽ നിന്ന് ബാണവിദ്യയുടെ രഹസ്യങ്ങൾ, അതിന്റെ ഉപയോഗവും പിൻവലിപ്പും, ആയുധങ്ങളുടെ ക്രമീകരണവും അവന്റെ കൃപയാൽ പഠിച്ചിരുന്നു. അതേ ദ്രോണാചാര്യൻ ഇപ്പോൾ തന്റെ മകനിൽ ജീവിക്കുന്നു; അവൻ്റെ അർധം കൃപിയിൽ, ഈ വീരപുത്രന്റെ അമ്മയിൽ നിലനില്ക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന മഹാനായവരെ, നിങ്ങളുടെ മഹത്തായ, ആദരിക്കപ്പെടുന്ന കുടുംബം ഈ പ്രവൃത്തിയാൽ നിന്ദയിലപ്പെടേണ്ടതില്ല. ഗൗതമി, ഭർത്താവിനെ ഭക്തിയോടെ സ്നേഹിക്കുന്ന അമ്മ, ഞാൻ എന്റെ മരിച്ച മക്കളെക്കായി കണ്ണീരൊഴിച്ചപോലെ, അവൾ ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണീരൊഴിക്കേണ്ടതില്ല. ബ്രാഹ്മണവംശം ക്രമരഹിതമായ ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ കോപം പ്രകടിപ്പിച്ചാൽ, ആ വംശം പവിത്രരായിരുന്നാലും അവരെയും അവരുടെ ബന്ധുക്കളെയും നശിപ്പിക്കും. സൂതൻ പറഞ്ഞു: രാജാവ്, ധർമ്മപുത്രൻ, ദ്രൗപദിയുടെ വാക്കുകൾ, ന്യായവും കരുണയും സത്യം, നിർപക്ഷതയും നിറഞ്ഞത്, സ്വീകരിച്ചു. നകുലൻ, സഹദേവൻ, യുയുധാനൻ, ധനഞ്ജയൻ, ദേവകിയുടെ ദിവ്യപുത്രൻ, പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭീമൻ, കോപത്തോടെ, ഉറങ്ങുന്ന കുട്ടികളെ കാരണമില്ലാതെ കൊല്ലുന്നവനു, തന്റെ യജമാനനു വേണ്ടിയോ, സ്വയം വേണ്ടിയോ അല്ലാതെ, മരണമാണ് യുക്തമെന്ന് പറഞ്ഞു. ഭീമനും ദ്രൗപദിയും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടു, നാലു കൈകളുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണൻ, തന്റെ സുഹൃത്തിന്റെ മുഖം നോക്കി, സ്നേഹപൂർവ്വം ചിരിച്ചു പറഞ്ഞു: “ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, അക്രമിയാണ് എങ്കിൽ പോലും, കൊല്ലപ്പെടരുത്; എന്നാൽ അക്രമിക്ക് മരണമാണ് യുക്തം. ഞാൻ രണ്ട് വശവും പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്—എന്റെ ഉപദേശം പാലിക്കണം. കുരുവിനോട് നൽകിയ വാഗ്ദാനം, പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ നൽകിയതും, ഭീമസേനനും ദ്രൗപദിയും എനിക്കും പ്രിയമായതും, പൂർത്തിയാക്കുക.” സൂതൻ പറഞ്ഞു: അർജുനൻ, ഹരിയുടെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കി, അശ്വത്താമന്റെ തലയിൽ നിന്നുള്ള മാണിക്യവും മുടിയും വാളാൽ മുറിച്ചു. കുട്ടി കൊല്ലപ്പെട്ട പാപത്തിൽ പ്രകാശം ക്ഷീണിച്ച, ബന്ധനത്തിലായിരുന്ന അശ്വത്താമനെ, മാണിക്യത്തിന്റെ തിളക്കം നഷ്ടപ്പെട്ടവനെ, അർജുനൻ ക്യാമ്പിൽ നിന്ന് പുറത്തു കൊണ്ടുപോയി. തല ശേവിച്ച്, സമ്പത്ത് എടുത്ത്, നാട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കൽ—ഇതാണ് ബ്രാഹ്മണനെന്ന പേരിൽ മാത്രം ഉള്ളവർക്കുള്ള ശാരീരിക ശിക്ഷ; മറ്റൊന്നില്ല. പാണ്ഡവരും ദ്രൗപദിയും, മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ, മരിച്ചവർക്കുള്ള കർമ്മങ്ങൾ, ദേഹങ്ങൾ പുറത്ത് കൊണ്ടുപോകൽ തുടങ്ങിയവ നിർവഹിച്ചു. പിന്നീട്, ഏഴാം അധ്യായത്തിൽ, ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: “നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ചെയ്യാൻ. ബ്രഹ്മാവും ശിവനും ലോകരക്ഷകരും എന്റെ ലോകത്തിൽ വസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” മക്കളെ സ്നേഹിച്ച ദമ്പതികൾ, അവരുടെ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ മിഴിമിഴി സംസാരവും ചിരിയും ആസ്വദിച്ച്, സന്തോഷത്തിൽ ജനങ്ങൾ വളർന്നു. കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ചിറകിന്റെ സ്നേഹസ്പർശവും, അവരുടെ മിഴിമിഴി ശബ്ദവും, മനോഹരമായ ചലനങ്ങളും, കുട്ടികൾ സമീപിച്ചപ്പോൾ, ദുഃഖമില്ലാത്ത മാതാപിതാക്കൾക്ക് സന്തോഷം തോന്നി. വിശ്ണുവിന്റെ മായയിൽ ഭ്രമിച്ച, ഹൃദയങ്ങൾ സ്നേഹത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു, മനസ്സിൽ വിഷമം നിറഞ്ഞ്, അവർ കുട്ടികളും ജനങ്ങളും പോഷിച്ചു. ഒരു ദിവസം, ആ കുടുംബജീവികൾ, മക്കളെക്കായി ഭക്ഷണം തേടാൻ കാടിൽ പോയി, ദീർഘമായി അലയിച്ചു. അപ്പോൾ, കാടിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ഒരു വേട്ടക്കാരൻ, അവരെ കണ്ടു, കൂടിനു സമീപം വന്ന കുഞ്ഞുങ്ങൾക്കായി നെറ്റി വിരിച്ചു. ഭക്ഷണം കിട്ടിയ ശേഷം, ആ കുരുവും കുരുവതിയും കൂടിലേക്ക് മടങ്ങി. കുരുവതി, തന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങൾ നെറ്റിൽ കുടുങ്ങിയതും, അവരുടേത് കരച്ചും കേട്ടതും കണ്ടു, ദുഃഖത്തിൽ അവരിലേക്ക് ഓടി. കുരുവതി, സ്നേഹവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തിൽ, മായയിൽ ഭ്രമിച്ച്, കുട്ടികളെ ബന്ധിതരായി കണ്ടു, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട്, സ്വയം നെറ്റിൽ കുടുങ്ങി. കുരു, തന്റെ ജീവനെക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ട കുട്ടികളും, തനിക്കു തുല്യമായ ഭാര്യയും ബന്ധിതരായി കണ്ടു, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ വിലപിച്ചു: “എന്റെ ദുഃഖം കാണൂ—പുണ്യവും വിവേകവും കുറവായ മനസ്സോടെ, ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിലെ മൂന്ന് ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടാൻ കഴിയാതെ, എന്റെ ജീവിതം നശിച്ചു. എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ, എന്റെ ദേവി, ഈ ശൂന്യമായ വീട്ടിൽ എന്നെ വിട്ട്, മക്കളോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി. ഇപ്പോൾ, ഭാര്യയും മക്കളുമില്ലാതെ, ഈ ശൂന്യവീട്ടിൽ ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ, എനിക്ക് ജീവിക്കാൻ എന്ത് ആഗ്രഹം?” അവൻ, തന്റെ മക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മരണത്തിന്റെ പിടിയിൽ, അജ്ഞാനത്തിൽ വേദനിച്ചു, അമ്പുകൾ കാണുമ്പോഴും വീണു. വേട്ടക്കാരൻ, തന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി, കുരുവിനെയും, കുരുവതിയെയും, കുട്ടികളെയും—all ഗൃഹസ്ഥരെയും—വീടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. ഇങ്ങനെ, മനസ്സിൽ ശാന്തി ഇല്ലാതെ, പക്ഷിയെപ്പോലെ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ച്, ബന്ധങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി കുടുംബം പോഷിക്കുന്നവൻ, ബന്ധങ്ങളിൽ അടിയുറച്ചു താഴുന്നു. മനുഷ്യലോകം, മോക്ഷത്തിന്റെ വാതിൽ തുറന്നിടത്താണ്, പക്ഷിയെപ്പോലെ കുടുംബത്തിൽ അടിയുറച്ചു കഴിയുന്നവൻ, കയറി വീണവനെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: പിന്നീട്, departed relatives-നു വെള്ളം അർപ്പിക്കാൻ, കൃഷ്ണയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്ത്രീകൾ ഗംഗയിലേക്ക് പോയി. അവർ വെള്ളം അർപ്പിച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ വീണ്ടും വിലപിച്ച്, ഹരിയുടെ പാദവും, അജജനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പാദവും പുണ്യപ്പെടുത്തിയ നദിയിൽ കുളിച്ചു. അവിടെ, മാധവൻ, കുരുവിന്റെ രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ, സഹോദരൻ, ഗാന്ധാരി, മക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ, പൃഥയും കൃഷ്ണയും, ഇരിക്കുന്നതും കണ്ടു. അവൻ, സന്യാസിമാരോടൊപ്പം, ബന്ധുക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരെ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയവരെ, എല്ലാ ജീവികളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന കാലത്തിന്റെ അനിവാര്യത കാണിച്ചു ആശ്വസിപ്പിച്ചു. അജാതശത്രുവിന്, ചതംകൊണ്ടു നഷ്ടമായ രാജ്യം തിരിച്ചു നൽകി, കചയുടെ സ്പർശം കൊണ്ട് പാപം പിടിച്ച രാജാക്കന്മാരെ വധിച്ച്, തന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി. മൂന്നു അശ്വമേധ യജ്ഞങ്ങൾ മികച്ച ക്രമീകരണത്തോടെ നടത്തിച്ചു, ഇന്ദ്രനുപോലും തന്റെ ശുദ്ധമായ കീർത്തി എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിച്ചു. പാണ്ഡവന്മാരോടു വിട പറഞ്ഞ്, സത്യകിയും ഉദ്ധവനും കൂടെ, വ്യാസനും മറ്റു സന്യാസിമാരും ആദരിച്ചപ്പോൾ, അവൻ അവരെ തിരിച്ചും ആദരിച്ചു. ഇങ്ങനെ, പാണ്ഡവരുടെ ദുഃഖവും, കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ ദുർബലതയും, ധർമ്മത്തിന്റെ ആഴവും, ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിലെ മായയും, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഉപദേശവും, ജീവിതത്തിന്റെ അനിവാര്യതയും, ഈ കഥയിലൂടെ തെളിയുന്നു.