യമധർമ്മൻ തന്റെ ഭടൻ കയ്യിൽ പാശം പിടിച്ച് നില്ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, യമൻ അവന്റെ കാതിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി പറയുന്നതാണത്രേ: “ഭഗവാന്റെ കഥകളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നവരെ ഒഴിവാക്കുക; ഞാൻ മറ്റുള്ളവരുടെ കോപത്തിന് അദ്ധിപതിയാണെങ്കിലും, വൈഷ്ണവന്മാരുടെ കാര്യത്തിൽ അതിനുമപ്പുറമാണ്.” ഈ ലൗകിക ലോകം തന്മാത്രകളുടെ വിഷം കൊണ്ട് മനസ്സുകൾ കലുഷിതമാകുന്നിടത്താണ്. അർദ്ധനിമിഷം പോലും ശുകമുനിയുടെ അമൃതസമാനമായ ശ്ലോകങ്ങൾ കേൾക്കുക, അതിൽ നന്മയുണ്ട്. മോഹിപ്പിക്കുന്ന, വിലകുറഞ്ഞ കഥകളിൽ സമയം കളയേണ്ടതില്ല; കാരണം, മോക്ഷം നൽകുന്ന ഈ കഥയെ പരീക്ഷിത് രാജാവ് തന്നെ നേരിൽ കേട്ടു അനുഭവിച്ചു. ശുകമുനി പറഞ്ഞ ഈ കഥ രസനദികളായി ഒഴുകുന്നു; അതു വായിക്കുന്നവന്റെ കണ്ഠം അതിൽ പിരിയുമ്പോൾ, അയാൾ വൈകുണ്ഠനാഥനാകുന്നു. ഈ പരമരഹസ്യമായ സത്യം, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും സമ്മതിച്ചതാണ്; എല്ലാ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാലും, ഈ ശുകകഥയെപോലെ വിശുദ്ധമായ മറ്റൊന്നുമില്ല. പരമാനന്ദത്തിനായി ഭഗവതത്തിന്റെ പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളുടെ സാരം കുടിക്കുക. ആ ഭഗവതകഥ ഭക്തിയോടെ നിരന്തരം ശ്രവിക്കുന്നവനും, വിശുദ്ധ വൈഷ്ണവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ അതു വാചാലനായി പകർന്നു പറയുന്നവനും, ഈ കര്മ്മം യഥാവിധി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവർക്കു ലോകത്തിൽ പ്രാപിക്കാനാവാത്തതൊന്നുമില്ല. ശൗനകമുനി സുതനെ ചോദിച്ചു: “നാരദൻ പുറപ്പെട്ട ശേഷം, ബാദരായണൻ അവന്റെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കി എന്ത് ചെയ്തു?” സുതൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: ദിവ്യമായ സർസ്വതീനദിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്താണ് ശമ്യാപ്രാസം എന്ന ആശ്രമം, സന്മുനികൾക്ക് സംഗമസ്ഥലമായി പ്രശസ്തമായത്. ആ ആശ്രമത്തിൽ, ബദരിവൃക്ഷങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ, വ്യാസൻ വെള്ളം കൊണ്ടു ശുദ്ധിയോടെ ഇരുന്നു, മനസ്സിനെ സ്വൈച്ഛികമായി ഏകാഗ്രമാക്കി. ഭക്തിയുടെ ശക്തിയാൽ ശുദ്ധവും സ്തിരവുമായ മനസ്സോടെ, അവൻ പൂർണ്ണപുരുഷനെയും, അവനിൽ ആശ്രിതയായിരിക്കുന്ന മായയെയും ദർശിച്ചു. അവളാൽ, ആത്മാവായ ജീവൻ താനു മൂലപ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, ദു:ഖം അനുഭവിക്കുകയും, മായയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ അകപ്പെട്ട് ദുരിതങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ദുരിതങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ, ആ മഹാമുനി, പരമപുരുഷനിലേക്കുള്ള ഭക്തിയെ നേരിട്ട് പഠിപ്പിക്കുന്ന സാത്വതസംഹിതയെ അജ്ഞന്മാർക്ക് ഉപകാരമാകാൻ രചിച്ചു. ഈ ഗ്രന്ഥം ശ്രവിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണനിലേക്കുള്ള ഭക്തി ഉദിക്കുന്നു; ദു:ഖവും മോഹവും ഭയവും അകറ്റപ്പെടുന്നു. ഈ ഭാഗവതസംഹിതയെ ക്രമത്തിൽ രചിച്ച ശേഷം, വ്യാസൻ തന്റെ സംയമനിഷ്ഠനായ പുത്രൻ ശുകനെ അതു പഠിപ്പിച്ചു. ശൗനകൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: “സർവ്വം ഉപേക്ഷിച്ച് ആത്മതൃപ്തനായ ആ മഹാമുനി, എങ്ങനേ ആ മഹാഗ്രന്ഥം പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു?” സുതൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: “സർവ്വബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായ, ആത്മതൃപ്തരായ മുനികളും കാരണമില്ലാതെ ഹരിക്കു ഭക്തി അർപ്പിക്കുന്നു; ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ അത്ര മനോഹരമാണ്.” ബദരായണപുത്രൻ, ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ആകർഷിതനായ മനസ്സോടെ, വിഷ്ണുഭക്തന്മാർക്ക് പ്രിയമായ ആ മഹാകഥയെ നിരന്തരം പഠിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ പരീക്ഷിത് രാജാവിന്റെ ജനനം, കര്മ്മങ്ങൾ, മുക്തി, പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ അന്ത്യം, കൃഷ്ണന്റെ കഥയുടെ ഉദയം എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. കൗരവ–സൃഞ്ജയന്മാരുടെ യുദ്ധത്തിൽ, വീരന്മാർ വീരമൃത്യുവിൽ വീണപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ഭീമന്റെ ഗദയാൽ തോളുകൾ തകർന്നു നിലത്തായിരുന്നു. ഇതു കണ്ട അശ്വത്താമൻ, തന്റെ ആചാര്യന്റെ പുത്രൻ, തന്റെ യജമാനനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ, രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരുടെ തലവെട്ടി, എല്ലാവരും അപലപിക്കുന്ന ഒരു മഹാപാപം ചെയ്തു. മക്കളുടെ ഭയാനകമായ വധവാർത്ത കേട്ട അമ്മ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി കണ്ണുനിറയെ കരഞ്ഞു. അവളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ, കിരീടം ധരിച്ചവൻ, അർജുനൻ, പറഞ്ഞു: “സുമധുരയുമായ വാക്കുകളിൽ, ഞാൻ നിന്റെ ദുഃഖം അകറ്റാം. ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്നും വിട്ടു അയക്കുന്ന അമ്പുകൾകൊണ്ട്, ആ ദ്രോഹിയെ, ബ്രാഹ്മണനെന്ന പേരിലുള്ള അശ്രദ്ധയുള്ളവനെ, നിന്റെ മുന്നിൽ കൊണ്ടുവരാം; നീ മക്കളെ സംസ്കരിച്ച് കുളിക്കാം.” ഇങ്ങനെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, അച്യുതസഖനായ അർജുനൻ, കോപത്തോടുകൂടി തന്റെ ഗുരുപുത്രനായ മഹാബലശാലിയേ പിന്തുടർന്നു; ഹനുമാൻ പതാകയുള്ള രഥത്തിൽ. അർജുനൻ ദൂരത്ത് എത്തുന്നതറിഞ്ഞ അശ്വത്താമൻ, ഭയത്താൽ മനസ്സു കലങ്ങിയവൻ, ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ ഭൂമിയിൽ രഥം ഓടിച്ചു; രുദ്രനെ ഭയന്ന് സൂര്യനെ ഒഴിഞ്ഞോടുന്നതുപോലെ. അശ്വത്താമൻ, രക്ഷയില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാസ്ത്രം മാത്രമാണ് രക്ഷയെന്ന് കരുതി. അവൻ വെള്ളം കൊണ്ടു ശുദ്ധിയോടെ, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, ആ ആയുധം പ്രയോഗിച്ചു; പിന്വലിക്കാനുള്ള വിധി അറിയാതെ, മരണസമീപം എത്തിയപ്പോൾ. അപ്പോൾ, എല്ലാ ദിശകളിലും ഭയാനകമായ തീപോലുള്ള ഒരു ശക്തി പ്രത്യക്ഷമായി. ജീവൻ അപകടത്തിലാണെന്ന് കണ്ട അർജുനൻ വിഷ്ണുവിനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു: “കൃഷ്ണാ, കൃഷ്ണാ, ഭക്തന്മാരുടെ ഭയത്തെ നീക്കുന്നവനേ, ജനനം–മരണം എന്ന ചക്രത്തിൽ പെടുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനേ!” “നീ പ്രപഞ്ചത്തിൽ ആദിപുരുഷനാണ്, സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ; പ്രകൃതിയെ അതിജീവിച്ചവൻ. മായയെ തള്ളിച്ച്, സ്വബോധശക്തിയാൽ, ആത്മാവിൽ ഏകത്വത്തിൽ നില്ക്കുന്നവൻ.” “നിന്റെ ശക്തിയാൽ, ജീവന്മാരുടെ മനസ്സിൽ മായയാൽ ജനിക്കുന്ന ഭ്രമം നീക്കുകയും, ധർമ്മാദികളാൽ ഉന്നതമായ ശുഭം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.” “ഭാരഹരണത്തിനും, ഭക്തന്മാർക്ക് നിരന്തരധ്യാനത്തിനും, ഈ അവതാരമെടുത്ത് ഭൂമിയിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.” “ഇത് എന്താണ്, എവിടുനിന്നാണ് വന്നത്, ദേവദേവാ? എനിക്ക് അറിയില്ല. എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നും ഭയാനകമായ, തീപോലുള്ള ശക്തി വരുന്നു.” അപ്പോൾ, ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: “ഇത് ദ്രോണമകന്റെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രമാണ്; അവൻ അതു പിന്വലിക്കുവാൻ അറിയുന്നില്ല, മരണസമീപം എത്തിയിരിക്കുന്നു.” “ഇതിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ മറ്റൊരു ആയുധമില്ല; ഇതേ ആയുധം കൊണ്ടാണ് അതിനെ ശമിപ്പിക്കേണ്ടത്. ആയുധശാസ്ത്രത്തിൽ പാടവമുള്ളവൻ, മറ്റൊരു ആയുധം കൊണ്ടാണ് ഈ ശക്തിയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുക.” സുതൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുകേട്ട്, ശത്രുവിന്റെ വീരന്മാരെ സംഹരിച്ച അർജുനൻ, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വെള്ളം സ്പർശിച്ച്, ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രത്യസ്ത്രമായി പ്രയോഗിച്ചു. ഇരുവശത്തുനിന്നും പുറപ്പെടുന്ന ആ ശക്തികൾ, അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശവും ഭൂമിയും മൂടി, സൂര്യന്റെ തീപോലെ വളർന്നു. ആ ആയുധങ്ങളുടെ തീക്കിരണങ്ങൾ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ദഹിപ്പിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും അതിനെ പ്രളയാഗ്നിയായി കരുതി ഭയപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ കലഹം, ലോകങ്ങളിൽ അശാന്തി കണ്ട അർജുനൻ, വാസുദേവന്റെ ഉപദേശം ഓർത്ത്, ഇരുപക്ഷമാരുടേയും ആയുധങ്ങൾ പിന്വലിച്ചു. തുടർന്ന്, ഗൗതമിയുടെ മകനായ അശ്വത്താമനെ അതിവേഗം സമീപിച്ച്, കണ്ണുകൾ കോപത്തിൽ ചുവന്നവൻ, അവനെ കയറുകൊണ്ട് കെട്ടി, മൃഗത്തെപോലെ ബന്ധിച്ചു. ശത്രുവിനെ കെട്ടിവലിച്ചുകൊണ്ട് പാളയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, കമലനയനായ കൃഷ്ണൻ, കോപത്തിൽ അർജുനനോട് പറഞ്ഞു: “പാർഥാ, ഇതിനെ വിടരുത്! ബ്രാഹ്മണനെന്ന പേരിൽ, ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന നിരപരാധികളായ കുട്ടികളെ രാത്രിയിൽ കൊന്ന ഈ ബ്രഹ്മബന്ധുവിനെ കൊല്ലണം.” “ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ, മദ്യപാനിയായവനെ, മനസ്സലറിയാത്തവനെ, ഭ്രാന്തനായവനെ, ഉറങ്ങുന്നവനെ, ബാലനെ, സ്ത്രീയെ, സഹായം ഇല്ലാത്തവനെ, ശരണം വന്നവനെ, ആയുധമില്ലാത്തവനെ, ഭയന്നവനെ കൊല്ലുകയില്ല.