ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കൃഷ്ണൻ, അപ്രമാദിയായ പരമേശ്വരൻ, തന്റെ ഓരോ ഭാര്യമാരിൽ നിന്നും പതിനൊന്ന് പേർ വീതം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. ഈ വിധത്തിൽ, കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരുടെ എണ്ണം എത്രയോ അത്ര പുത്രന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായി. ഈ പുത്രന്മാരിൽ, അത്യുത്തമ വീര്യശാലികളായ പതിനെട്ട് മഹാരഥന്മാർ പ്രസിദ്ധരായി. അവരിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവരുടെ പേരുകൾ കേൾക്കൂ: പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ, ദീപ്തിമാൻ, ഭാനു, സാംബ, മധു, ബൃഹദ്ഭാനു, ചിത്രഭാനു, വൃക, അരുണൻ, പുഷ്കരൻ, വേദബാഹു, ശ്രുതദേവൻ, സുനന്ദനൻ, ചിത്രബാഹു, വിരൂപൻ, കവി, ന്യഗ്രോധൻ—ഇവരാണ് അവർ. മധുവിന്റെ ശത്രുവായ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രന്മാരിൽ, രാജാവേ, പ്രദ്യുമ്നൻ, രുക്മിണിയുടെ പുത്രൻ, അച്യുതനോടു തുല്യനായിരുന്നു. ആ മഹാവീരൻ രുക്മിയുടെ മകളെ വിവാഹം ചെയ്തു, അവരിൽ നിന്ന് അനിരുദ്ധൻ ജനിച്ചു; ആയിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുള്ളവൻ. അനിരുദ്ധൻ, വീണ്ടും രുക്മിയുടെ മകനായ തന്റെ ഭാര്യയിലൂടെ, വജ്രയെ ജനിപ്പിച്ചു. യദുകുലത്തിന്റെ സംഹാരത്തിനുശേഷം ജീവിച്ചിരുന്നവൻ വജ്രയായിരുന്നു. വജ്രനിൽ നിന്ന് പ്രതിബാഹു ജനിച്ചു; പ്രതിബാഹുവിൽ നിന്ന് സുബാഹു, സുബാഹുവിൽ നിന്ന് ശാന്തസേന, ശാന്തസേനയിൽ നിന്ന് ശതസേന—ഇവരായിരുന്നു ഈ വംശത്തിന്റെ തുടർച്ച. ഈ വംശത്തിൽ ഒരാളും ദരിദ്രനോ, അൽപസന്താനനോ, ക്ഷയജീവിയോ, ദുർബലനോ, ബ്രാഹ്മണഭക്തിയില്ലാത്തവനോ ആയിരുന്നില്ല. രാജാവേ, യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ച പുരുഷന്മാരുടെ എണ്ണം പത്തു ആയിരം വർഷം എണ്ണിയാലും തീരില്ല. കുടുംബഗുരുക്കന്മാരുടെ ഉപദേശത്തിൽ വളർന്ന യദുകുലത്തിലെ രാജകുമാരന്മാർ മൂന്നു കോടി എൺപത്തിരണ്ടായിരം ആയിരുന്നു എന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു. മഹാത്മാക്കളായ യദുക്കളെ ആരാണ് എണ്ണാൻ കഴിയുക? അവരിൽ അഹൂകയ്ക്കു പോലും ലക്ഷക്കണക്കിനു ജനങ്ങൾ ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്നു. ദൈവാസുരസമരങ്ങളിൽ ദേവന്മാർകൊണ്ട് വധിക്കപ്പെട്ട ഭയങ്കരമായ ദൈത്യർ, മനുഷ്യരായി ജനിച്ചു; അവർ അഹങ്കാരത്തോടെ ജനങ്ങളെ ഉപദ്രവിച്ചു. അവരെ സംഹരിക്കാനായി, ഹരിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദേവന്മാർ യദുവംശത്തിൽ ഒരു നൂറ് കുടുംബങ്ങളിലും ഒരൊന്ന് കൂടി ചേർത്ത്, മനുഷ്യരായി അവതരിച്ചു. അവരിൽ, ശ്രീഹരി തന്നെ മഹത്വത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമായി, യദുക്കൾ അവനെ അനുഗമിച്ച് വികസിച്ചു. കൃഷ്ണനിൽ ലയിച്ചിരുന്ന വൃശ്ണികൾ, കിടക്കയിൽ, ഇരിപ്പിൽ, നടക്കുമ്പോൾ, സംസാരത്തിൽ, കളിയിൽ, സ്നാനത്തിൽ, മറ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പോലും തങ്ങളുടേതായ ശരീരം അറിയാത്തവരായിരുന്നു. യദുക്കളിൽ ജനിച്ച കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയെ പുണ്യമാക്കിയപ്പോൾ, സ്വർഗ്ഗനദികൾ അവന്റെ പാദം കഴുകി ശുദ്ധമായി. അവനെ ദ്വേഷിച്ചവരും സ്നേഹിച്ചവരും അവൻ കീഴടക്കി, അവരുടേതായ സ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. അവന്റെ ദുഷ്ടി നീക്കുന്ന നാമം കേൾക്കുമ്പോഴും ഉച്ചരിക്കുമ്പോഴും, ആ വംശം പുണ്യവതിയായി. കാലചക്രം കൈവശമുള്ള കൃഷ്ണൻ ഭൂഭാരത്തെ നീക്കിയത് അത്ഭുതകരമല്ല. സകല ജീവികളുടെ ആശ്രയമായ കൃഷ്ണൻ, ദേവകിയിൽ ജനിച്ചതായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. ഉത്തമ യദുക്കൾ ചുറ്റുമിരുന്ന്, തന്റെ ഭുജബലത്തിൽ അധർമ്മത്തെ സംഹരിച്ചു. ചലനശീലികളും അചലന്മാരും അവന്റെ സുന്ദരവും പുഞ്ചിരിയുള്ള മുഖം കൊണ്ട് ദുഃഖം വിട്ടു. വൃന്ദാവനത്തിലും നഗരത്തിലും സ്ത്രീകളിൽ കാമദേവനെ വളർത്തിയവൻ. അതുപോലെ, തന്റെ വഴിയെ സംരക്ഷിക്കാൻ യോജിച്ച ഈ ലീലകൾ കാഴ്ചവെച്ച യദുകുലശ്രേഷ്ഠന്റെ കർമ്മങ്ങൾ കേൾക്കുന്നവർക്കും, അവന്റെ പാത പിന്തുടരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും പുണ്യകരമാണ്. മുകുന്ദന്റെ മഹത്വം കേൾക്കുമ്പോഴും പാടുമ്പോഴും ധ്യാനിക്കുമ്പോഴും, ഒരു മനുഷ്യനും ഭക്തിയാൽ അവന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കും; അതിൽ, മരണത്തിന്റെ വേഗം പോലും ചെല്ലാൻ കഴിയില്ല. അങ്ങനെയുള്ള കൃഷ്ണനുവേണ്ടി രാജാക്കന്മാർ പോലും വീടുവിട്ട് കാടിലേക്ക് പോയിരുന്നു. ഇങ്ങനെ, ശ്രീമദ്‌ഭാഗവതത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാംഭാഗത്തിൽ, 'ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കർമ്മങ്ങളുടെ വിവരണം' എന്ന നൂറ്റി തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.