ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കൃഷ്ണപ്രേമത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട ഗോപികൾ, കൃഷ്ണന്റെ വേർപാടിൽ ദുഃഖത്തോടെ പ്രകൃതിയോട് സംസാരിച്ചു. “നദീതീരത്ത് നീ എപ്പോഴും കരയുന്നതും, രാത്രിയിലൊന്നും ഉറക്കം കിട്ടില്ലാത്തതും, മുകുന്ദൻ നിന്റെ ആത്മാവിന്റെ ലാഞ്ഛനം അകറ്റിയതുകൊണ്ടോ? അതിനാലാണോ നീയും ഈ അത്യന്തം സഹിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള അവസ്ഥയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നത്?” അവർ ചന്ദ്രനോടും ചോദിച്ചു: “ചന്ദ്രാ, നീ ശക്തമായ ക്ഷയരോഗം പിടിപെട്ടതുപോലെ, നിന്റെ പ്രകാശം ക്ഷയിച്ച്, ഇരുട്ടിനെ നീങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഞങ്ങളപോലെ ആശ്ചര്യത്തിൽ അകന്നു, മിണ്ടാതെ, അവനവന്റെ പേരുകൾ മറന്നുപോയതുകൊണ്ടാണോ നീയും ഇങ്ങനെ ശാന്തനായി ഇരിക്കുന്നത്?” അവർ മലയപർവതത്തിൽ നിന്നുള്ള കാറ്റിനോടും ചോദിച്ചു: “മലയപർവത കാറ്റേ, ഞങ്ങൾ എന്തെങ്കിലും തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ? ഗോവിന്ദന്റെ കണികണ്ണ് നോക്കുകൾ കൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ഈ വിയോഗവേദന ഉണർത്തുന്ന നീയാണല്ലോ!” അതുപോലെ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘത്തോടും അവർ പറഞ്ഞു: “മേഘമേ, നീയും ഞങ്ങളപോലെ ശ്രീവത്സലാഞ്ഛനം ധരിച്ച യദുപതിയോടുള്ള പ്രണയബന്ധത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവനെ ഓർത്ത്, ഹൃദയം ആവേശഭരിതരായി, നീ വീണ്ടും വീണ്ടും കണ്ണീർ ചിന്തുന്നു. അതാണ് അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ വേദന.” കുയിലിനോട് അവർ ചോദിച്ചു: “കുയിലേ, നിന്റെ വിറയുന്ന കംഠത്തിൽ നിന്നു ഉയരുന്ന മധുരസ്വരങ്ങൾ മരിച്ചവരെയും ജീവിപ്പിക്കുന്നു. പ്രിയനേ, ഞാനിന്ന് നിനക്കു എന്ത് ചെയ്യണം? നീ പറയുന്ന ശബ്ദം പ്രിയന്റെ പേരാണോ?” പർവതത്തോടും അവർ പറഞ്ഞു: “മഹാശയ പർവതമേ, നീ ചലിക്കുകയുമില്ല, സംസാരിക്കുകയുമില്ല; നീ വലിയൊരു ലക്ഷ്യത്തിൽ ആലോചിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. ഞങ്ങളപോലെ, വസുദേവപുത്രന്റെ ചരണങ്ങൾ അലയടക്കാൻ നീയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” സമുദ്രത്തിന്റെ ഭാര്യമാർക്ക് അവർ അനുഭവിച്ച വേദനയെയും പറഞ്ഞു: “സമുദ്രഭാര്യമാർ, അവരുടെ തടാകങ്ങൾ ഉണങ്ങി, കൈകൾ ഉണങ്ങിയിരിക്കുന്നു; പ്രിയനില്ലാതിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് അവരുടെ കമലങ്ങൾ കറങ്ങി പോയത്. ഞങ്ങളപോലെ, പ്രഭുവിന്റെ സ്നേഹദൃഷ്ടിയില്ലാതെ അവർ വേദനിക്കുന്നു.” അപ്പോൾ ഒരു ഹംസയെ കണ്ടു അവർ പറഞ്ഞു: “ഹംസേ, സ്വാഗതം! ഈ വെള്ളം കുടിച്ചു വിശ്രമിക്കൂ. ശൗരിയുടെ വാർത്തകൾ പറയൂ. നീ അവന്റെ ദൂതനാണോ? അവൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, അവൻ ഇപ്പോഴും നന്നായിരിക്കുന്നുവോ? അവന്റെ സ്നേഹം ഞങ്ങളിലേക്കു മാറിയോ? അവൻ ഞങ്ങളെ മറന്നാൽ, ഞങ്ങൾ അവനെ സേവിക്കേണ്ടതെന്തിന്? അവന്റെ കൃപയൊഴികെ സ്ത്രീകൾക്ക് മറ്റൊരു അഭയം ഇല്ല.” ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനോടുള്ള അഗാധമായ പ്രേമത്തിൽ, യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാർ പരമാവസ്ഥയിലേക്കുയർന്നു എന്ന് ശുകമുനി പറഞ്ഞു. കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം കേൾക്കുമ്പോഴും മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ, നേരിട്ട് കണ്ടവർക്ക് എത്രയോ കൂടുതലായിരിക്കും! ലോകനാഥനെ ഭർത്താവായി സേവിച്ചവരുടെ പുണ്യം വിവരണാതീതമാണ്. വേദങ്ങളിൽ ഉപദേശിച്ച ധർമ്മം കൃഷ്ണൻ വീട്ടുകാർക്ക് സ്വയം ആചരിച്ച് കാണിച്ചു. ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയുടെ ഉത്തമ മാതൃകയായി അദ്ദേഹം ജീവിച്ചു. ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിലെ പരമധർമ്മം സ്ഥാപിക്കാൻ കൃഷ്ണന് പതിനാറായിരത്തി നൂറിലധികം ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ, രുക്മിണിയെ മുന്നണിപ്പെടുത്തി എട്ട് പേർ പ്രധാനഭാര്യമാരായിരുന്നു; അവരുടെ പുത്രന്മാരുടെ പേരുകൾ ക്രമമായി പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണൻ ഓരോ ഭാര്യമാരിൽ നിന്നും പത്തു വീതം പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—അത്രയും ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു. ഈ മഹാശൂരന്മാരിൽ പതിനെട്ടുപേർ മഹാരഥന്മാരായി പ്രശസ്തരായിരുന്നു: പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ, ദീപ്തിമാൻ, ഭാനു, സാമ്ബ, മധു, ബൃഹദ്ഭാനു, ചിത്രഭാനു, വൃക, അരുണൻ, പുഷ്കര, വേദബാഹു, ശ്രുതദേവ, സുനന്ദന, ചിത്രബാഹു, വിരൂപ, കവി, ന്യഗ്രോധ—ഇവരാണ് അവർ. ഇവരിൽ, കൃഷ്ണന്റെ പുത്രന്മാരിൽ പ്രധാനം രുക്മിണിയുടെ മകനായ പ്രദ്യുമ്നനാണ്—അവൻ പിതാവുപോലെയാണ്. ആ ശക്തശാലി പ്രദ്യുമ്നൻ രുക്മിയുടെ മകളെ വിവാഹം ചെയ്തു; അവരിൽ നിന്ന് അനിരുദ്ധൻ ജനിച്ചു—ആയിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുള്ളവൻ. അനിരുദ്ധൻ രുക്മിയുടെ മരുമകളെ വിവാഹം ചെയ്തു; അവരിൽ നിന്ന് വജ്രൻ ജനിച്ചു—യദുക്കുലനാശത്തിൽ ശേഷിച്ചവൻ. വജ്രനിൽ നിന്ന് പ്രതിബാഹു, അവനിൽ നിന്ന് സുബാഹു, അവനിൽ നിന്ന് ശാന്തസേന, അവനിൽ നിന്ന് ശതസേന—ഇങ്ങനെ ഈ വംശം തുടർന്നു. ഈ വംശത്തിൽ ആരും ദാരിദ്ര്യവും, സന്താനക്ഷയവും, ക്ഷണികായുസും, ദുർബലതയും, ബ്രാഹ്മണഭക്തിയില്ലായ്മയും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല. രാജാവേ, യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ച പുരുഷന്മാരുടെ പ്രവർത്തികൾ എണ്ണാൻ പത്ത് ആയിരം വർഷം പോലും മതിയാകില്ല. യദുകുലത്തിൽ മൂന്നു കോടി എൺപത്തിയെട്ട് ആയിരം രാജപുത്രന്മാർ കുടുംബാചാര്യന്മാരാൽ പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവരായിരുന്നു എന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു. മഹാത്മാക്കളായ യദവർ എത്രയാണെന്ന് ആരും എണ്ണാൻ കഴിയില്ല—even അഹുകനും പത്തിരുപതിനായിരം ആളുകൾക്കിടയിൽ ആയിരുന്നു. ദൈവാസുരയുദ്ധങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ദൈത്യർ മനുഷ്യരായി ജനിച്ചു ജനങ്ങളെ ബാധിച്ചു. അവരെ സംഹരിക്കാൻ, ഹരിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ദേവന്മാർ യദുകുലത്തിൽ നൂറു കുടുംബങ്ങളിലും ഒന്നിലും ജനിച്ചു. അവരിൽ ഹരി മഹത്വത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമായി, അവനെ അനുഗമിച്ച യദവർ വളർന്നു. കൃഷ്ണസ്മരണയിൽ ലീനരായി, വൃഷ്ണികൾ ഉറക്കത്തിൽ, ഇരിപ്പിൽ, നടക്കുമ്പോൾ, സംസാരിക്കുമ്പോൾ, കളിക്കുമ്പോൾ, കുളിക്കുമ്പോൾ—എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും തങ്ങളുടേതായ സ്വരൂപം പോലും അവഗണിച്ചു. യദുക്കുലത്തിൽ ജനിച്ച കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയെ പവിത്രമാക്കി; സ്വർഗ്ഗനദി അവന്റെ പാദം കഴുകി ശുദ്ധമായി; അവനെ ദ്വേഷിച്ചവരും സ്നേഹിച്ചവരും അവനാൽ ജയിക്കപ്പെടുകയും സ്വരൂപം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു; അവന്റെ ദോഷനാശിനിയായ നാമം കേൾക്കുകയോ ഉച്ചരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ആ വംശം പവിത്രമായി; കാലചക്രധാരിയായ കൃഷ്ണൻ ഭൂഭാരഹരണത്തിന് കാരണം ആയത് അത്ഭുതകരമല്ല. സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആധാരനായ, ദേവകിയിൽ ജനിച്ച, യദുക്കുലത്തിലെ ഉത്തമന്മാർക്കിടയിൽ അധർമ്മം നശിപ്പിച്ച, സുന്ദരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ ചലനസ്ഥാവരങ്ങളുടെ ദുഃഖം നീക്കിയ, വ്രജയിലും നഗരത്തിലും പ്രേമദേവതയെ വളർത്തിയ കൃഷ്ണനു ജയമാകട്ടെ! അങ്ങനെ, തന്റെ മാർഗ്ഗം സംരക്ഷിക്കാൻ യുക്തമായ ലീലകൾ കാഴ്ചവെച്ച യദുക്കുലത്തിലെ പ്രധാനിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ, പുണ്യശ്രവണങ്ങൾ, ആചരിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവർ കേൾക്കട്ടെ. മുകുന്ദന്റെ മഹിമകൾ ശ്രവിക്കുകയോ പാടുകയോ ധ്യാനിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന സാധാരണ മനുഷ്യനും ഭക്തിപൂർവ്വം അവന്റെ പരമധാമം പ്രാപിക്കും; അതിനെത്താൻ മരണമെന്ന ത്വരിതഗാമി പോലും കഴിയില്ല; അവന്റെ പേരിൽ രാജാക്കന്മാർ പോലും വീട്ടുവിടാതെ വനത്തിലേക്കുപോയിട്ടുണ്ട്. ഇതുവഴി, ശ്രീമദ്‌ഭാഗവതത്തിലെ ദശസ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാംഭാഗത്തിൽ, 'ശ്രീകൃഷ്ണചരിതം' എന്ന നൂറ്റമ്പതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.