അപ്പോള് അവിടെയൊരു അത്ഭുതരൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അതു ഒരു മഹാരാജികിരീടം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, വലിയവജ്രങ്ങളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കുണ്ണികളും, ആയിരം ചുരുണ്ട മുടികളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട പ്രകാശപൂഞ്ചവും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എട്ട് നീണ്ട മനോഹരമായ കൈകള്, കൌസ്തുഭമണിയും ശ്രീവത്സലക്ഷണവും, വനമാലയും അണിഞ്ഞു, ആ മഹാപുരുഷന് അവിടെയുണ്ട്. അച്യുതന് ആ അനന്താത്മാവിന് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു. അർജ്ജുനനും ആ ദിവ്യദര്ശനത്തില് വിസ്മയത്തോടെ അതേപോലെ നമസ്കരിച്ചു. മഹാദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ ആ ഭഗവാന്, കൈകള് ചേർത്ത്, ഒരു മനോഹരമായ ഹാസ്യത്തോടെ, ശക്തമായ ശബ്ദത്തില് അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു: "നിങ്ങളെ കാണണമെന്നാഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, ഭൂമിയില് ധര്മ്മം നിലനിര്ത്താനായി, ഈ ബ്രാഹ്മണകുമാരന്മാരെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നതാണ്. എന്റെ അംശങ്ങളായ നിങ്ങള് ഭൂഭാരനാശം നടത്തി ഉടന് തിരിച്ചു പോകണം. നിങ്ങളുടെ എല്ലാ ആശംസകളും പൂര്ത്തിയാക്കിയിട്ടും, നാര-നാരായണന്മാരായ മുന്നേറ്റമുനികളായ നിങ്ങള്, ലോകം നിലനില്ക്കാനും ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനുമായി സദാചാരത്തില് നിലകൊള്ളണം." പരമേശ്വരന് ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം, ആ ഇരുവരും—കൃഷ്ണന്മാര്—"ഓം" എന്നു പറഞ്ഞ്, ബ്രാഹ്മണകുമാരന്മാരെയും മഹാപ്രഭുവിനെയും കൂട്ടി യാത്രയായി. സന്തോഷപൂര്വ്വം സ്വന്തം സ്ഥലത്തേക്ക് തിരിച്ചു, അവര് ബ്രാഹ്മണന് അവന്റെ മക്കളെ അവരവരുടെ രൂപത്തിലും പ്രായത്തിലും തിരിച്ചുനല്കി. പാര്ത്ഥന് ആ വൈഷ്ണവലോകത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോള് അതീവ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. മനുഷ്യര്ക്കുള്ള എല്ലാ ശക്തിയും കൃഷ്ണന്റെ കൃപയാലാണെന്ന് അവന് മനസ്സിലാക്കി. അങ്ങനെ, കൃഷ്ണന് ഭൂമിയില് അനേകം അത്ഭുതകൃത്യങ്ങള് കാഴ്ചവെച്ചു, ലോകസുഖങ്ങള് അനുഭവിച്ചു, മറ്റൊക്കെയിലും ഉന്നതമായ യാഗങ്ങള് നടത്തി. ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും മറ്റുള്ളവര്ക്കും ആവശ്യമായ അനുഗ്രഹങ്ങള് യഥാസമയത്ത് ലഭ്യമാക്കി, ഇന്ദ്രന് വാനമഴ പെയ്യുന്നപോലെ എല്ലാവരെയും സംരക്ഷിച്ചു. അധർമരാജാക്കന്മാരെ അർജ്ജുനനും മറ്റു ധർമ്മപുത്രന്മാരും വഴി നശിപ്പിച്ചു, ഭൂമിയിൽ ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. അങ്ങനെ, കൃഷ്ണൻ സ്വകീയ നഗരിയായ ദ്വാരകയിൽ സന്തോഷകരമായി വസിച്ചു. സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞ നഗരത്തിൽ, വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു. പാലസ്സുകളിൽ, മനോഹരവസ്ത്രം ധരിച്ച, യൗവനലാവണ്യത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന സ്ത്രീകൾ പന്തുകളുമായി കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നഗരവീഥികൾ എല്ലായ്പോഴും ഉല്ലാസഭരിതമാണ്—മദ്യപാനിച്ചാനകൾ, വീരന്മാർ, കുതിരകൾ, പൊന്നാലങ്കരിച്ച രഥങ്ങൾ എല്ലാം അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പൂക്കളും വൃക്ഷങ്ങളുമുള്ള തോട്ടങ്ങളിലെയും കാട്ടിലെയും സുന്ദരമായ പാടങ്ങളിൽ, തേനീച്ചകളും പക്ഷികളും പാടുന്നു. അവിടെയൊക്കെ, പതിനാറായിരം ഭാര്യമാരുടെ ഒരേ പ്രിയപതിയായി, കൃഷ്ണൻ ഓരോ ഭവനത്തിലും അത്ഭുതരൂപം കാണിച്ചു, ആനന്ദിച്ചു. പൂവിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ, പുഷ്പിതമായ കമലങ്ങൾ, ഉത്പലങ്ങൾ, കാവിരകൾ നിറഞ്ഞ ശുദ്ധജലങ്ങളിൽ, പക്ഷികളുടെ കൂജനംകേട്ട്, കൃഷ്ണൻ ആ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം കുളിച്ചും കളിച്ചും ആനന്ദിച്ചു. അവരുടെ കുചഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുങ്കുമം കൃഷ്ണന്റെ ശരീരത്തിൽ പടർന്നു. ഗാന്ധർവന്മാർ സംഗീതം പാടുന്നു, മൃദംഗം, താളം, പകരം എന്നിവ മുഴങ്ങുന്നു; ഗായകർ, സുതന്മാർ, മന്ത്രികൾ—all സംഗീതം പാടുന്നു. ആ സ്ത്രീകൾ ചിരിച്ചും കളിച്ചും കൃഷ്ണനെ ജലത്തിൽ തളിച്ചു. കൃഷ്ണനും അവരോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു—യക്ഷരാജാവും യക്ഷിമാരും പോലെ. അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ നനയുകയും, വിശാലമായ കുചഭാഗങ്ങൾ തെളിഞ്ഞ്, പൂക്കൾകൊണ്ട് കൃഷ്ണനെ തളിച്ചു, കളിയോടു ചേർന്ന് കെട്ടിപ്പിടിച്ചു, ആനന്ദഹാസത്താൽ മുഖം പ്രകാശിച്ചു. കൃഷ്ണന്റെ നെഞ്ചിൽ കുങ്കുമം പുരട്ടിയ പുഷ്പമാലകൾ, കളിയിലും ചേർത്തിടലിലും മുടി ചിതറി, യുവതികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ജലത്തിൽ തളിക്കുമ്പോൾ, ആനകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ആനപോലെ, കൃഷ്ണൻ ആനന്ദിച്ചു. നർത്തകിമാർക്കും ഗായികമാർക്കും സംഗീതജ്ഞന്മാർക്കും കൃഷ്ണൻ അലങ്കാരങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും സമ്മാനിച്ചു. അങ്ങനെ കൃഷ്ണൻ അവരോടൊപ്പം ചിരിച്ചും, കണ്ണുനോട്ടംകൊണ്ടും, പരസ്പരചോദനകളിലും കളിയിലും, embraces-ലിലും, അവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിച്ചു. അവർ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, അവരുടെ മനസ്സിൽ മുകുന്ദനോന്നായിരുന്നു; അവരുടെ വാക്കുകൾ മദ്യപാനികളുടെതോ, അജ്ഞന്മാരുടേതോ പോലെ, അസംബദ്ധമായിരുന്നു. ആ കമലനയനനെ ഓർത്ത് അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "കുരരി, നീ निद്രയില്ലാതെ ദുഃഖിച്ചിരിക്കുന്നു, വിശ്രമമില്ലാതെ. ലോകനാഥൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങുന്നു, ഞങ്ങൾക്കു അദൃശ്യം. കമലനയനന്റെ ദയാലുവായ കണ്ണുനോട്ടവും പുഞ്ചിരിയും കൊണ്ടു ഞങ്ങളേപ്പോലെ നീയും ഹൃദയത്തിൽ വേദനയോടെ ആകുന്നുവോ? ചക്രവാകി, നീ രാത്രി കണ്ണടച്ച്, കൂട്ടുകാരനിൽ നിന്നു മറഞ്ഞ്, ദുഃഖത്തോടെ വിളിച്ചുപറയുന്നു. ഞങ്ങൾക്കും അച്യുതന്റെ പാദസേവ്യത ലഭിച്ചു; അല്ലെങ്കിൽ നീ കേശത്തിൽ ധരിക്കാൻ ഒരു പുഷ്പമാല ആഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ടോ? നീ ജലത്തോട് ചേർന്ന്, ദുഃഖത്തോടെ രാത്രിയിൽ ഉറക്കമില്ലാതെ കരയുന്നു. മുകുന്ദൻ നിന്റെ ആത്മാവിന്റെ ലക്ഷണം എടുത്തു കളഞ്ഞതുകൊണ്ടാണോ നീയും ഇങ്ങനെയൊരു ദുർഘടമായ അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നത്? ചന്ദ്രനേ, നീ ശക്തമായ ക്ഷയരോഗം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; പ്രകാശം കുറയുന്നു, നിന്റെ പ്രകാശം ഇരുട്ട് നീക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഞങ്ങൾ പോലെ, ആശ്ചര്യത്തിൽ പെട്ട് തകർന്ന വാക്കുകളാണ് നീയും പറയുന്നത്; അതുകൊണ്ടാണോ നീയിപ്പോൾ മിണ്ടാതെ, ഞങ്ങൾക്കു അദൃശ്യമായി തുടരുന്നത്? മലയപർവ്വതനിലത്തുള്ള കാറ്റേ, ഞങ്ങൾ നിന്നോട് എന്തെങ്കിലും തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ? ഗോവിന്ദന്റെ കൺനോട്ടം കൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ longing-ന്റെ വേദന ഉണർത്തുന്നു. മേഘമേ, നീ യദുകുലനാഥനോട് പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്; ഞങ്ങളേപ്പോലെ നീയും പ്രണയബന്ധത്തിലാണ്, ശ്രീവത്സലക്ഷണധാരിയായ അവനെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നു. longing-ൽ വിറയുന്ന മനസ്സോടെ, അവനെ ഓർത്ത് വീണ്ടും വീണ്ടും നീ കണ്ണുനീരൊഴുക്കുന്നു. കുയിലേ, വിറയുന്ന കഴുത്തോടെ നീ പാടുന്നു; നിന്റെ മധുരനാദം മരിച്ചവരെ പോലും ഉണർത്തുന്നു. പറയു, ഞാനിന്ന് നിനക്കു എന്ത് ചെയ്യണം, പ്രിയേ? നീ പ്രിയപതിയുടെ പേരാണ് വിളിക്കുന്നത്. പർവ്വതമേ, നീ ചലിക്കുകയോ സംസാരിക്കുകയോ ഇല്ല; നീ വലിയ ഒരു ലക്ഷ്യത്തിൽ ധ്യാനിക്കുന്നു. ഞങ്ങളേപ്പോലെ നീയും വസുദേവപുത്രന്റെ ചരണങ്ങൾ കെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സമുദ്രത്തിന്റെ ഭാര്യമാർ, അവരുടെ തടാകങ്ങൾ ഉണങ്ങിയിരിക്കുന്നു, കൈകൾ ഉണങ്ങിയിരിക്കുന്നു, കമലങ്ങളുടെ സൗന്ദര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു; പ്രിയപതിയെ നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ടാണ്. ഞങ്ങൾ പോലെ, പ്രണയവേദനയാൽ പീഡിതരായി, കമലപതി കൃഷ്ണന്റെ കൺനോട്ടം ഇല്ലാതെ ഞങ്ങൾ വേദനിക്കുന്നു. ഹംസമേ, സ്വാഗതം! വെള്ളം കുടിച്ചിരിക്കുക. ദയവായി, ശ്രീശൗരിയുടെ വാർത്ത പറയു. നീ അവന്റെ ദൂതനാണോ? ജയിക്കാനാവാത്തവൻ സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നു അവൻ പറഞ്ഞത് പോലെ തന്നെയാണോ? അല്ലെങ്കിൽ അവന്റെ സ്നേഹം ഞങ്ങളോട് കുറയുന്നുവോ? അവൻ ഞങ്ങളെ മറന്നാൽ, ഞങ്ങൾ അവനെ സേവിക്കേണ്ടത് എന്തിനാണ്? മധുരമായി പറയു; അവന്റെ കൃപയെക്കുറിച്ച് ഒഴികെ സ്ത്രീകൾക്കു മറ്റൊരാശ്രയവുമില്ല." ഇങ്ങനെ, കൃഷ്ണനോടുള്ള ഈ ഭാവത്തോടെ, യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാർ പരമഗതിയെ പ്രാപിച്ചു. കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം കേൾക്കുമ്പോഴും, സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നു—പോലും അവനെ നേരിൽ കണ്ടവർക്ക് എത്രയോ അധികം. ലോകനാഥനെ ഭർത്താവായി സേവിച്ചവർ, അവന്റെ പാദസേവനം തുടങ്ങിയ സേവനങ്ങൾ ചെയ്തവർ, അവരുടെ പുണ്യഫലങ്ങൾ എത്രത്തോളം എന്നാണ് പറയാൻ കഴിയുക? വേദങ്ങളിൽ ഉപദേശിച്ച ധർമ്മം കൃഷ്ണൻ പ്രയോഗിച്ച്, ഗൃഹസ്ഥർക്ക് മാതൃകയായി, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയുടെ മാർഗം വീണ്ടും വീണ്ടും കാഴ്ചവെച്ചു. പരമധർമ്മം സ്ഥാപിച്ച കൃഷ്ണന് പതിനാറായിരംമുതലും നൂറിലധികം ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട എട്ട് പേരെ, രുക്മിണിയെ ആദ്യം പറഞ്ഞ്, രാജാവേ, ഉല്ലേഖനം ചെയ്യുന്നു; അവർ സ്ത്രീകളിൽ മുത്തുകളാണ്, അവരുടെ പുത്രന്മാരുടെ പേരുകളും ക്രമത്തിൽ പറയുന്നു.