ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

മഗധരാജാവ് ജരാസന്ധനെ ഭീമസേനൻ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തിയപ്പോൾ, ജനങ്ങൾ അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ടത് അവന്റെ ശരീരം രണ്ടായി പിളർന്നത്. ഒരു ഭാഗത്ത് ഒരു കാലും ഒരു ഉരുവും ഒരു വൃഷണവും ഒരു കാൽപാടും ഒരു പുറവും ഒരു മുലയും ഒരു ഭുജവും മാത്രം; മറുവശത്ത് ഒരു കൈയും ഒരു കണ്ണും ഒരു കണവും ഒരു ചെവിയും മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു. ജരാസന്ധൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹത്തായ ഒരു ആക്രന്ദം ഉയർന്നു. വിജയവും അപരാജിതത്വവും നേടിയ ഭീമനെയും പാണ്ഡവരെയും ജനങ്ങൾ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ആദരിച്ചു. സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും സ്വസംയമനമായ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ, ജരാസന്ധന്റെ പുത്രനായ സഹദേവനെ മഗധരാജാവായി അഭിഷേകിച്ചു. ജരാസന്ധൻ തടവിലാക്കിയിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെ കൃഷ്ണൻ മോചിപ്പിച്ചു. ഇതോടെ 'ജരാസന്ധവധം' എന്ന അധ്യായം സമാപിച്ചു. ശുകമഹർഷി തുടർന്നു പറഞ്ഞു: പതിനാറായിരത്തി എൺപതു രാജാക്കന്മാർ, യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു ജരാസന്ധൻ പർവ്വതഗുഹയിൽ തടവിലാക്കിയവർ, മലിനവസ്ത്രങ്ങളോടെയും കയ്പ്പൻമയമായ ദേഹത്തോടെയും പുറത്തുവന്നു. വിശപ്പോടെ ക്ഷയിച്ച മുഖം, തടവിന്റെ കഷ്ടതയിൽ വാടിയ അവരവരുടെ മുമ്പിൽ കൃഷ്ണൻ നില്ക്കുന്നത് അവർ കണ്ടു; കറുത്ത വർണ്ണം, പീതാംബരം, ശ്രീവത്സം, നാലു ഭുജങ്ങൾ, താമരപോലുള്ള രക്തവർണ്ണ കണ്ണുകൾ, മനോഹരവും ദയാലുവുമായ മുഖം, മകരകുണ്ഡലങ്ങൾ, കിരീടം, മാല, കങ്കണങ്ങൾ, കച്ഛയും ഭുജബന്ദങ്ങളും, കണ്ഠത്തിൽ ഉത്തമമണികൾ, വനമാല, കൈയിൽ പദ്മം, ഗദ, ശംഖം, ചക്രം—ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണന്റെ ഭംഗിയും ഭാവവും അവർ ആസ്വദിച്ചു. അവനെ കണ്ണുകളാൽ കുടിച്ചു കുടിയേൽക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അവരുടേത്; മൂക്കുകൊണ്ട് സുഗന്ധം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെയും ഭുജങ്ങളാൽ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതുപോലെയും. പാപങ്ങൾക്കൊക്കെ മോചിതരായി, അവർ കൃഷ്ണന്റെ പാദത്തിൽ ശിരസ്സുനമിച്ചു. കൃഷ്ണനെ ദർശിച്ച സന്തോഷത്തിൽ തടവിന്റെ കഷ്ടതയൊക്കെ മറന്ന രാജാക്കന്മാർ, കയ്യുകൂടി ചേർത്ത് ഹൃഷീകേശനെ സ്തുതിച്ചു: "ദേവേന്ദ്രാദിദേവനായ കൃഷ്ണാ, ശരണം വരുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കം ചെയ്യുന്നവനേ, നശ്വരനല്ലാത്തവനേ, ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം പിടിക്കുന്നു; ഈ ജനനമരണചക്രത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചവരെ രക്ഷിക്കണമേ. മധുസൂദനാ, മഗധരാജാവിന്റെ കൈവശം ഞങ്ങളുടെ രാജ്യങ്ങൾ പോയതിൽ ഞങ്ങൾ നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല; രാജാക്കന്മാരായ ഞങ്ങൾക്കു നിന്റെ കൃപയാണ് അതിന് കാരണം. സ്വാതന്ത്ര്യവും ഐശ്വര്യവും ലഭിച്ച രാജാവ് യഥാർത്ഥമാവുന്ന ക്ഷേമം പ്രാപിക്കാറില്ല; നിന്റെ മായയാൽ അവൻ നശ്വരമായ സമ്പത്തിനെ ശാശ്വതം എന്നു കരുതുന്നു. കുട്ടികൾ മരുഭൂമിയിലെ ജലമാനത്തെ വെള്ളം എന്നു കരുതുന്നതുപോലെ, വിവേകമില്ലാത്തവർ മായാമയമായവയെ സത്യമായ് കരുതുന്നു. മുന്പ്, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ മദത്തിൽ കണ്ണുതുറക്കാതെ, ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ പരസ്പരം മത്സരിച്ചു, ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ ജനങ്ങളെ തന്നെ നിഷ്ഠൂരമായി നശിപ്പിച്ചു, മരണത്തെ അവഗണിച്ചു. കൃഷ്ണാ, ആ സമ്പത്തൊക്കെയും നിന്റെ അതിഗംഭീരമായ ശക്തിയാൽ, കാലചക്രത്താൽ, ദയയാൽ നശിച്ചു; ഞങ്ങളുടെ അഹംഭാവം സംഹരിക്കപ്പെട്ടു, നിന്റെ പാദങ്ങൾ ഞങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ദേഹവും രാജ്യവും എല്ലാം നശ്വരമാണ്; മായാമായ രാജ്യം ഞങ്ങൾക്ക് ഇനി ആവശ്യമില്ല. ഈ ലോകത്തും അന്ത്യത്തിലും ശ്രവണാനന്ദം നൽകുന്ന നിന്റെ സേവനമാണ് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഈ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും നിന്റെ പാദസ്മരണ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാതിരിക്കാൻ ഉപദേശം തരിക. വീണ്ടും വീണ്ടും വസുദേവപുത്രനായ കൃഷ്ണനേ, ഹരിയേ, പരമാത്മാവേ, ഗോവിന്ദനേ, ശരണം വരുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കം ചെയ്യുന്നവനേ, നമസ്കാരം." ഇങ്ങനെ രാജാക്കന്മാർ കൃഷ്ണനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായവരെ കൃഷ്ണൻ, സർവ്വശരണ്യനായി, കരുണയോടെ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചു: "ഇന്നുമുതൽ, രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, എനിക്ക്—സ്വരൂപമായുള്ള, സർവ്വലോകനാഥനായ എനിക്ക്—ദൃഢമായ ഭക്തി ഉദിക്കും. ഭാഗ്യവശാൽ നിങ്ങൾ ശരിയായ തീരുമാനം എടുത്തു, സത്യം പറഞ്ഞു; ധനം, ഐശ്വര്യം എന്നിവയുടെ അഹംഭാവം മനുഷ്യരെ എങ്ങനെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് നോക്കൂ. ഹയഹയൻ, നഹുഷൻ, വേനൻ, രാവണൻ, നരകൻ തുടങ്ങിയ ദേവ, അസുര, മനുഷ്യരാജാക്കന്മാർ സമ്പത്തിന്റെ അഹംഭാവത്തിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണു. അതുകൊണ്ട്, ദേഹാദികളിൽ നിന്നുള്ളതൊക്കെയും നശ്വരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ എന്നെ ആരാധിക്കൂ, ധർമ്മപൂർവ്വം ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കൂ. ജനങ്ങളുടെ ബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്തി, സന്തോഷവും ദുഃഖവും, ജനനവും മരണവും അനുഭവിച്ച്, വരുന്നതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, മനസ്സിൽ എന്നെ സ്ഥിരമായി ധ്യാനിച്ച് സഞ്ചരിക്കൂ. ദേഹാദികളിൽ നിന്ന് വിവുക്തരായി, ആത്മാനന്ദത്തിൽ നില്ക്കൂ, ദൃഢവ്രതരായി, മനസ്സിൽ എന്നെ മാത്രം ധ്യാനിച്ച്, അന്ത്യത്തിൽ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കാം." ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണൻ രാജാക്കന്മാരുടെ ഭാര്യമാരുടെ സ്നാനചടങ്ങിനായി സേവകരെ നിയോഗിച്ചു. സഹദേവന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ രാജസമർപ്പണത്തിന് അനുയോജ്യമായ വസ്ത്രങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ, പൂക്കളും ഉണ്ണുനെയ്യും നൽകി പൂജ നടത്തിച്ചു. അവരെ സ്നാനിപ്പിച്ച് അലങ്കരിച്ച്, ഉത്തമമായ ഭക്ഷണവും വിവിധ ഭോഗങ്ങളും, പാനസാദികളും നൽകി ആദരിച്ചു. മുകുന്ദന്റെ ആദരവിൽ രാജാക്കന്മാർ ദുഃഖരഹിതരായി, കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ ഗ്രഹങ്ങൾപോലെ പ്രകാശിച്ചു. മണിമുത്തുകളും പൊന്നും അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങൾ മികച്ച കുതിരകളാൽ ചുമപ്പിച്ചു, കൃഷ്ണൻ സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിച്ചു അവരെ അവരുടെ രാജ്യങ്ങളിലേയ്ക്ക് അയച്ചു. മഹാപുരുഷനായ കൃഷ്ണൻ തങ്ങളുടെ ദുർഘടാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചുവെന്ന ഓർമ്മയിൽ, അവർക്കെല്ലാം കൃഷ്ണനും അവന്റെ പ്രവർത്തികളും മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞുനിന്നു. ജനങ്ങൾ പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണന്റെ പ്രവർത്തികൾ കണ്ടു അത്ഭുതപ്പെട്ടു; കൃഷ്ണന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ തങ്ങളുടെ കര്‍മ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു. ജരാസന്ധൻ ഭീമസേനനാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിന് ശേഷം, സഹദേവന്റെ ആദരവിൽ, പൃഥാപുത്രന്മാരായ ഭീമനും അർജ്ജുനനും കൂടെ കൃഷ്ണൻ യാത്രയായി. ഖണ്ഡവപ്രസ്ഥം എത്തിയപ്പോൾ, വിജയികളായ അവർ ശംഖം മുഴക്കി, സുഹൃത്തുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തിച്ചു. ഇതു കേട്ടു, ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥവാസികൾ ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, മഗധരാജാവ് കീഴടക്കപ്പെട്ടെന്നും തങ്ങളുടെ രാജാവിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റപ്പെട്ടെന്നും വിശ്വസിച്ചു. ഭീമൻ, അർജ്ജുനൻ, ജനാർദ്ദനൻ രാജാവിനോട് വിനയം നൽകി, അവർ നടത്തിയ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് വിവരിച്ചു. ഇതു കേട്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, കൃഷ്ണന്റെ കരുണ മനസ്സിലാക്കി, ആനന്ദാശ്രു വീഴ്ത്തി, സ്നേഹത്തിൽ ഒരു വാക്ക് പോലും പറയാൻ കഴിയാതെ നിന്നു. ഇതോടെ 'കൃഷ്ണനും മറ്റും വരിക' എന്ന അധ്യായം സമാപിച്ചു.