ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

രാമന്റെ വീര്യത്തിന്റെ അടയാളം ഇപ്പോഴും ആ നഗരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഗംഗയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഉയർന്ന് കിടക്കുന്ന ആ നഗരം എല്ലാവർക്കും ദൃശ്യമായിരിക്കുന്നു. ഇതോടെ, ഭഗവത്ഗീതയുടെ മഹത്വമുള്ള ദശമസ്കന്ധത്തിലെ ഉത്തരഭാഗത്തിലെ അശ്ടഷഷ്ടിതമാധ്യായമായ "ഹസ്തിനാപുരത്തെ വലിച്ചിഴച്ച്‌ സങ്കർഷണന്റെ വിജയം" എന്ന അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. ശുകദേവൻ തുടർന്നു പറഞ്ഞു: നരകാസുരൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും, അനേകം സ്ത്രീകളെ കൃഷ്ണൻ ഒരാളായി വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്ന വാർത്ത കേട്ട നാരദമഹർഷിക്ക് അതിനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉദിച്ചു. അത്ഭുതകരമായ കാര്യമാണ്—ഒരേ ശരീരത്തിൽ, കൃഷ്ണൻ എട്ടായിരത്തിയിരുന്നൂറ്റിരണ്ട് സ്ത്രീകളെ ഓരോരുത്തരുടെയും വീട്ടിൽ വിവാഹം കഴിച്ചു എന്നത്. ഈ അത്ഭുതം നേരിൽ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദിവ്യശക്തിയുള്ള നാരദൻ ദ്വാരകയിൽ എത്തി. അപ്പോൾ, നഗരത്തിലെ ഉദ്യാനങ്ങളും വനംപങ്കുകളും പുഷ്പഭാരിതമായിരുന്നു; പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളും ബ്രാഹ്മണരുടെ ശബ്ദവും അകമ്പടിയായി മുഴങ്ങുകയുമായിരുന്നു. പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ നീലനീർതാമരകളും കുംഭിതങ്ങളുമായി അലങ്കരിച്ച തടാകങ്ങൾ, ഉയർന്നുള്ള തളിരുകൾ, ഹംസകളും കുരരകളും വിളിച്ചുകൂവുന്ന ശബ്ദം—ഇതൊക്കെയായിരുന്നു ദ്വാരകയുടെ ഭംഗി. നൂറ്റിയഞ്ചുലക്ഷം ക്രിസ്റ്റലും വെള്ളിയും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ, വലിയ പച്ചക്കല്ലുപോലെയുള്ള ഭവനങ്ങൾ, പൊന്നും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരുന്നുവത്രെ. നഗരത്തിലെ വീഥികളും ചത്വരങ്ങളും വിപണികളും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നതിനൊപ്പം, മനോഹരമായ മണ്ഡപങ്ങളും സഭാമന്ദിരങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നു. വഴികളും മുറ്റങ്ങളും നടപ്പാതകളും വെള്ളം തളിച്ച് ശുചിത്വം പാലിച്ചിരുന്നു; പതാകകളും കൂദലുകളും സൂര്യപ്രഭയെ തടയുന്നതിനായി ഉയർത്തിയിരുന്നു. ആകർഷകമായ അന്തർഭാഗങ്ങളിൽ എല്ലാ ഗൃഹസ്ഥന്മാരുടെയും ആദരമുണ്ടായിരുന്നു; അവിടെയായിരുന്നു ഹരിയുടെ കൌശല്യം ത്വഷ്ടൃവുമെന്നപോലെ തെളിഞ്ഞിരുന്നത്. ആ പതിനാറായിരം ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ച കൃഷ്ണപത്നിമാരുടെ ഭവനങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ നാരദൻ കടന്നു. അതൊരു മഹത്തായ ഭവനമായിരുന്നു. ആ ഭവനത്തിന്റെ തൂണുകൾ പൊന്നും പൊന്നാനയും കൊണ്ടായിരുന്നു; നിലം അതുല്യമായ നീലവജ്രം കൊണ്ടും മതിലുകൾ നീലമണികലുമായി നിർമ്മിച്ചിരുന്നതും, നിലം അതിശയ പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങുന്നതുമായിരുന്നു. ത്വഷ്ടൃവുമെന്നപോലെ നിർമ്മിച്ച മുത്തുമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച തൂവലുകളും, വിശിഷ്ടമായ രത്നങ്ങളും ദന്തവും കൊണ്ടുള്ള ഇരിപ്പിടങ്ങളും കിടക്കകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. മനോഹര വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച ദാസിമാരും, ഭംഗിയായ വേഷവും മുടിയും കിരീടവും രത്നകുണ്ടലങ്ങളും ധരിച്ച പുരുഷന്മാരുമായിരുന്നു അവിടെ. രത്നവിളക്കുകളുടെ പ്രകാശം ഇരുട്ടിനെ അകറ്റി; വിവിധ തുരുത്തുകളിലായി മയിൽനൃത്തവും സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും പവിത്രനൈവേദ്യങ്ങളും ഒരുക്കിയിരുന്നു; ആന്തരദർശനമുള്ളവർ ഉയിരോടെ ഗാനമാലയർപ്പിച്ചു. അവിടെ, ആയിരക്കണക്കിന് ദാസിമാരുടെ നടുവിൽ, ഗുണത്തിലും സൗന്ദര്യത്തിലും യൌവനത്തിലും വേഷത്തിലും തുല്യയായിരുന്ന പത്നി സ്വർണ്ണഹസ്തദണ്ഡമുള്ള ചാമരം കൊണ്ട് സാത്വതപതിയെ സേവിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നത് നാരദൻ കണ്ടു. അപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിന്റെ പരമാധികാരിയായ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ, ആ മഹർഷിയെ കണ്ട്, ഉടൻ തന്നെ കിടക്കയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, കിരീടധരിച്ച തല നമിപ്പിച്ച്, കൈകൂപ്പി, മഹർഷിയെ തന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിലേക്ക് സ്വാഗതം ചെയ്തു. ലോകഗുരുവും സത്സജ്ജനാദിപതിയും ആയിട്ടും, കൃഷ്ണൻ മഹർഷിയുടെ കാലുകൾ കഴുകി, ആ ജലത്തെ സ്വന്തം തലയിലിട്ടു. ബ്രഹ്മണ്യദേവ എന്നറിയപ്പെടുന്ന കൃഷ്ണന്റെ പാദങ്ങൾ പവിത്രതയുടെ പരമതലമാണ്. ദിവ്യമഹർഷികളിൽ പ്രധാനം ആയ നാരായണമുനിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, കൃഷ്ണൻ ശാന്തമായ, സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകളിൽ ചോദിച്ചു: "ഭഗവൻ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കായി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു?" നാരദൻ പറഞ്ഞു: "ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായ നിങ്ങൾക്ക് സർവ്വജനപ്രിയതയും ദുഷ്ടന്മാരോടുള്ള ക്ഷമയും അത്ഭുതമല്ല; ലോകക്ഷേമത്തിനായി നിങ്ങൾ സ്വേച്ഛയാവതാരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് സംരക്ഷിക്കുന്നു എന്നത് ഞങ്ങൾക്കറിയാം. നിങ്ങളുടെ മോക്ഷദായകമായ പാദങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാദിമാരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനിക്കപ്പെടുന്നതും, ഭവസാഗരത്തിൽ വീണവർക്കുള്ള ആശ്രയവുമാണ്. ഞാൻ അവയെ ധ്യാനിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ദയവായി എനിക്ക് അനുസ്മരണശക്തി നൽകണമേ." അതിനുശേഷം, മറ്റൊരു ദിവസം, കൃഷ്ണന്റെ യോഗമായയെ മനസ്സിലാക്കാൻ നാരദൻ മറ്റൊരു കൃഷ്ണപത്നിയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് കടന്നു. അവിടെ കൃഷ്ണൻ തന്റെ പ്രിയപത്നിയുമായും ഉദ്ധവനുമായും കൂടി പാശക്രീഡയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നതും, അത്യന്ത ഭക്തിപൂർവം, എഴുന്നേൽപ്പ്, ഇരിപ്പിടം എന്നിവയോടെ ആദരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും കണ്ടു. അപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ അവനോട് അജ്ഞാനി എന്നപോലെ ചോദിച്ചു: "ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ എപ്പോഴാണ് എത്തിയത്? ഞങ്ങൾ പോലുള്ള അപൂർണ്ണർ, പൂർണ്ണരായ നിങ്ങൾക്കായി എന്ത് ചെയ്യാമെന്നു?" പിന്നെയും, "ഈ മനോഹര ജന്മത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്കു പറയണമേ," എന്നു പറഞ്ഞു. അതു കേട്ട നാരദൻ അത്ഭുതത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് മറ്റൊരു ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ, കൃഷ്ണൻ തന്റെ ബാലസംതാനങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നത് കണ്ടു. മറ്റൊരു ഭവനത്തിൽ, കൃഷ്ണൻ സ്നാനത്തിനായി ഒരുക്കം നടത്തുകയായിരുന്നു. മറ്റൊരിടത്ത്, യജ്ഞകുണ്ടത്തിൽ ഹോമം നടത്താനും, അഞ്ചുവിധ യാഗങ്ങൾ നടത്താനും, ചിലയിടങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണരെ അന്നദാനം ചെയ്യാനും, മറ്റിടങ്ങളിൽ അവശിഷ്ടം ഭക്ഷിക്കാനുമാണ് കൃഷ്ണൻ. ചിലയിടങ്ങളിൽ, സന്ധ്യാകാലത്ത് കൃഷ്ണൻ വേദം ജപിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുകയും, മറ്റൊരിടത്ത് വാൾ, കവചം എന്നിവയുമായി അർജുനന്മാരുടെ വഴി നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്തു. ചിലയിടങ്ങളിൽ, കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും കൂട്ടായി ബാലരാമനോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുകയും, മറ്റിടത്ത് കിടക്കയിൽ വിശ്രമിക്കുകയും, ഭണ്ഡികൾ വന്ദിക്കുകയും ചെയ്തു. ചിലയിടങ്ങളിൽ, ഉദ്ധവാദിമാരെ കൂട്ടിരുത്തി മന്ത്രാലോചന നടത്തുകയും, മറ്റൊരിടത്ത് അന്തഃപുരത്തിലെ പ്രധാന സ്ത്രീകളുമായി ജലക്രീഡയിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മറ്റൊരിടത്ത്, അലങ്കരിച്ച പശുക്കൾ ബ്രാഹ്മണപ്രമുഖർക്ക് ദാനം ചെയ്യുകയും, മറ്റിടത്ത് പുണ്യകഥകളും പുരാണങ്ങളും ശ്രവിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരിടത്ത്, പ്രിയപത്നിയോടൊപ്പം ഹാസ്യസംഭാഷണങ്ങളിലൂടെ വീട്ടിൽ ചിരിച്ചും, മറ്റിടത്ത് ധർമ്മത്തിൽ, മറ്റിടത്ത് അർത്ഥ-കാമങ്ങളിൽ ലീനനായി കൃഷ്ണൻ ദൃശ്യനായിരിക്കുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ, ഏകാന്തതയിൽ ഇരുന്നു പ്രകൃതിക്ക് അപ്പുറമായ പരപുരുഷനെ ധ്യാനിച്ചും, മറ്റിടത്ത് ഗുരുക്കളെ സേവിച്ചും കൃഷ്ണൻ ദൃശ്യനായി. ചിലയിടങ്ങളിൽ, ചിലരുമായി സന്ധി ചെയ്യാനും, മറ്റിടത്ത് യുദ്ധം ചെയ്യാനും, മറ്റൊരിടത്ത് ബാലരാമനോടൊപ്പം സജ്ജനക്ഷേമം ആലോചിക്കാനും കേശവൻ ദൃശ്യനായി. യുക്തമായ സമയത്ത്, തന്റെ പുത്രപുത്രിമാരെ തുല്യവര്യരായ ഭർത്താക്കളുമായി വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു, അവർക്കു യോജ്യമായ സമ്പത്തും നൽകി. പുത്രന്മാരുടെ യാത്ര, ഉപനയനം തുടങ്ങിയ മഹോത്സവങ്ങൾ കൃഷ്ണൻ ആചരിച്ചു; ഇവ കണ്ട ലോകങ്ങൾ യോഗേശ്വരന്റെ മാനുഷവേഷം അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി. ചിലയിടങ്ങളിൽ, കൃഷ്ണൻ ദൈവങ്ങളെ ശക്തമായ യാഗങ്ങൾ കൊണ്ട് ആരാധിച്ചു; മറ്റിടത്ത്, കിണറുകൾ, തോട്ടങ്ങൾ, മഠങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ധർമ്മം പാലിച്ചു. ചിലയിടങ്ങളിൽ, സിന്ദു കുതിരപ്പുറത്ത് കയറി യുദ്ധാവശ്യമായ വേട്ടയാടലിൽ, യാദവപ്രമുഖരുടെ കൂട്ടത്തിൽ കൃഷ്ണൻ ദൃശ്യനായി. അപ്രകൃതരൂപത്തിൽ, കൃഷ്ണൻ അന്തഃപുരമണ്ഡലങ്ങളിലും മറ്റിടങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു; വിവിധ അവസ്ഥകൾ അനുഭവിക്കാൻ യോഗപതി ആഗ്രഹിച്ചു. ഇങ്ങനെ, കൃഷ്ണന്റെ യോഗമായയും മാനുഷവേഷവും നാരദൻ കണ്ടു. അപ്പോൾ, നാരദൻ സ്നേഹപൂർവം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഹൃഷീകേശനോട് പറഞ്ഞു: "ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ ഈ യോഗമായ, മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർക്കു പോലും ഗ്രഹിക്കാനാവാത്തതാണു. യോഗേശ്വരനായ നിങ്ങളുടെ പാദസേവനത്തിലൂടെ അതു പ്രകാശിക്കുന്നു." ഇങ്ങനെ, ദ്വാരകയിൽ കൃഷ്ണന്റെ അദ്ഭുതമായ ഗൃഹസ്ഥജീവിതവും യോഗമായയും നാരദൻ നേരിൽ കണ്ടു, അത്ഭുതത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും കാഴ്ച്ചകൾ അനുഭവിച്ചു.