കുരുവര്ഗ്ഗങ്ങള് ഭീഷ്മന്, ദ്രോണന്, അര്ജ്ജുനന് എന്നിവരോടൊപ്പം പോലും, ഒരു സിംഹം കാട്ടില് ഇരയെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ, മറ്റൊരാള്ക്ക് നല്കാത്തതെന്തുകൊണ്ട് പിടിച്ചെടുക്കാന് ഇന്ദ്രന് പോലും സാധിക്കുമോ? അവരുടെ ജന്മം, ബന്ധം, സമ്പത്ത് എന്നിവയില് നിന്നുള്ള അഹങ്കാരം മൂര്ദ്ധന്യരായ ആ കുരുക്കന്മാരെ അഹങ്കാരികളാക്കി. രാമനോടു കഠിനമായി സംസാരിച്ച ശേഷം, ആ സദാചാരമില്ലാത്തവര് നഗരത്തിലേക്ക് കടന്നു. കുരുക്കന്മാരുടെ ദുഷ്ടതയും അവര് പറഞ്ഞ അപമാനകരമായ വാക്കുകളും കേട്ട അച്യുതന് (കൃഷ്ണന്), കോപഭരിതനായി, നോക്കാനാകാത്ത വിധം ഉഗ്രരൂപം ധരിച്ച്, പുഞ്ചിരിയോടെ പലതവണ സംസാരിച്ചു. ഇവര് വിവിധവിധ അഹങ്കാരത്തില് മദിച്ച ദുഷ്ടന്മാരാണ്. ഇവര്ക്ക് സമാധാനം വേണ്ടതല്ല; അവര്ക്ക് നിയന്ത്രണം ശിക്ഷയാണു പോലെ, മൃഗങ്ങള്ക്ക് ചാട്ടകശ്ശാണു പോലെയാണ്. ഞാന് സമാധാനാര്ത്ഥം ഇവിടെ വന്നതാണ്, ക്രുദ്ധരായ യാദുക്കളെയും കൃഷ്ണനെയും ശാന്തമാക്കിയാണ് ഞാന് ഇങ്ങോട്ട് വന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, ഈ ബുദ്ധിഹീനരും കലഹപ്രിയരും ദുഷ്ടന്മാരും എന്നെ നിരന്തരം അവഗണിച്ച്, അഭിമാനത്തോടെ അപമാനകരമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു. ഉഗ്രസേനന്, ഭൂജന്മാരുടെയും വൃഷ്ണികളുടെയും അന്ധകരുടെയും മഹാശക്തനായാധിപനാണ്, അവനോട് പോലും ഇന്ദ്രനും ലോകപാലകരുമൊക്കെ അനുസരിക്കുന്നു. സ്വര്ഗ്ഗത്തില്നിന്ന് സുധര്മ്മാ സഭയിലേയ്ക്കും, അമരലോകത്തില്നിന്ന് പാര്ിജാത വൃക്ഷവും കൊണ്ടുവന്നതാവനാണ്; അവന് രാജസിംഹാസനത്തിന് അയോഗ്യനല്ല. അവന്റെ പാദങ്ങളില് തന്നെയാണ് ശ്രീദേവി നേരിട്ട് സേവനം ചെയ്യുന്നത്; അവന് ലോകാധിപതിയാണ്. അവന് രാജോപചാരങ്ങള്ക്കു അയോഗ്യനാണോ? അവന്റെ പാദധൂളി ലോകപാലകരുടെ കിരീടങ്ങളില് അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവും ശിവനും ഞാനും അവന്റെ ഭാഗത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്; ശ്രീദേവി ദീര്ഘകാലം അവന് സേവനം ചെയ്യുന്നു. അവന് എന്തിനാണ് രാജസിംഹാസനം? കുരുക്കള് നല്കിയ ഭൂമിയില് വൃഷ്ണികള് ജീവിക്കുന്നു; ഞങ്ങള് ചെരിപ്പുപോലെയാണ്, കുരുക്കള് തലയില് കിരീടംപോലെയാണ്. സമ്പത്താല് മദിച്ചവരുടെ വാക്കുകള് മദ്യപാനികളുടെതുപോലെ അച്ചുതരമല്ലെന്നും കഠിനവുമാണ്; അത്തരം അവരെ ആര് സഹിച്ചോ ഉപദേശിച്ചോ ചെയ്യും? ഇതൊക്കെ കണ്ട രാമന് അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി, "ഇന്ന് ഞാന് ഭൂമിയെ കുരുക്കന്മാരില് നിന്നു ശൂന്യമാക്കും!" എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു. തന്റെ ഹലായുധം (കൃഷകോലു) എടുത്ത്, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ദഹിപ്പിക്കാന് പോകുന്നവനുപോലെ എഴുന്നേറ്റു. കൃഷകോലിന്റെ അറ്റം കൊണ്ട് ഹസ്തിനാപുരം കീറിത്തുറന്ന്, അതിനെ ഗംഗയിലേക്കു വലിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. നഗരം ഗംഗയില് വലിക്കപ്പെടുമ്പോള് ഒരു വള്ളം ചുഴിയിലകപ്പെടുന്നതുപോലെ ചുറ്റിക്കറങ്ങി. കുരുക്കള് അതു കണ്ടു ഭയഭീതരായി. ജീവന് രക്ഷിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച്, കുടുംബങ്ങളോടൊപ്പം കുരുക്കള് ലക്ഷ്മണനും സാംബനും മുന്നില് നിര്ത്തി രാമന് സമീപം അശരണരായി വന്നു, കയ്യൊഴുക്കി പ്രഭുവിനെ വണങ്ങി. "ഹേ രാമ, സകലാധാരനായവാ, നിന്റെ ശക്തി ഞങ്ങള്ക്കറിയില്ല. ഞങ്ങള് മൂഢരും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരുമാണ്; ഞങ്ങളുടെ കുറ്റം ക്ഷമിക്കണമേ." നീയൊന്നാണ് സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-സംഹാരങ്ങള്ക്കു കാരണമാകുന്ന, ആരെയും ആശ്രയിക്കാത്തവന്. ലോകങ്ങള് നിന്റെ ക്രീഡാവസ്തുക്കളാണ്; നീ അവയുമായി കായികം നടത്തുന്നു എന്നു ജ്ഞാനികള് പറയുന്നു. അനന്തനായവാ, ആയിരം തലകളോടെ ഭൂമിയെ തലയിലേറ്റി കായികം തന്നെയാണ് നീ സംരക്ഷിക്കുന്നത്; പ്രപഞ്ചം അവസാനിക്കുമ്പോള് എല്ലാം നിന്നിലേക്കു ലയിക്കുമ്പോള് നീയൊന്നാണ് ശേഷിക്കുന്നത്. ഭഗവന്, നിന്റെ ക്രോധം ലോകം പഠിക്കാനായി മാത്രമാണ്, വൈരാഗ്യത്താലോ ദ്വേഷത്താലോ അല്ല; സത്ത്വഗുണത്തെ നിലനിര്ത്താന് നീ എപ്പോഴും സദാ തത്പരനാണ്. നീ സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവാണ്, സകലശക്തികള്ക്കും ആധാരമായ അവിനാശിയാണ്; സൃഷ്ടികര്ത്താവായ ഭഗവന്, ഞങ്ങള് നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു, നിന്നില് അഭയം തേടുന്നു. ശുകന് പറയുന്നു: അങ്ങനെ ഭയഭീതരായ അഭയാര്ത്ഥികളായ കുരുക്കള്ക്ക് ബാലരാമന് പ്രസന്നനായി, അവരെ സംതൃപ്തനാക്കി, "ഭയപ്പെടേണ്ട" എന്നു പറഞ്ഞു അഭയം നല്കി. ദുര്യോധനന് അര്പ്പണമായി അറുപത് വയസ്സായ ആനകളും, പതിനായിരം കുതിരകളും നല്കി. സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ആറായിരം പൊന്നിന്റെ രഥങ്ങളും, ആഭരണങ്ങളില്ലാത്ത ആയിരം ദാസികളും, പുത്രിമാരെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടവനായതിനാല് സമ്മാനിച്ചു. ഇതെല്ലാം ഏറ്റുവാങ്ങി, സാത്വതന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാന് തന്റെ പുത്രനെയും മരുമകളെയും കൂട്ടി, സുഹൃത്തുക്കളാല് ആദരിക്കപ്പെട്ടു, യാത്രയായി. പിന്നെ ഹലായുധന് (ബലരാമന്) തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് സ്നേഹപൂര്വ്വം മടങ്ങി, യാദുക്കളുടെ സഭയില് കുരുക്കന്മാരുടെ ഇടയില് നടത്തിയ പ്രവൃത്തികള് വിശദമായി വിവരിച്ചു. ഇന്നും രാമന്റെ വീര്യത്തിന്റെ അടയാളമായി, ഗംഗയുടെ തെക്കേ ഭാഗത്ത് ഉയർന്നുനില്ക്കുന്ന ആ നഗരം എല്ലാവര്ക്കും ദൃശ്യമാണ്. ഇതോടെ, മഹാഭാഗവതപുരാണത്തിലെ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ ഉത്തരഭാഗത്തില് 'ഹസ്തിനാപുരം വലിച്ച രാമന്റെ വിജയം' എന്ന അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം, ഭഗവാന്റെ ഗൃഹസ്ഥധര്മ്മത്തെക്കുറിച്ച് നാരദമഹർഷി അന്വേഷിച്ച കഥയിലേക്ക് കടക്കുന്നു. ശുകന് പറയുന്നു: നരകാസുരന് വധിക്കപ്പെട്ടതും, അനേകം സ്ത്രീകളെ കൃഷ്ണന് ഏകാന്തമായി വിവാഹം ചെയ്തതും കേട്ട നാരദന് അതിന്റെ സത്യാവസ്ഥ കാണാന് ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു ദേഹത്തില് എട്ടായിരത്തിരണ്ടു സ്ത്രീകളെ ഓരോരുത്തരുടെയും ഭവനങ്ങളില് വേറിട്ടു വിവാഹം ചെയ്തതെന്തൊരു അത്ഭുതം! ദ്വാരകാ നഗരത്തെ കാണാനാഗ്രഹിച്ച്, ദിവ്യശക്തിയുള്ള നാരദന് അവിടെ എത്തി. പൂന്തോട്ടങ്ങളും ഉദ്യാനങ്ങളും പുഷ്പപ്രസരമായിരുന്നു; പക്ഷികളുടെ ശബ്ദവും ബ്രാഹ്മണരുടെ ജപവും നിറഞ്ഞിരുന്നു. പൂര്ണ്ണവികസിതമായ നീലനീറും, കുമുദവും, ഉത്പലവും, കമലവും നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങള്; നീലക്കൊമ്പുകളും, ഹംസകളും, കുരുവികളും ആലാപിക്കുന്ന ശബ്ദം മുഴക്കിയിരുന്നു. നൂറ്റിരുപതിനായിരം ക്രിസ്റ്റലും വെള്ളിയുംകൊണ്ടു നിര്മ്മിച്ച, വലിയ പച്ചമണികള് പോലെയുള്ള ഭവനങ്ങള് നഗരത്തെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു; പൊന്നും രത്നവുമുള്ള അലങ്കാരങ്ങളോടു കൂടിയവ. വീഥികളും ചത്വരങ്ങളും വിപണികളും വ്യക്തമായിരുന്നു; മനോഹരമായ മണ്ഡപങ്ങളും സഭാമന്ദിരങ്ങളും ദൈവാലയങ്ങളും നിലകൊണ്ടിരുന്നു. റോഡുകളും പ്രാകാരങ്ങളും നടപ്പാതകളും ചുവടുമുറികളും വെള്ളം തളിച്ച് ശുചിത്വം പാലിച്ചിരുന്നു; പതാകകളും കൊടികളും സൂര്യനില് നിന്നു തണലാകുന്നവയായിരുന്നു. അകത്തു, ഭഗവാന്റെ ഗൃഹസ്ഥശൈലി പൂര്ണമായി പ്രകടമായ മനോഹരമായ അന്തഃപുരങ്ങള് ഗൃഹസ്ഥരാല് ആദരിക്കപ്പെട്ടു. ട്വഷ്ടാവിന്റെ കലയിലോലമായതുപോലെ, ഹരിയുടെ കൌശലമത്രയും അവിടെ തെളിഞ്ഞിരുന്നു. അവിടെ, നാരദന് കൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാരില് ഒരാളുടെ മനോഹരമായ പതിനാറായിരം ഭവനങ്ങളില് ഒന്നില് പ്രവേശിച്ചു. കോറല് തൂണുകളും, ലാപിസ് ലസൂലി നിലവും, വജ്രം പോലെ തിളങ്ങുന്ന സഫയര് മതിലുകളും, അപൂര്വ്വമായ പ്രകാശം വിരിച്ച നിലവും അവിടെ കണ്ടു. ട്വഷ്ടാവിന്റെ കലയാല് നിര്മ്മിച്ച മുത്തുകലര്ന്ന തൂക്കുകൂടാരങ്ങളും, രത്നങ്ങളും ദന്തവുംകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച ഇരിപ്പിടങ്ങളും കിടക്കകളും. മനോഹരവസ്ത്രങ്ങള് ധരിച്ചെങ്കിലും മാലകളില്ലാത്ത ദാസിമാരും, ഉത്തമവസ്ത്രം, കച്ച, പഗഡി, രത്നകുണ്ഡലം എന്നിവയണിഞ്ഞ പുരുഷന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. രത്നദീപങ്ങളുടെ പ്രകാശം ഇരുണ്ടിത്തീര്ത്തിരുന്നു; പലവിധ ബാല്ക്കണികളില് മയിലുകള് നൃത്തം ചെയ്തു; ധൂപവും ഹോമദ്രവ്യങ്ങളും അര്പ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ധീരബുദ്ധിയുള്ളവര് പുറകേ പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഇങ്ങനെ, നാരദന് ദ്വാരകയുടെ അത്ഭുതങ്ങള് കണ്ടു, കൃഷ്ണന്റെ അദ്ഭുതമായ ഗൃഹസ്ഥലീലകള് കാണാനായി അകത്തു കടന്നു.