ബാണാസുരന്റെ അഹങ്കാരം കേട്ട് കുപിതനായ ഭഗവാന് പറഞ്ഞു: “നിന്റെ പതാക തകര്ന്നാല്, അജ്ഞാനിയേ, നീ യുദ്ധഭൂമിയില് നിനക്കു തുല്യനായ ഒരു ശത്രുവിനെ കാണും; അവന് നിന്റെ അഭിമാനം ചുരുക്കും.” ഭഗവാന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട ബാണന് അതിനുള്ളര് സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി, ഗിരിശന്റെ ആജ്ഞയുടെ പ്രതീക്ഷയോടെ, സ്വന്തം ശക്തിയുടെ നാശം തന്നെയാണ് വരാനിരിക്കുന്നതെന്ന് അറിയാതെ കാത്തുനിന്നു. അവനു ഉഷാ എന്നൊരു മകള് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവള് ഒരുനാള് സ്വപ്നത്തില് ഒരുത്തനോടൊപ്പം സംഗമം അനുഭവിച്ചു; ആ യുവാവിനെ അവള് ഒരിക്കലും നേരില് കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടതുമില്ല. പ്രദ്യുമ്നന്റെ പുത്രന്, അത്യന്തം സുന്ദരനായ ആ യുവാവാണ് അവളുടെ സ്വപ്നത്തില് വന്നത്. സ്വപ്നം കഴിഞ്ഞ്, ആ പ്രിയനെ കാണാനാകാതെ ഉഷാ ഉണര്ന്നു, സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇടയില് ലജ്ജയും ഉത്കണ്ഠയും നിറഞ്ഞ്, "എവിടെയാണു നീ, പ്രിയനേ?" എന്നു വിളിച്ചു. ബാണന്റെ മന്ത്രിയായിരുന്ന കുംഭാണ്ഡന്റെ മകള് ചിത്രലേഖ, ഉഷയുടെ സുഹൃത്തായിരുന്നു. അവള് ഉത്സുകതയോടെ കൂട്ടുകാരുടെ ഇടയില് ഉഷയോട് ചോദിച്ചു: “ആരെയാണു നീ അന്വേഷിക്കുന്നത്, മനോഹരഭ്രുവല്ലേ? നിന്റെ മനസ്സില് നിറയുന്ന ആ പുരുഷന് ആര്? രാജകുമാരി, ഇതുവരെ ആരും നിന്റെ കൈ പിടിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ.” ഉഷ പറഞ്ഞു: “ഞാന് ഒരു സ്വപ്നത്തില് കണ്ടു—കറുത്ത നിറം, താമരപോലുള്ള കണ്ണുകള്, മഞ്ഞ വസ്ത്രം, വീണ്ടിയ ഭുജങ്ങള്—സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിനെ ആകര്ഷിക്കുന്നവന്.” അവള് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: “അവനാണ് എന്റെ പ്രിയന്, അവന്റെ അധരങ്ങളില് നിന്നു അമൃതം കുടിപ്പിച്ചു എന്നെ ആഗ്രഹിച്ചു, എന്നിട്ട് എവിടെയോ അപ്രത്യക്ഷനായി, എന്നെ ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് തള്ളിക്കളഞ്ഞു.” ചിത്രലേഖ പറഞ്ഞു: “മൂന്നു ലോകത്തും നിന്നെ ബാധിച്ച ദുരഭാഗ്യം എങ്കില് പോലും, ഞാന് അതു നീക്കം ചെയ്യും. നീ കാണാതെ ആകൃഷ്ടനായ ആ യുവാവിനെ ആരാണെന്നു പറയൂ, ഞാന് അവനെ നിന്നെ കാണിക്കാന് കൊണ്ടുവരാം.” അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അവള് ദേവന്മാരുടെ, ഗന്ധര്വന്മാരുടെ, സിദ്ധന്മാരുടെ, ചരണമാരുടെ, പാമ്പുകളുടെ, അസുരന്മാരുടെ, വിദ്യാധരന്മാരുടെ, യക്ഷന്മാരുടെ, മനുഷ്യരുടെ രൂപങ്ങള് വരച്ചു. മനുഷ്യരില് അവള് വൃഷ്ണികള്, ശൂര, അനകദുണ്ടുഭി എന്നിവരെയും വരച്ചു. പ്രദ്യുമ്നനെ വരയ്ക്കുമ്പോള് ചിത്രലേഖയ്ക്ക് ലജ്ജ തോന്നി, രാമനും കൃഷ്ണനെയും വരയ്ക്കുമ്പോള് കൂടി. അനിരുദ്ധനെ വരച്ചപ്പോള് അവളുടെ മുഖം താഴോട്ടു തിരിച്ചു; മന്ദഹാസത്തോടെ അവള് ഉഷയോട് പറഞ്ഞു: “ഇവനാണ്, ഇവനാണ്.” ഇത് മനസ്സിലാക്കിയ ചിത്രലേഖ, യോഗശക്തിയോടെ, ആകാശമാര്ഗ്ഗം ദ്വാരകയിലേക്കു പോയി—കൃഷ്ണന്റെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള നഗരത്തിലേക്ക്. അവിടെ, യോഗശക്തി ഉപയോഗിച്ച്, പ്രദ്യുമ്നന്റെ പുത്രനായ അനിരുദ്ധനെ, അന്നവന് നല്ല കിടക്കയില് ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, എടുത്തു കൊണ്ടു ശോണിതപുരത്തിലേക്ക്, ഉഷയുടെ സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി കൊണ്ടുവന്നു. അവിടെ, സുന്ദരനായ ആ വീരനെ കണ്ടു ഉഷ, ആനന്ദപൂര്വ്വം, തന്റെ ഭവനത്തില് അനിരുദ്ധനോടൊപ്പം ആസ്വദിച്ചു; മറ്റാര്ക്കും അതിലേക്കു പ്രവേശിക്കാനാവാത്തതായിരുന്നു ആ ഭവനം. അനിരുദ്ധന് ഉത്തമമായ വസ്ത്രങ്ങള്, മാലകള്, സുഗന്ധങ്ങള്, ധൂപം, ദീപങ്ങള്, ഇരിപ്പിടങ്ങള്, പാനീയങ്ങള്, ഭക്ഷ്യങ്ങള്, വിഭവങ്ങള്, സ്നേഹപൂര്വ്വം പറഞ്ഞ വാക്കുകള് എന്നിവയാല് ആദരിക്കപ്പെട്ടു. കന്യകയുടെ ഭവനത്തില് ഒളിഞ്ഞിരുന്ന അനിരുദ്ധന്, ഉഷയുടെ വളരുന്ന സ്നേഹത്തിലൂടെ നിരന്തരം പരിചരിക്കപ്പെടുമ്പോള്, കാലം എത്രയും പെട്ടെന്ന് കടന്നു പോയതാണെന്നു അവന് മനസ്സിലാക്കിയില്ല. യദുകുലവീരന് അവളെ ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അവളുടെ വ്രതങ്ങള് ലംഘിക്കപ്പെട്ടു; ഈ രഹസ്യ ബന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മചിഹ്നങ്ങള് ശ്രദ്ധിച്ച് ഭടന്മാര് സംശയത്തോടെ കണ്ടു. അവര് രാജാവിനോട് റിപ്പോര്ട്ട് ചെയ്തു: “നിങ്ങളുടെ മകളില് സംശയാസ്പദമായ പെരുമാറ്റം ഞങ്ങള് കണ്ടു; കുടുംബത്തിനു അപമാനമാണ് ഇത്. ഞങ്ങള് കന്യകയെ കാത്തിരുന്നിട്ടും, അവളുടെ ഭവനത്തില് ഒരു പുരുഷന് അവളെ അശുദ്ധയാക്കിയതെങ്ങനെ എന്നറിഞ്ഞില്ല.” മകളുടെ അപമാനവാര്ത്ത കേട്ട് ബാണന് വ്യാകുലനായി, ഉടനെ കന്യകയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് ചെന്നു. അവിടെ, യദുകുലത്തില് പിറന്ന അനിരുദ്ധനെ അവന് കണ്ടു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സുന്ദരനായ, കറുത്ത നിറം, മഞ്ഞ വസ്ത്രം, താമരപോലുള്ള കണ്ണുകള്, വീണ്ടിയ ഭുജങ്ങള്, കുന്തലങ്ങള് വളഞ്ഞു, കാതില് കുന്ദലങ്ങള്, മന്ദഹാസം നിറഞ്ഞ മുഖം—ഇങ്ങനെയായിരുന്നു അവന്റെ രൂപം. അനിരുദ്ധന് തന്റെ പ്രിയയോടൊപ്പം പാശക്രീഡയില് ഏര്പ്പെട്ടിരുന്നതും, അവളുടെ ശരീരം കുങ്കുമംകൊണ്ടു ചുവന്ന മാലയാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, അനിരുദ്ധന് ജാസ്മിന് മാല കൈയില് പിടിച്ചിരുന്നതും കണ്ടു. അവനെ ഉഷയുടെ അടുത്തിരുന്നത് കണ്ടു ബാണന് അത്ഭുതപ്പെട്ടു. അവിടെ, അനിരുദ്ധന് ശത്രുക്കളും സൈന്യവും ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതു കണ്ടു; അവന് തന്റെ ഗദ ഉയര്ത്തി, യമധര്മരാജാവിനെപ്പോലെ, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി നിന്നു. അനിരുദ്ധനെ പിടിക്കാന് ഓടിയവരെ അവന് തന്റെ ഗദയാല് തകര്ത്തു; നായകളെ കൊല്ലുന്ന കാട്ടുപന്നിയെപ്പോലെ അവന് അവരെ വീഴ്ത്തി, തല, തുട, ഭുജങ്ങള് ഒക്കെ തകര്ന്നു, ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെടാനാവാതെ ഭടന്മാര് ഭവനം വിട്ടോടി. അവസാനം, ബാണന്റെ ശക്തനായ പുത്രന്, പാമ്പുപാശം ഉപയോഗിച്ച്, കോപത്തില് സ്വന്തം സൈന്യത്തെ സംഹരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അനിരുദ്ധനെ ബന്ധിച്ചു. അനിരുദ്ധനെ പാശത്തില് കെട്ടിയിരിക്കുന്നതു കണ്ടു ഉഷ, ദുഃഖത്തിലും വേദനയിലും മുഴുകി, കണ്ണുനീര് ഒഴിച്ച് കരഞ്ഞു. (ഇവിടെ അദ്ധ്യായം അവസാനിക്കുന്നു.) ശ്രീശുകമുനി തുടര്ന്നു പറഞ്ഞു: “ഭരതസുതനേ, അനിരുദ്ധനും ബന്ധുക്കളും കാണാനില്ലാതിരുന്ന് നാലു മാസം കടന്നു; അവര് നിരന്തരം ദുഃഖത്തില് ആയിരുന്നു. അനിരുദ്ധന് തടവിലായതും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളും നാരദന് വിവരിച്ചപ്പോള്, കൃഷ്ണനെ ദൈവമെന്നു ആരാധിക്കുന്ന വൃഷ്ണികള് ശോണിതപുരത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. പ്രദ്യുമ്നന്, യുയുധാനന്, ഗദന്, സാമ്ബന്, സാരണന്, നന്ദന്, ഉപനന്ദന്, ഭദ്രന് തുടങ്ങിയവരും, രാമനും കൃഷ്ണനും നേതൃത്വം നല്കി, പതിനിരണ്ടു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യവുമായി ബാണന്റെ നഗരത്തെ ചുറ്റിനില്ക്കുകയും ചെയ്തു. ബാണന് തന്റെ തോട്ടങ്ങള്, കോട്ടകള്, ഗോപുരങ്ങള്, കവാടങ്ങള് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് കണ്ടു, കോപത്തോടെ തുല്യമായ സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു. ബാണന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി, ഭാഗ്യശാലിയായ രുദ്രനും തന്റെ പുത്രനും പ്രമഥഗണങ്ങളുമായി നന്ദി എന്ന കാളയെ കയറി, രാമനും കൃഷ്ണനുമൊപ്പമുളള യുദ്ധത്തില് പങ്കെടുത്തു. അവിടെ, കൃഷ്ണനും ശങ്കരനും തമ്മില് അത്ഭുതകരമായ, രോമാഞ്ചം നല്കുന്ന മഹായുദ്ധം നടന്നു; പ്രദ്യുമ്നന് ഗുഹയുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. കുംഭാണ്ഡനും കൂപകര്ണനും ബാലരാമനുമായും, സാമ്ബന് ബാണന്റെ പുത്രനുമായും, സത്യകി ബാണനുമായും യുദ്ധം ചെയ്തു. ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവന്മാരും, സപ്തര്ഷിമാരും, സിദ്ധന്മാരും, ഗന്ധര്വന്മാരും, അപ്പ്സരസ്സുകളും, യക്ഷന്മാരും ആകാശയാനങ്ങളില് ഈ മഹായുദ്ധം കാണാനായി എത്തിയിരുന്നു. കൃഷ്ണന് ശങ്കരന്റെ അനുയായികളായ ഭൂതഗണങ്ങള്, പ്രമഥന്മാര്, ഗുഹ്യകന്മാര്, ഡാകിനിമാര്, രാക്ഷസന്മാര്, വിനായകന്മാര്, പ്രേതന്മാര്, മാതൃകള്, പിശാചുകള്, കുഷ്മാണ്ഡന്മാര്, ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാര് എന്നിവരെ തന്റെ ശാരംഗം വില്ലില് നിന്നു വിട്ട കുരിശരങ്ങളാല് തുരത്തിക്കളഞ്ഞു. പിനാകധാരിയായ ശങ്കരന് വിവിധ ആയുധങ്ങള് കൃഷ്ണനിലേക്കു പ്രയോഗിച്ചപ്പോള്, കൃഷ്ണന് അവയെല്ലാം പ്രത്യായുധങ്ങളാല് സംഹരിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം, വായവ്യത്തിന് പാര്വതാസ്ത്രം, അഗ്നിയസ്ത്രത്തിന് പാര്ജന്യസ്ത്രം, പാശുപതായുധത്തിന് തന്റെ ആയുധം എന്നിങ്ങനെ കൃഷ്ണന് അതിന് തുല്യമായ ആയുധങ്ങളാല് പ്രതിരോധിച്ചു.