അപ്പോള് യുദ്ധഭൂമിയില്, ധനുസ്സില് അമ്പുകള് ഘനഗംഭീരമായി കെട്ടി, അതിവേഗം അമ്പുകള് പ്രയോഗിച്ച് കൃഷ്ണന് ശത്രുക്കളുടെ രഥങ്ങള്, ആനകള്, കുതിരകള്, പടയാളികള് എന്നിവരെ വീഴ്ത്തി. കൃഷ്ണന്റെ കൈയില് ചക്രം ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്നു, ഒരിക്കലും വിട്ടുപോയില്ല. ആനകള് തന്തങ്ങള് തകര്ന്നുവീണു, കുതിരകള് കഴുത്ത് അമ്പുകൊണ്ട് വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടു നിലംപതിച്ചു, രഥങ്ങള് കുതിരകളും പതാകകളും സാരഥികളും നായകരും കൊല്ലപ്പെട്ട് തകര്ന്നു, പടയാളികളുടെ കൈകള്, കാലുകള്, കഴുത്തുകള് വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ട് യുദ്ധഭൂമിയില് ചിതറിനില്ക്കുന്നു. ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും അവയവങ്ങള് വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടതോടെ, നൂറുകണക്കിന് രക്തനദികള് ഒഴുകി, അവയില് കൈകള്, കുതിരമസ്തകങ്ങള്, മനുഷ്യശിരസ്സുകള്, ആമപോലുള്ള ശരീരങ്ങള് ഒഴുകി, കൊല്ലപ്പെട്ട ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും വീരന്മാരുടെയും ശവങ്ങള് നിറഞ്ഞു. ആ രക്തനദികള്ക്ക് കൈകള് തിരമാലകളായി, മുടികള് ജലസസ്യങ്ങളായി, വില്ലുകള് പ്രവാഹങ്ങളായി, ആയുധങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങള് അവയെ തടഞ്ഞു. ഭയാനകമായ ചുഴലിക്കുഴികള് ചുറ്റുന്ന വാളുകള് ഉണ്ടാക്കി, രത്നങ്ങള്, മുത്തുകള്, അലങ്കാരങ്ങള്, രത്നക്കല്ലുകള് അതില് കിളിരിപ്പിച്ചു. ആ സമരത്തിൽ അപ്പാരമായ തേജസ്സുള്ള ശങ്കര്ഷണന് ഗദയുമായി അഹങ്കാരമുള്ള ശത്രുക്കളെ തകര്ത്ത് ഭീരുക്കള്ക്ക് ഭയം, ധീരന്മാര്ക്ക് സന്തോഷം നല്കി, വീരന്മാര് പരസ്പരം സംഹരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മഗധരാജാവിന്റെ കാവലിലുള്ള, തീയുടെ സമുദ്രംപോലും ഭയാനകമായ ആ വലിയ സൈന്യം, ലോകത്ത് പരമമായ ലീലകളുള്ള വസുദേവപുത്രന്മാര് പൂര്ണമായും സംഹരിച്ചു. മൂന്ന് ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം തനിക്ക് സ്വയമെന്ന ലീലകൊണ്ടു ചെയ്യുന്ന, അനന്തഗുണശാലിയായ അവന്റെ ശത്രു സംഹാരത്തില് അതിശയമൊന്നുമില്ല; പക്ഷേ മനുഷ്യരുടെ ഗുണാര്ഥം ഇതു വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിന് ശേഷം രഥം തകര്ന്നും സൈന്യം നശിച്ചും ശേഷമുള്ള ജരാസന്ധനെ രാമന് സിംഹം മറ്റൊരു സിംഹത്തെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ ശക്തിയാല് കീഴടക്കി. എന്നാല് ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച ശേഷം, മനുഷ്യന് കയറും വരുണപാശവും കൊണ്ട് അവനെ ബന്ധിക്കാനിരിക്കെ, ഗോവിന്ദന് ഒരു പ്രത്യേക ഉദ്ദേശത്തോടെ അതു നിര്ത്തി. ലോകപതിമാര് അവനെ മോചിപ്പിച്ചതോടെ, വീരന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായ ജരാസന്ധന് ലജ്ജിച്ചു, പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാന് ഉദ്ദേശിച്ചു, പക്ഷേ രാജാക്കന്മാര് വഴിയില് തടഞ്ഞു. ശുദ്ധമായ അര്ത്ഥമുള്ള വാക്കുകളും, സാധാരണ ദൃഷ്ടികളും കൊണ്ട്, യദുക്കളുടെ കൈവശം പരാജയം അവനുണ്ടായി, അതിന്റെ കാരണമായത് അവന്റെ സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളാണെന്ന് അവന് മനസ്സിലാക്കി. സൈന്യം മുഴുവന് നശിച്ചപ്പോള്, ബര്ഹദ്രഥവംശത്തിലെ രാജാവിനെ ശ്രീകൃഷ്ണന് അവഗണിച്ചു, അവന് മനസ്സില് ദുഃഖത്തോടെ മഗധത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. മുകുന്ദന് തന്റെ ശക്തി മങ്ങാതെയും, ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ സമുദ്രം കടന്നും, ദേവന്മാര് പൂക്കള് വര്ഷിച്ചു, സ്തുതികളാലും അവനെ ആദരിച്ചു. മഥുരാവാസികള് ദുഃഖമൊന്നുമില്ലാത്ത സന്തോഷത്തോടെ കൃഷ്ണനെ സമീപിച്ചു; രഥികളുടെയും ഭണ്ഡികളുടെയും ഗായകരുടെയും കീര്ത്തിഗാനങ്ങള് മുഴങ്ങി. ശംഖം, മൃദംഗം, പലതരം കാഹളങ്ങള്, വാദ്യങ്ങള് മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്, കൃഷ്ണന് നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. വീഥികള് തളിച്ചിരിന്നു, ജനങ്ങള് ആനന്ദത്തോടെ പതാകകള് കെട്ടി, വേദഘോഷം മുഴങ്ങി, അലങ്കാരപടിവാതിലുകള് അണിനിരന്നു. സ്ത്രീകള് അവനെ ഹാരങ്ങള്, തൈര്, അങ്കുരിത ധാന്യങ്ങള് കൊണ്ടു ആദരിച്ചു, സ്നേഹപൂര്വ്വം അവനെ നോക്കി. യുദ്ധത്തില് സമ്പാദിച്ച അനന്തമായ, വീരാലങ്കാരങ്ങളാല് അലങ്കൃതമായ സമ്പത്ത് കൃഷ്ണന് യദു രാജാവിന് സമര്പ്പിച്ചു. ഇങ്ങനെ മഗധരാജാവ് പതിനേഴു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യവുമായി യദുക്കളുമായി വീണ്ടുംവീണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്തു; കൃഷ്ണന്റെ തേജസ്സില് ശക്തരായ വൃഷ്ണികള് ആ സൈന്യം മുഴുവന് സംഹരിച്ചു. തന്റെ സൈന്യം നശിച്ചപ്പോള് ജരാസന്ധന് സഖാക്കളാല് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, മടങ്ങിപ്പോയി. പതിനെട്ടാം യുദ്ധം നടക്കാനിരിക്കെ, നാരദന്റെ നിര്ദ്ദേശപ്രകാരം അയച്ച യവനനായ ഒരു വീരന് അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ വിദേശി മൂന്നു ലക്ഷം മ്ലേഛ സൈന്യത്തോടുകൂടി മഥുരയെ വളഞ്ഞു; മനുഷ്യലോകത്ത് അവന് സമം ഇല്ലാത്തവനായിരുന്നു, വൃഷ്ണികളെക്കുറിച്ച് കേട്ടവന്. ഇതറിഞ്ഞ കൃഷ്ണനും ശങ്കര്ഷണനും ചിന്തിച്ചു: “ഹായ, യദുക്കള്ക്ക് ഇരുവശത്തുനിന്നും വലിയ പ്രയാസം വന്നിരിക്കുന്നു. ഈ യവനന് അതിവിശാലശക്തിയോടെ ഇന്ന് നമ്മെ വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മഗധരാജാവ് ഇന്നോ, നാളെയോ, അതിനുശേഷമോ എത്തും. ജരാസന്ധന് നമ്മള് യുദ്ധത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോള് വന്നാല് നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളെ കൊല്ലുകയോ, ശക്തനായതുകൊണ്ട് അവരെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയോ ചെയ്യും. അതിനാല്, ഇന്ന് മനുഷ്യര്ക്ക് സമീപിക്കാനാവാത്ത ഒരു കോട്ട നിര്മിച്ച്, അവിടെ ബന്ധുക്കളെ സ്ഥാപിച്ച്, യവനനെ നശിപ്പിക്കാം.” ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചശേഷം, ശ്രീകൃഷ്ണന് സമുദ്രത്തിനുള്ളില് പന്ത്രണ്ടു യോജന വീതിയുള്ള അത്ഭുതകരമായ ഒരു നഗരം സൃഷ്ടിച്ചു. അവിടെയുള്ള തെരുവുകളും ചത്വരങ്ങളും പാതകളും ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി നിര്മിച്ചതില് ത്വഷ്ടാവിന്റെ ശില്പകല കാണാം. ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും അത്ഭുതകരമായ വനങ്ങളും സ്വര്ണ്ണകുടീരങ്ങളും ക്രിസ്റ്റല് ഭവനങ്ങളും ഗോപുരങ്ങളും നഗരം അലങ്കരിച്ചു. വെള്ളിയും പൊന്നും നിറച്ച ഗോപുരങ്ങള്, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കലശങ്ങളുള്ള ഭണ്ഡാരങ്ങള്, രത്നങ്ങളാലങ്കൃതമായ വീടുകള്, വജ്രപ്പടികള് എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ദിശാപാലകരുടെ വീടുകളും പ്രിയസ്ത്രീകളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും, നാലു വര്ണജനങ്ങളും, യദു ദേവതകളുടെ ഭവനങ്ങളും നഗരത്തില് നിറഞ്ഞു. സ്വര്ഗ്ഗത്തിലെ സുധര്മ സഭയും പാരിജാത വൃക്ഷവും ഇന്ദ്രന് അയച്ചു; അവിടെ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യര്ക്കും മരണപരിധികളില്ല. വരുണന് കറുത്ത, മനസ്സുപോലും വേഗമുള്ള വെള്ളയാനകള് നല്കി; കുബേരന് എട്ടു ഭണ്ഡാരങ്ങള് നല്കി; ലോകപാലകര് തങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യങ്ങള് സമര്പ്പിച്ചു. ഭഗവാന് അവര്ക്ക് നേരത്തെ നല്കിയിരുന്ന ഐശ്വര്യങ്ങള് മുഴുവന് ഹരി ഭൂമിയില് അവതരിച്ചപ്പോള് അവര് തിരികെ സമര്പ്പിച്ചു. അവിടേക്ക് ഹരിയും യോഗശക്തിയാല് ജനങ്ങളെ കൊണ്ടു വന്നു; രാമനുമായി ആലോചിച്ച്, കൃഷ്ണന് കമലഹാരമണിഞ്ഞ്, ആയുധങ്ങള് ഇല്ലാതെ നഗരവാതിലിലൂടെ പുറപ്പെട്ടു. ശ്രീശുകന് പറയുന്നു: അപ്പോള് ജനങ്ങള് കൃഷ്ണനെ പുറത്തുവന്നത് കണ്ടു—പിറവിയുള്ള ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശം ചൊരിയുന്നവന്, കാന്തിയുള്ളവന്, കറുത്തവന്, പിതാംബരം ധരിച്ചവന്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നെഞ്ചില് ശ്രീവത്സചിഹ്നം, കണ്ഠത്തില് കൗസ്തുഭമണി, വിശാലമായ, ഉയരമുള്ള, നാലു കൈകളുള്ള, പുതുമയുള്ള കന്യാകുമുദാക്ഷികള് ഉള്ളവന്. സദാ പ്രഫുല്ലനായ, മഹിമയുള്ള, വട്ടമുള്ള കണങ്ങള്, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരി, കമലസദൃശമായ മുഖം, മകരകുണ്ഡലങ്ങള് പ്രകാശിക്കുന്നവന്. ഈ ശ്രീവത്സചിഹ്നവും നാലു കൈകളും കമലനയനം എന്നിങ്ങനെ നാരായണന് തന്നെയാണ്, വനമാലയണിഞ്ഞ് പരമസുന്ദരനായി. നാരദന് വിവരിച്ചു തന്ന ചിഹ്നങ്ങള് കൊണ്ടു, മറ്റാരും ഇങ്ങനെ വരില്ല; ആയുധങ്ങളില്ലാതെ, കാലില് നടക്കുന്നതായി കണ്ടു, യവനന് വിചാരിച്ചു: “ഞാന് ആയുധങ്ങളില്ലാതെ അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യും.