കംസന്റെ ചിത്തം ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലും മുഴുകി, അവന് ഉറങ്ങാന് പോലും കഴിയാതെ ഇരുന്നു. സ്വപ്നത്തിലും ജാഗ്രതയിലുമുള്ള ദുര്ലക്ഷണങ്ങള് കണ്ടു, മരണഭീതിയില് വിറെച്ചു കിടന്നിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരു രാത്രികാലം കടന്ന് സൂര്യോദയമായപ്പോള്, കംസന് മഹത്തായ ഒരു മല്ലയുദ്ധോത്സവം ഒരുക്കി. പുരുഷന്മാര് അങ്കണത്തെ അലങ്കരിച്ചു; മൃദംഗങ്ങളും ശൃംഗവും മുഴങ്ങുകയും, വേദികളില് പുഷ്പമാലകളും പതാകകളും വസ്ത്രങ്ങളും തൊണക്കലുകളും അലങ്കരങ്ങളായി തെളിഞ്ഞു. അവിടെ നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും, ബ്രാഹ്മണ-ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ നേതാക്കളും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച് അങ്കണത്തില് പ്രവേശിച്ചു, രാജാക്കന്മാര് സ്വസ്ഥലങ്ങളില് ഇരുന്നു. മന്ത്രിമാര് ചുറ്റിപ്പറ്റിയ കംസന് രാജവേദിയില് ഇരുന്നു; പ്രാദേശിക ഭരണാധികാരികള്ക്കിടയില് അവന്റെ ഹൃദയം അശാന്തമായിരുന്നു. മൃദംഗങ്ങളും ശൃംഗവും മുഴങ്ങുമ്പോള് മല്ലന്മാര് അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി, അഹങ്കാരപൂര്വം, തങ്ങളുടെ ഗുരുക്കന്മാരോടൊപ്പം അങ്കണത്തിലേക്ക് കടന്നു. ചാണൂരന്, മുഷ്ടികന്, കുട്ടന്, ശാലന്, തോഷലന് എന്നിവരും മധുരമായ സംഗീതം ആസ്വദിച്ച് വേദിയിലേക്കു വന്നു. നന്ദന് നേതൃത്വം നല്കിയ ഗോപുരുഷന്മാര് രാജാവ് വിളിച്ചപ്പോള് തങ്ങളുടെ സമ്മാനങ്ങള് അര്പ്പിച്ച് ഒരേ വേദിയില് പ്രവേശിച്ചു. ഇങ്ങനെ അങ്കണവിവരണമായി ഭാഗവതത്തിലെ നാല്പത്തിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു. ശുകദേവന് തുടര്ന്നു: അതിനുശേഷം കൃഷ്ണനും രാമനും ശുദ്ധിയോടെ, ശത്രുനിഗ്രാഹകനായ രാജാവേ, മല്ലയുദ്ധത്തിന്റെ ഘോഷം കേട്ട് കാണാന് ഇറങ്ങി. അങ്കണദ്വാരത്തേക്ക് എത്തിയ കൃഷ്ണന്, അവിടെ കുവലയാപീഡയെന്ന മഹാനാനയെ മഹാവീര്യത്തോടെ നിലനിര്ത്തിയിരിക്കുന്ന കാവല്ക്കാരനെയും കണ്ടു. ശൗരി, തന്റെ കട്ടികെട്ടി, തിരിഞ്ഞു വീഴുന്ന കുരുളുകള് തിരിച്ച്, ഇടിമുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദത്തില് ആനപ്പണിക്കാരനോടു പറഞ്ഞു: "ആനപ്പണിക്കാരാ, ഞങ്ങള്ക്ക് വഴി കൊടുക്കുക, വൈകരുത്; അല്ലാത്തപക്ഷം, ഇന്നേ, നിന്നെയും ഈ ആനയെയും യമലോകത്തിലേക്ക് അയക്കും." ഇങ്ങനെ അപമാനിക്കപ്പെട്ട ആനപ്പണിക്കാരന് കോപത്തോടെ ആനയെ കൃഷ്ണനിലേക്ക് ഉണര്ത്തിച്ചു. ആ ഭയങ്കരമായ ആന, മരണത്തേക്കാള് ഭയാനകമായതുപോലെ, കൃഷ്ണനെ പിടിക്കാനായി തുമ്പികൊണ്ട് പിടിച്ചു. പക്ഷേ, കൃഷ്ണന് അതില്നിന്ന് വെട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട്, ആനയെ അടിച്ചു, അതിന്റെ കാലടിയില് കടന്നു നീങ്ങി. ആന കോപത്തോടെ കേശവനെ നോക്കി, തുമ്പികൊണ്ട് തൊട്ടു, പക്ഷേ കൃഷ്ണന് വീണ്ടും ഒഴിഞ്ഞു. പിന്നീട്, കൃഷ്ണന് ആനയുടെ വാല്പിടിച്ച് ഇരുപത്തഞ്ച് ധനുസ് ദൂരമത്ര വലിച്ചു, ഗരുഡന് പാമ്പിനെ കളിയാക്കുന്നത് പോലെ. അച്യുതന് ആനയെ ഇടത്തേക്കും വലത്തേക്കും തിരിച്ചു, ഒരു കുട്ടി കാളയെ ചുറ്റുന്നപോലെ ആനയെ ചുറ്റിച്ചു. പിന്മാറാതെ നേരെ ചെന്നു, കൈകൊണ്ട് ആനയെ അടിച്ചു, അതിനെ കുഴഞ്ഞു വീഴ്ത്തി. കളിയോടെ നിലത്ത് വീണ ആന, വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു, തന്തികൊണ്ട് ഭൂമിയെ അടിച്ചു, താനെ വീണുവെന്നു കരുതി. ശക്തി ക്ഷയിച്ച ആ മഹാനാനെ, കാവല്ക്കാരന്മാര് ഉണര്ത്തിയപ്പോള് അതു വീണ്ടും കോപത്തോടെ കൃഷ്ണനെ ആക്രമിച്ചു. അപ്പോള് ഭഗവാന് മധുസൂദനന് അതിന്റെ തുമ്പി പിടിച്ച്, ശക്തിയോടെ നിലത്തേക്കു വീഴ്ത്തി. വീണ ആനയുടെ മേല് സിംഹം കളിയാടുന്നതുപോലെ കയറി, കൃഷ്ണന് അതിന്റെ ദന്തം പറിച്ചെടുത്തു, അതുകൊണ്ട് ആനപ്പണിക്കാരനെ അടിച്ചു. മരിച്ച ആനയെ അവിടെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ദന്തം ചുമലില് വച്ച്, രക്തവും മദവും തുള്ളുന്ന ദന്തം കൈവശം, മുഖത്ത് പനിനീര് തുള്ളികളോടെ, കൃഷ്ണന് അങ്കണത്തിലേക്ക് കടന്നു. അവനോടൊപ്പം കുറച്ച് ഗോപുരുഷന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു; ബലരാമനും ജനാര്ദനനും ആനയുടെ ദന്തം ആയുധമായി വച്ച് അങ്കണത്തിലേക്ക് കടന്നു. അങ്കണത്തിലെ മല്ലന്മാര്ക്ക് അവന് വജ്രംപോലും, മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനായി, സ്ത്രീകള്ക്ക് മന്മഥസ്വരൂപനായി, ഗോപുരുഷന്മാര്ക്ക് ബന്ധുവായി, ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാര്ക്ക് ശിക്ഷകനായി, മാതാപിതാക്കള്ക്ക് ബാലനായി, ഭോജരാജാവിന് മരണമായി, ജ്ഞാനികള്ക്ക് വിശ്വരൂപനായി, യോഗിമാര്ക്ക് പരമാത്മാവായി, വൃഷ്ണികള്ക്ക് പരമദൈവമായി—ഇങ്ങനെ വിവിധരൂപങ്ങളില് അവന് അങ്കണത്തിലേക്ക് സഹോദരനോടൊപ്പം പ്രവേശിച്ചു. കുവലയാപീഡന് കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ടപ്പോള് പോലും, ആ അജയന്മാരായ ഇരുവരെയും കണ്ടു, കംസന് ഭയഭ്രമത്തില് ആകുലനായി. ആ മഹാബാഹുക്കളായ കൃഷ്ണനും ബലരാമനും, വിവിധ വസ്ത്രങ്ങളും ഭൂഷണങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും ധരിച്ച്, അങ്കണത്തില് നടന്നു, പ്രാവീണ്യത്തോടെ അഭിനയിക്കുന്ന നടന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിയോടെ, അവരെ കണ്ട എല്ലാവരുടെയും മനസ്സും ആകര്ഷിച്ചു. രാജാവേ, ആ രണ്ട് പരമപുരുഷന്മാരെ കണ്ട നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും അങ്കണത്തിലെ വേദികളില് ഇരുന്നു, സന്തോഷം കൊണ്ട് കണ്ണുകളും മുഖവും പ്രകാശിച്ചു; അവരുടെ മുഖം നോക്കിയിട്ടും തൃപ്തിയുണ്ടാവുന്നില്ലായിരുന്നു. കണ്ണുകള് കൊണ്ടു കുടിച്ചു, നാവുകൊണ്ട് ചവച്ചു, മൂക്കുകൊണ്ട് മണത്തു, കൈകളാല് അണച്ചു എന്നപോലെ അവരെ ആസ്വദിച്ചു. അവർ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു: "ഇവരാണ് സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ ഹരി, നാരായണൻ തന്നെ, വസുദേവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ഭാഗശഃ അവതരിച്ചവർ. ഇവൻ ദേവകിയിൽ ജനിച്ചു, പിന്നീട് ഗോകുലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അവിടെ NANDAN്റെ വീട്ടിൽ രഹസ്യമായി വളർന്നു. പുതനയെ സംഹരിച്ചു, ചക്രവാത്, അർജുന ഗുഹ്യക, കെശി, ധേനുക തുടങ്ങിയ അസുരന്മാരെയും നശിപ്പിച്ചു. കാടിലെ തീയിൽ നിന്ന് പശുക്കളെയും ഗോപുരുഷന്മാരെയും രക്ഷിച്ചു; കാലിയനെന്ന പാമ്പിനെ കീഴടക്കി, ഇന്ദ്രന്റെ ഗർവ്വം ചുരണ്ടി. ഏഴു ദിവസത്തോളം ഒരു കൈകൊണ്ട് മഹാപർവതം ഉയർത്തി, ഗോകുലത്തെ മഴയും കാറ്റും ഇടിമിന്നലും നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തി. ആനന്ദപൂർവ്വം കൃഷ്ണന്റെ പുഞ്ചിരി നിറഞ്ഞ മുഖം നോക്കി, ഗോപികകൾ എല്ലാ കഷ്ടപ്പാടുകളും മറന്ന് സന്തോഷിച്ചു. ഇവന്റെ കാവലിൽ പ്രശസ്തമായ യദുകുലം കൂടുതൽ മഹത്വവും കീർത്തിയും സമ്പത്തും പ്രാപിക്കും. ഇവൻ്റെ സഹോദരൻ, കമലനയനനായ രാമൻ, പ്രലംബൻ, വത്സക, ബകനേയും മറ്റും സംഹരിച്ചു." ഇങ്ങനെ ജനങ്ങൾ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചിരിക്കെ, വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ചാണൂരൻ കൃഷ്ണനോടും രാമനോടും സംസാരിക്കാൻ മുന്നോട്ട് വന്നു.