കംസന് ഭയാനകമായ സ്വപ്നങ്ങളില് പെടുകയായിരുന്നു. അവന് മരിച്ചവരെ അണിയിച്ചുപിടിച്ചു, കഴുതപ്പുറത്ത് കയറി, ദുഃഖത്തില് മുങ്ങി, നളദപൂക്കളാലുള്ള മാലകള് ധരിച്ചു, എണ്ണ പുരട്ടി, നഗ്നനായി അലയുകയും ചെയ്തു. ഈവിധം സ്വപ്നത്തിലും യാഥാര്ത്ഥ്യത്തിലും ദുഷ്പ്രതീകങ്ങള് കണ്ടപ്പോള്, മരണഭയം കംസനെ പിടിച്ചുകുലുക്കി. അതിനാല് അവന് ഉറങ്ങാന് പോലും കഴിഞ്ഞില്ല; അവന്റെ മനസ്സില് ആകുലത നിറഞ്ഞു. രാത്രി കടന്ന് സൂര്യോദയം വന്നപ്പോള്, കംസന് ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ച ഒരു വലിയ മല്ല്യുദ്ധമേള സംഘടിപ്പിച്ചു. പുരുഷന്മാര് കളരിയെ അലങ്കരിച്ചു; മൃദംഗങ്ങളും തുര്യങ്ങളും മുഴങ്ങി; വേദികള് പുഷ്പമാലകള്, പതാകകള്, വസ്ത്രങ്ങള്, തൂണുകള് എന്നിവ കൊണ്ടു മനോഹരമായി സജ്ജമാക്കി. നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ബ്രാഹ്മണ-ക്ഷത്രിയ നേതാക്കളും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച് അകത്തു കടന്നു, രാജാക്കന്മാര് തങ്ങളുടെ സിംഹാസനങ്ങളില് ഇരുന്നു. മന്ത്രിമാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ട് കംസന് രാജവേദിയില് വന്നു ഇരുന്നു; അവന്റെ ഹൃദയം വലിയ ആകുലതയിലായിരുന്നു. മൃദംഗ-തുര്യനാദങ്ങള്ക്കിടയില്, അണിഞ്ഞൊരുങ്ങിയ മല്ലന്മാര് അവരുടെ ഗുരുക്കന്മാരോടൊപ്പം അഭിമാനത്തോടെ കളരിയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ചാണൂര, മുഷ്ടിക, കൂറ്റ, ശാല, തോഷല എന്നിങ്ങനെയുള്ള മല്ലന്മാര് മധുരമായ സംഗീതം കേട്ട് സന്തോഷത്തോടെ വേദിയിലേക്കു സമീപിച്ചു. നന്ദന് നേതൃത്വം നല്കിയ ഗോപുരുഷന്മാര് രാജാവ് വിളിച്ചപ്പോള് സമ്മാനങ്ങള് അര്പ്പിച്ച് ഒരേ വേദിയില് ചേർന്ന് പ്രവേശിച്ചു. ഇങ്ങനെ, 'മല്ല്യുദ്ധശാലയുടെ വിവരണം' എന്ന അദ്ധ്യായം സമാപിച്ചു. അതിനുശേഷം, ശുകദേവന് പറഞ്ഞു: ശത്രുനിഗ്രഹകനായ രാജാവേ, കൃഷ്ണനും രാമനും ശുദ്ധീകരണം നടത്തിയശേഷം, മല്ല്യുദ്ധശാലയില് മുഴങ്ങുന്ന മൃദംഗശബ്ദം കേട്ട് ആ കാഴ്ച കാണാനായി അവിടെ എത്തി. അവന് അങ്കണവാതിലിലേക്കു സമീപിച്ചപ്പോള്, കൃഷ്ണന് അവിടെ കുവലയാപീഡ എന്ന മഹാനാനയെ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു; ആനപ്പണിക്കാരന് അതിനെ ഉണര്ത്തി നില്ക്കുകയായിരുന്നു. ശൌരി തന്റെ കെട്ടു കെട്ടി, വളഞ്ഞ മുടി തിരികെ നീക്കി, ഇടിമുഴങ്ങുന്ന പോലെ ആനപ്പണിക്കാരനോട് പറഞ്ഞു: "ആനപ്പണിക്കാരാ, ഞങ്ങള്ക്ക് വഴിയൊരുക്കൂ, വൈകരുത്; അല്ലെങ്കില് ഇന്ന് നിന്നെയും ആനയെയും യമലോകത്തിലേക്ക് അയക്കും." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള്, ആനപ്പണിക്കാരന് കോപത്തിലായി, മരണത്തെപ്പോലെയുള്ള ആ ക്രൂരാനയെ കൃഷ്ണന്റെ നേരെ ഉണര്ത്തി വിടുകയും ചെയ്തു. ആന വലിയ ഉഗ്രതയോടെ കൃഷ്ണനെ തണ്ടുകൊണ്ട് പിടിച്ചു; എന്നാല് കൃഷ്ണന് അതിന്റെ പിടിയില് നിന്ന് വിലകി, അതിനെ അടിച്ചു, അതിന്റെ കാലടികളില് ചെന്ന് കളിച്ചു. ആന ഉഗ്രതയോടെ കേശവനെ നോക്കി, തണ്ടുകൊണ്ട് സ്പര്ശിച്ചെങ്കിലും കൃഷ്ണന് അതിനെ വീണ്ടും ഒഴിവാക്കി. കൃഷ്ണന് ആനയുടെ വാലില് പിടിച്ച്, അതിനെ ഇരുപത്തഞ്ച് ധനുസ് ദൂരം വലിച്ചിഴച്ചു; അതുപോലെ, ഗരുഡന് പാമ്പിനെ കളിച്ചു വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ. അച്യുതന് ആനയെ ഇടത്തും വലത്തും തിരിച്ചു, ഒരു കുട്ടി പശുവിനെ തിരിക്കുന്നതുപോലെ അതിനെ ചുറ്റി കളിച്ചു. പിന്നീട് നേരിട്ട് അതിനെ കൈകൊണ്ട് അടിച്ചു; ആന തളര്ന്നു വീണു; കൃഷ്ണന് അതിനെ അടുത്തടുത്ത് സ്പര്ശിച്ചു. പിന്നീട്, ആന കളിയോടെ വേഗത്തില് നിലത്തു നിന്നുയര്ന്നു; വീണുപോയെന്ന് കരുതി കോപത്തോടെ ദന്തങ്ങള് കൊണ്ട് ഭൂമിയെ തട്ടി. അതിന്റെ ശക്തി തടയപ്പെട്ടപ്പോള്, ആനപ്പണിക്കാരുടെ ഉണര്ത്തലോടെ ആ മഹാനാന കൃഷ്ണനെതിരെ ഉഗ്രതയോടെ പാഞ്ഞെത്തി. അപ്പോള് ഭഗവാന് മധുസൂദനന് അതിന്റെ തണ്ടില് കൈവെച്ച്, അതിനെ നിലത്തു വീഴ്ത്തി. വീണ ആനയുടെ മേല് സിംഹം കളിക്കുന്നപോലെ കയറി, അതിന്റെ ദന്തം പിഴുതെടുത്തു, അതുകൊണ്ട് ആനപ്പണിക്കാരനെ അടിച്ചു. മരിച്ച ആനയെ പിന്നില് വിട്ട്, കൃഷ്ണന് ആനയുടെ ദന്തം ഭുജത്തില് വച്ചുകൊണ്ട്, രക്തവും മദവും ചിന്തുന്ന ദന്തം കൈവശമാക്കി, കമലസദൃശമായ മുഖം വിയര്പ്പിന്റെ തുള്ളികളാല് തിളങ്ങി, അകത്തു കടന്നു. അവനോടൊപ്പം കുറച്ചു ഗോപുരുഷന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. ബാലരാമനും ജനാര്ദ്ദനനും ആനയുടെ ദന്തങ്ങള് ആയുധമായി പിടിച്ച് അങ്കണത്തില് പ്രവേശിച്ചു. അങ്കണത്തിലെ മല്ലന്മാര്ക്ക് അവന് വജ്രംപോലെയും, മനുഷ്യരില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനും, സ്ത്രീകള്ക്ക് കാമദേവന് തന്നെയുമായിരുന്നു; ഗോപുരുഷന്മാര്ക്ക് സ്വജനം; ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാര്ക്ക് ശിക്ഷകന്; മാതാപിതാക്കള്ക്ക് കുഞ്ഞ്; കംസന് രാജാവിന് മരണസ്വരൂപന്; ജ്ഞാനികള്ക്ക് വിശ്വരൂപന്; യോഗികള്ക്ക് പരമാത്മാവ്; വൃഷ്ണികള്ക്ക് പരമദേവത—ഇങ്ങനെ വിവിധരൂപങ്ങളിലായി, തന്റെ സഹോദരനോടൊപ്പം അങ്കണത്തിലേക്ക് കൃഷ്ണന് പ്രവേശിച്ചു. കുവലയാപീഡന് കൊല്ലപ്പെട്ടതും, ആ ഇരുവരും അജയ്യരായിരിക്കുകയും കണ്ടപ്പോള്, ധൈര്യശാലിയായ കംസന് പോലും മനസ്സില് വലിയ ആകുലത അനുഭവിച്ചു. ശക്തമായ ഭുജങ്ങളുള്ള ആ ഇരുവരും, മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും ധരിച്ച്, കലാകാരന്മാരെപ്പോലെ അങ്കണത്തില് തിളങ്ങി; അവരുടെ ദീപ്തിയില് എല്ലാവരുടെയും മനസ്സും ആകര്ഷിതമായി. രാജാവേ, ആ ഇരുവരെയും കാണാന് നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും വേദികളില് ഇരുന്നു, അത്ഭുതത്തോടെയും ആനന്ദത്തോടെയും കണ്ണുകള് നിറഞ്ഞു നോക്കി; അവരുടെ മുഖങ്ങള് കാണാന് കണ്ണുകള് മതിയാവുന്നില്ലായിരുന്നു. അവര് കണ്ണുകളാല് കുടിച്ചു, നാവുകൊണ്ട് ചൂടി, മൂക്കുകൊണ്ട് നാറ്റി, ഭുജങ്ങളാല് അണിയിച്ചുപിടിച്ചു എന്നപോലെയായിരുന്നു. അവര് തമ്മില് സംസാരിച്ചു: "ഇവരുടെ സൗന്ദര്യവും ഗുണങ്ങളും മാധുര്യവും ധൈര്യവും നമ്മള് കണ്ടും കേട്ടും ഓര്മ്മിക്കുന്നു; ഇവര് യഥാര്ത്ഥത്തില് ശ്രീഹരിയായ നാരായണന് തന്നെയാണ്, വസുദേവന്റെ വീട്ടില് ഭാഗശഃ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവര് ദേവകിയില് ജനിച്ച്, ഗോകുലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, രഹസ്യമായി അവിടെ വസിച്ചു, നന്ദന്റെ വീട്ടില് വളര്ന്നു. ഇവരാല് തന്നെ പൂതന കൊല്ലപ്പെട്ടു; ചക്രവാത്, അര്ജുന ഗുഹ്യക, കേശി, ധേനുക തുടങ്ങിയ അസുരന്മാരും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഇവര് പശുക്കളെയും കാവല്ക്കാരെയും കാടിലെ കാട്ടുതീയില് നിന്ന് രക്ഷിച്ചു; കാലിയ സര്പ്പത്തെ കീഴടക്കി, ഇന്ദ്രന്റെ അഭിമാനം തകര്ത്തു. ഏഴു ദിവസം ഒരുകൈകൊണ്ട് വലിയ പര്വ്വതം ചുമന്നു, മഴയും കാറ്റും ഇടിമിന്നലും നിന്ന് ഗോകുലത്തെ രക്ഷിച്ചു. കൃഷ്ണന്റെ പുഞ്ചിരിയോടെ നോക്കുന്ന മുഖം എപ്പോഴും കാണുമ്പോള് ഗോപികകള് എല്ലാ ദുഃഖവും ക്ഷീണവും മറന്ന് സന്തോഷം കണ്ടെത്തി. ഇവന്റെ കാവലില്, പ്രശസ്തമായ യദുകുലം കൂടുതല് മഹത്വവും പ്രശസ്തിയും സമ്പത്തും നേടും എന്നു പറയുന്നു. ഇവന്റെ സഹോദരന് മഹത്വമുള്ള രാമനാണ്, കമലനയനന്, പ്രലമ്പന്, വത്സക, ബക എന്നിവരെ വധിച്ചവന്." ഇങ്ങനെ, ആ മഹാനായ കൃഷ്ണനും രാമനും അങ്കണത്തില് തിളങ്ങി, സകലരുടെയും മനസ്സും ആകര്ഷിച്ചു.