കൃഷ്ണന്റെ മുഖം, കറുത്ത മുടിയാലും മനോഹരമായ കവിളുകളും ഉയർന്ന മൂക്കും അല്പം പുഞ്ചിരിയുമായി ദുഃഖം നീക്കുന്ന ആ സൗന്ദര്യവും അകൃത്യമായി നമുക്കു കാണിച്ചുകൊടുത്തു, പിന്നെ അവനെ ഞങ്ങളില് നിന്ന് അകറ്റിയിരിക്കുന്നു—ഇത് നീതിയല്ല. അകൃത്യന് എന്ന പേര് നിനക്കു യുക്തമാണ്, നീ ദയയില്ലാത്തവനാണ്! ഞങ്ങള്ക്ക് കാഴ്ച നല്കി, വീണ്ടും അതു പിന്വലിക്കുന്നതും, മധുവിന്റെ ശത്രുവായ ജഗതിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ കൃഷ്ണനെ നിന്റെ മുഖാന്തിരം ഞങ്ങള് ഒരുമിച്ച് കണ്ടതും, അതെല്ലാം ക്രൂരതയാണ്. നന്ദന്റെ പുത്രന് കൃഷ്ണന്റെ സ്നേഹം ഇനി ഞങ്ങളിലേക്കില്ല, ഞങ്ങളുടെ തന്നെ കര്മ്മഫലത്തില് ഞങ്ങള് വേദനിക്കുന്നു. വീട്ടും കുടുംബവും ഭര്ത്താക്കളും ഉപേക്ഷിച്ച് അവനെ സേവിക്കാനായി വന്ന ഞങ്ങളെ അവന് മറന്ന് പുതിയ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. ആ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകള്ക്ക് ആ രാത്രിയില് സന്തോഷം നിറഞ്ഞിരിക്കുമല്ലോ; അവര് കൃഷ്ണന്റെ മുഖം പകര്ന്നുനല്കുന്ന അമൃതം അവന്റെ ചിരിയിലൂടെയും കണ്സൂചനയിലൂടെയും ആസ്വദിക്കും. അവരുടെ മധുരഭാഷണങ്ങളാല് ആകൃഷ്ടനായ കൃഷ്ണന് ഇപ്പോള് അവര്ക്കു കീഴ്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ശക്തനായിട്ടും, അവന് ഇനി ഞങ്ങളിലേക്കു—ഗ്രാമസ്ത്രീകളിലേക്കു—തിരിച്ചുവരുമോ? ഇന്നത് ദശാര്ഹര്, ഭോജര്, അന്ധകര്, വൃഷ്ണികള്, സാത്വതര് എന്നിവരുടെ വലിയ ഉത്സവമായിരിക്കും; വഴിയിലൂടെ പോകുന്നവര് ദേവകിയുടെ മകനായ കൃഷ്ണനെ കാണും. അകൃത്യന് എന്ന പേര് അകൃത്യന്ക്കു തന്നെ യോജിക്കുന്നു! ഞങ്ങളുടെ ദു:ഖത്തില് ഒരു ആശ്വാസവാക്ക് പോലും പറയാതെ, ഞങ്ങളുടെ പ്രിയ സുഹൃത്ത് അവന് അകറ്റുന്നു. അവന് കഷ്ടഹൃദയത്തോടെ രഥത്തില് കയറി, അതിവേഗം മുന്നോട്ട് പോകുന്നു; ഗോപന്മാര് അവരുടെ കാളവണ്ടികളുമായി പിന്തുടരുന്നു; ഇന്ന് വിധി തന്നെ ഞങ്ങള്ക്കെതിരെ തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നാം മാധവനെ തടയാന് പോയാലോ? മൂപ്പന്മാരോ ബന്ധുക്കളോ നമുക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാകും? കൃഷ്ണനില് നിന്ന് ഒരു നിമിഷം പോലും വിട്ടുനില്ക്കാന് കഴിയാത്ത ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങള് ഇപ്പോള് തകര്ന്നിരിക്കുന്നു. കൃഷ്ണന്റെ സ്നേഹപൂര്ണ്ണമായ പുഞ്ചിരിയും വാക്കുകളും കണ്സൂചനകളും അങ്കലാപ്പുകളും രാസക്രീഡയിലുണ്ടായ ആനന്ദവും ഞങ്ങളുടെ മനസ്സു കവര്ന്നിരിക്കുന്നു—ഇവനില്ലാതെ ഒരു നിമിഷം പോലും ഈ അന്ധകാര സമുദ്രം കടക്കാന് ഞങ്ങള്ക്കാവില്ല. പ്രതി വൈകുന്നേരം അനന്തന്റെ സുഹൃത്ത് കൃഷ്ണന് കാളകളോടും കൂട്ടുകാരോടും കൂടി വ്രജയിലേക്കു മടങ്ങുമ്പോള്, അവന്റെ മുടിയില് കാളകളുടെ പൊടിപടലവും, വംശി വായിക്കുന്നതും, പുഞ്ചിരിയോടെ കണ്ണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നതും കണ്ടില്ലെങ്കില് ഞങ്ങള് ജീവിക്കുമോ? ഇങ്ങനെ വ്രജസ്ത്രീകള് കൃഷ്ണനില് ലയിച്ച മനസ്സോടെ, വിഭ്രാന്തരായി, ലജ്ജയെ ഉപേക്ഷിച്ച് പൊട്ടിക്കരയുകയായിരുന്നു: 'ഗോവിന്ദാ! ദാമോദരാ! മാധവാ!' എന്നിങ്ങനെ. സ്ത്രീകള് ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുമ്പോള്, സൂര്യന് ഉദിച്ചപ്പോള്, അകൃത്യന് തന്റെ സൗഹൃദ കര്ത്തവ്യം നിര്വഹിച്ചു രഥം മുന്നോട്ട് ഓടിച്ചു. നന്ദനും മറ്റു ഗോപന്മാരും കാളകളുടെ ഉല്പന്നങ്ങള് നിറച്ച പാത്രങ്ങളുമായി രഥം പിന്തുടര്ന്നു. കൃഷ്ണനില് ആകര്ഷിതരായ ഗോപികകള് അവനെ പിന്തുടര്ന്നു; ഭഗവാനില് നിന്ന് ഒരു സൂചന കിട്ടുമോ എന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ അവര് കാത്തുനിന്നു. അവര് ഇങ്ങനെ ദു:ഖിതരായിരിക്കുന്നതു കണ്ട കൃഷ്ണന്, സ്നേഹപൂര്ണ്ണമായ വാക്കുകളും, ദൂതന്മാര് മുഖാന്തിരം 'ഞാന് തിരിച്ചു വരാം' എന്ന ആശ്വാസവും നല്കി അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രഥത്തിന്റെ കൊടി കാണുന്നവരെങ്കിലും, പൊടിപടലവും കാണുന്നവരെങ്കിലും, അവര് അവനെ പിന്തുടര്ന്നു; ഹൃദയം അവനില് പതിയായിരുന്നു. അവസാനം ഗോവിന്ദന്റെ തിരിച്ചുവരവില് പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോള്, അവര് തിരിച്ചു പോയി; സങ്കടം വിട്ട്, പ്രിയന്റെ ലീലകള് പാടിക്കൊണ്ടു ദിവസങ്ങള് കഴിച്ചു. അതേസമയം, കൃഷ്ണനും രാമനും അകൃത്യനും രഥത്തില് യമുനാനദിക്കരയില് എത്തി. അവിടെ കൃഷ്ണന്, രാമനോടൊപ്പം, വായ് കഴുകി, ശുദ്ധജലത്തില് കുടിച്ച്, ഒരു കാട്ടുപുറ്റിയില് ചെന്നു രഥത്തിലിരുത്തി. അകൃത്യന് അവരെ വിടപറഞ്ഞ് രഥത്തിന്റെ മുകളില് ഇരുന്നു, യമുനയില് കുളിച്ചുകൊണ്ടു ശുദ്ധിക്രിയകള് നടത്തി. അവന് ആ ജലത്തില് മുങ്ങി, പരബ്രഹ്മം ജപിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, രാമനും കൃഷ്ണനും ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നതും കണ്ടു. 'ദേവകിയുടെ പുത്രന്മാര് ജലത്തില് എങ്ങനെ? അവര് രഥത്തിലല്ലേ?' എന്ന ചിന്തയോടെ അകൃത്യന് മുകളിലേക്ക് നോക്കി. വീണ്ടും അവരെ രഥത്തില് ഇരിക്കുന്നതും കണ്ടു. വീണ്ടും ജലത്തില് മുങ്ങി, ജലത്തില് കണ്ട ദര്ശനം മിഥ്യയാണോ എന്ന് സംശയിച്ചു. പിന്നീട്, സിദ്ധന്മാര്, ചരണമാര്, ഗാന്ധര്വന്മാര്, അസുരന്മാര് തലകുനിച്ചുകൊണ്ട് സംഗീതോപകരണങ്ങളോടെ സ്തുതിക്കുന്നതും, ആയിരം തലയും നാഗഫണവും ഉള്ള, നീലവസ്ത്രം ധരിച്ച, ഹിമപര്വതം പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിനെ അവന് കണ്ടു. അവന്റെ മടിയില് കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള, പീതാംബരം ധരിച്ച, നാലു ഭുജങ്ങളുമുള്ള, കമലദല ചുവപ്പുനിറം കണ്ണുള്ള കൃഷ്ണനെയും അവന് കണ്ടു. അവന്റെ മുഖം മനോഹരവും സമാധാനപരവുമായിരുന്നു; ചിരിയോടെ കാഴ്ച നല്കുന്ന കണ്സൂചനയും, ഭംഗിയുള്ള ക眉ിയും മൂക്കും ചെവിയും കവിളുകളും ചുവപ്പുനിറം ഇരിക്കുന്ന അധരവും—all മനോഹരമായിരുന്നു. ദീര്ഘമായ ഭുജങ്ങള്, വിശാലമായ വക്ഷസ്, ശംഖസദൃശമായ കഴുത്ത്, ആഴമുള്ള നാഭി, ഇളം ഇലപോലെയുള്ള വയറിന്റെ മടികള്, വിശാലമായ കട്ടിയും തുണ്ടുകളും, മനോഹരമായ കൈകാല്, മൃദുലമായ ചുവപ്പുനിറം നഖങ്ങള്, കമലപുഷ്പം പോലെയുള്ള പാദങ്ങള്—എല്ലാം ദിവ്യമായിരുന്നു. അവന് വിലമതിക്കാനാവാത്ത കിരീടം, വളകള്, കായര്, അരക്കട്ട, മാലകള്, പാദസരങ്ങള്, കുണുക്കള് എന്നിവ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. കമലപുഷ്പം പോലെയുള്ള കൈകളില് ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവയും, വക്ഷസ്ഥലത്തില് ശ്രീവത്സം, പ്രകാശമുള്ള കൗസ്തുഭം, വനമാലയും കാണാം. സുനന്ദന്, നന്ദന് തുടങ്ങിയ സേവകര്, സനകാദിമുനികള്, ബ്രഹ്മാ, രുദ്രന് തുടങ്ങിയ ദേവതാപ്രഭുക്കള്, ഒമ്പത് പ്രധാന ദ്വിജന്മാര്, പ്രഹ്ലാദന്, നാരദന്, വസുവുകള്, മറ്റ് ഭക്തജനങ്ങള്—അവരവരുടെ ഭാവത്തില് ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ സ്തുതിക്കുന്നവരും അവിടെയുണ്ട്. ശ്രീ, पुष्टि, വാച്, തേജസ്, കീര്ത്തി, തൃപ്തി, ലയ, ജയം, ജ്ഞാനം, അജ്ഞാനം, ശക്തി, മായ—ഇതെല്ലാം അവനെ സേവിക്കുന്നു. ആ ദര്ശനം കണ്ട അകൃത്യന് പരമാനന്ദത്തില് മുങ്ങി, ദേഹം പുളകിച്ചും കണ്ണുനീരോടെ ഭാവപൂര്വ്വം ഭഗവാനെ വന്ദിച്ചു. ഹൃദയം സമാധാനത്തോടെ, ശിരസു നമിച്ചു, കയ്യുകള് കൂട്ടി, പതിയെ ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചു. ഇങ്ങനെ 'അകൃത്യന്റെ മടങ്ങല്' എന്ന ഭാഗം പൂരണം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അകൃത്യന് ഭഗവാനോട് പറഞ്ഞു: 'സകലകാരണമായ നാരായണാ, അനാദിയായ, നശ്വരമല്ലാത്ത പുരുഷോത്തമാ, നിന്റെ നാഭികമലത്തില് നിന്ന് ബ്രഹ്മാവു ഉദിച്ചവനേ, ലോകം നിന്നില് നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്—നിനക്കു ഞാന് വന്ദനം ചെയ്യുന്നു. ഭൂമി, വെള്ളം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, മഹാബൂതങ്ങള്, അവ്യക്തത്തിന്റെ കാരണം, മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയുടെ വിഷയങ്ങളും ദേവതകളും—ഇവയാണ് ലോകത്തെ ഘടകങ്ങള്, ഭഗവാനേ!