നന്ദന് ആദരപൂര്വം സത്യസന്ധമായ വാക്കുകളോടെ അകുരുരയെ സ്വീകരിച്ചു. യാത്രയുടെ ക്ഷീണം അകുരുരന് അങ്ങിനെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടതോടെ അകറ്റിയെടുത്തു. രാമനും കൃഷ്ണനും അകുരുരയെ സ്നേഹപൂര്വം ആദരിക്കുകയും, കിടക്കയില് സുഖമായി ഇരിക്കുമ്പോള് അകുരുരന് യാത്രയില് ഇച്ഛിച്ച എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂര്ത്തിയായി. ഭാഗ്യത്തിന്റെ ആധാരമായ പ്രഭു പ്രസന്നനായാല് നേടാനാവാത്തത് ഒന്നുമില്ല; എന്നിരുന്നാലും, ഭഗവാന്റെ ഭക്തര്ക്ക് ഒന്നും ആഗ്രഹമില്ലെന്ന് ശുകദേവന് പറഞ്ഞു. സന്ധ്യാ ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ്, ദേവകിയുടെ പുത്രനായ കൃഷ്ണന് സുഹൃത്തുക്കളില് നിന്ന് കംസന്റെ പ്രവൃത്തിയും പുതിയ ഉദ്ദേശങ്ങളും അന്വേഷിച്ചു. കൃഷ്ണന് അകുരുരയോട് സ്നേഹപൂര്വം ചോദിച്ചു: “പ്രിയ അകുരുരാ, സ്വാഗതം! നിന്റെ കുടുംബത്തിലും ബന്ധുക്കളിലും രോഗവും ദുഃഖവും ഇല്ലാതെ എല്ലാം സുഖമാണോ?” “എന്ത് ഞങ്ങളുടെ സുഖം ചോദിക്കണം, നമ്മുടെ കുടുംബം കംസന് ഭരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ദുഃഖിതമാണ്,” കൃഷ്ണന് പറഞ്ഞു. “അയ്യോ, ഞങ്ങളുടെ കാരണത്താല് നമ്മുടെ മഹാത്മാക്കളായ മാതാപിതാക്കള് എത്ര ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു! ഞങ്ങളുടെ പേരില് അവരുടെ പുത്രന്മാര് കൊല്ലപ്പെട്ടു, ഞങ്ങളുടെ പേരില് അവരെ തടവിലടച്ചു.” “ഇന്നത്തെ ഭാഗ്യത്താല് എന്റെ സ്വന്തം ജനങ്ങളെ കാണുന്നു, അതിനായി ആഗ്രഹിച്ചു. അകുരുരാ, നിന്റെ വരവിന്റെ കാരണമെന്താണ്?” കൃഷ്ണന് ചോദ്യം ചെയ്തതോടെ അകുരുരന് യദുവും കംസനും തമ്മിലുള്ള വൈരാഗ്യം, വസുദേവനെ കൊല്ലാനുള്ള കംസന്റെ ഉദ്ദേശം, നാരദന് കംസനോട് അനകദുണ്ടുഭിയുടെ പുത്രന്റെ ജനനം സംബന്ധിച്ച് പറഞ്ഞതും, അകുരുരന് ദൂതനായി വന്ന സന്ദേശവും വിശദമായി പറഞ്ഞു. അകുരുരയുടെ വാക്കുകള് കേട്ട കൃഷ്ണനും ബലരാമനും, ശത്രുക്കളുടെ നാശം വരുത്തുന്നവര്, ഹസിച്ചു; രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ നന്ദന് അറിയിച്ചു. നന്ദന് ഗോപന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “പാല്, പാലു ഉല്പന്നങ്ങള് ഒക്കെയും ശേഖരിക്കുക, സമ്മാനങ്ങള് ഒരുക്കുക, കാളകളെ കാറില് ചേര്ക്കുക.” “നാളെ നമ്മള് മഥുരയിലേക്ക് പോകും, രാജാവിന് ഉല്പന്നങ്ങള് അര്പ്പിക്കും, വലിയ ഉത്സവം കാണും. ഗ്രാമങ്ങളില് നിന്നുള്ളവര് പോകുന്നു എന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.” അങ്ങനെ ഗോപന്മാരുടെ നേതാവായ നന്ദന് തന്റെ ഗ്രാമത്തില് പ്രഖ്യാപിച്ചു. അകുരുരന് രാമ-കൃഷ്ണന് നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാന് വന്നതായ വിവരം കേട്ട ഗോപീകള് അത്യന്തം വിഷണ്മയരായി. ചിലര് ദുഃഖത്തില് കറുത്ത മുഖവുമായി നിസ്വരമായി ഉച്ചിരിക്കുകയും, ചിലര് വസ്ത്രം, വള, ചുരുളുകള് അഴിച്ചു വിടുകയും ചെയ്തു. മറ്റുചിലര് കൃഷ്ണനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ഉപേക്ഷിച്ചു; ലോകം അറിയാതെ, മനസ്സില് മറഞ്ഞു. മറ്റുചിലര് ശൗരിയുടെ സ്നേഹപൂര്വം ചിരിയും വാക്കുകളും ഓര്മ്മിച്ച്, മനസ്സില് ആകുലതയോടെ, ഹൃദയത്തില് ആസ്വദിച്ച വാക്കുകള് അവരെ വിറയിപ്പിച്ചു. അവന് നടപ്പ്, കൈകളുടെ ചലനം, സ്നേഹചിരി, കാഴ്ച, ദുഃഖം അകറ്റുന്ന തമാശകള്, കളികള—all അവര് ഓര്മ്മിച്ചു. മുകുന്ദനെ ഓര്ത്തു, ഭയവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ്, കൂട്ടങ്ങളായി ഒന്നിച്ചു, കണ്ണുനീര് നിറഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ, അച്യുതനെ ചിന്തിച്ച് സംസാരിച്ചു. ഗോപീകള് പറഞ്ഞു: “സൃഷ്ടാവാ, നീ എത്ര ക്രൂരന്! സ്നേഹവും സൗഹൃദവും നല്കി, ആഗ്രഹങ്ങള് പൂര്ത്തിയാക്കാതെ വേര്പ്പെടുത്തുന്നു; കുട്ടികളുടെ കളിപ്പാട്ടം എടുത്തുപോകുന്നതുപോലെ.” “നീ ഞങ്ങള്ക്ക് മുകുന്ദന്റെ മുഖം കാണിച്ചു; കറുത്ത ചുരുളുകള്, മനോഹരമായ കവിള്, ഉയര്ന്ന മൂക്ക്, ദുഃഖം അകറ്റുന്ന ചിരി—all കാണിച്ചു; പിന്നെ ദൂരെയാക്കി. ഇതു ശരിയല്ല.” “നീ അകുരുര എന്ന പേരിന് യോജിച്ച ക്രൂരന്! കാഴ്ച നല്കി, വീണ്ടും എടുത്തുപോകുന്നു; നീയിലൂടെ ഞങ്ങള് മധുവിന്റെ ശത്രുവിന്റെ സൗന്ദര്യം, സൃഷ്ടിയുടെ പൂര്ണ്ണത, ഒരേ സ്ഥലത്ത് കണ്ടു.” “നന്ദന്റെ പുത്രന് ഇനി ഞങ്ങളെ നോക്കുന്നില്ല; ഞങ്ങള് പീഡിതരായി, വീട്ടും കുടുംബവും ഭര്ത്താക്കളും ഉപേക്ഷിച്ച് സേവനം ചെയ്യാന് വന്നതിനു, അവന് പുതിയ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ കണ്ടെത്തി.” “നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകള്ക്ക് ഈ രാത്രി സന്തോഷകരമായിരിക്കും; അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങള് പൂര്ത്തിയാകും; കാരണം, അവര് വ്രജരാജന്റെ മുഖം, ചിരിയോടെ നോക്കുന്ന കാഴ്ച, അമൃതം പോലെ ആസ്വദിക്കും.” “മുകുന്ദന് അവരുടെ മധുരം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളില് ആകൃഷ്ടനായി, അവന്റെ ഉറച്ച മനസ്സും അവര് കീഴടക്കിയിരിക്കും; അവന് ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് വീണ്ടും തിരികെ വരുമോ?” “ഇന്ന് ദശാര്ഹ, ഭോജ, അന്ധക, വൃഷ്ണി, സാത്വതര്—all വ്രജയുടെ ദൈവത്തിന്റെ ഉത്സവം കാണും; യാത്രക്കാര് ദേവകിയുടെ പുത്രനെ കാണും.” “അകുരുര എന്ന പേര് ക്രൂരന് തന്നെയാണ്; ഞങ്ങളുടെ ദുഃഖത്തില് ആശ്വസിപ്പിക്കാതെ, ഞങ്ങളുടെ പ്രിയ സുഹൃത്തിനെ ദൂരെയാക്കുന്നു.” “അവന് ഹൃദയമില്ലാതെ രഥത്തില് കയറി, അശ്രദ്ധയുള്ളവര് അവനെ ഉറ്റുനോക്കുന്നു; ഗോപങ്ങള് കാറുകളുമായി പിന്തുടരുന്നു; ഇന്ന് ഭാഗ്യവും ഞങ്ങള്ക്കെതിരെ തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.” “നാം പോയി മാധവനെ തടയണം; ഞങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളും മുതിര്ന്നവരും എന്ത് ചെയ്യുമോ, ഭാഗ്യത്താല് മുകുന്ദനില് ഒരു കണ്മറയിലും സഹിക്കാത്ത ഹൃദയങ്ങള് ഒടിഞ്ഞുപോയതല്ലേ?” “കൃഷ്ണന്റെ സ്നേഹചിരി, വാക്കുകള്, കളികാഴ്ച, ആലിംഗനം, രാസനൃത്തത്തിലെ ആനന്ദം—ഇവയിലൂടെ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സുകള് കൊണ്ടുപോയി; അവനെ ഇല്ലാതെ, ഒരു നിമിഷം പോലും ഈ അനന്തമായ വിരഹം കടക്കാന് കഴിയുമോ?” “ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോള്, അനന്തയുടെ സുഹൃത്ത് വ്രജയിലേയ്ക്ക് കാളകളുടെ കാല്പ്പാടില് പൊടിയോടെ, വംശി വായിച്ച്, ചിരിയോടെ നോക്കുമ്പോള്, അവനില്ലാതെ ഞങ്ങള് എങ്ങനെ ജീവിക്കും?” ശുകദേവന് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ, വ്രജയുടെ സ്ത്രീകള് കൃഷ്ണനെ ചിന്തിച്ച്, വിരഹത്തില് ഉരുകി, ലജ്ജ ഉപേക്ഷിച്ച്, “ഗോവിന്ദാ! ദാമോദരാ! മാധവാ!” എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് കരഞ്ഞു. അങ്ങനെ സ്ത്രീകള് കരയുമ്പോള്, സൂര്യന് ഉദിച്ചപ്പോള്, അകുരുരന് സൗഹൃദ കര്ത്തവ്യം പൂര്ത്തിയാക്കി, രഥം മുന്നോട്ടു നീക്കി. നന്ദന് മുതലായ ഗോപന്മാര് കാറുകളുമായി, ഗോമയ ഉല്പന്നങ്ങള് നിറഞ്ഞ കലശങ്ങള് സമ്മാനമായി എടുത്തു, പിന്നെ പിന്തുടർന്നു. പ്രിയ കൃഷ്ണനോട് ആകൃഷ്ടമായ ഗോപീകള് അവനെ പിന്തുടർന്നു; ഭഗവാനില് നിന്ന് ഒരു അടയാളം പ്രതീക്ഷിച്ച്, അവര് കാത്തുനിന്നു. പോകുമ്പോള് അവര് ദുഃഖത്തില് കിടക്കുന്നതറിഞ്ഞു, യദു വര്ഗത്തില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ കൃഷ്ണന് സ്നേഹപൂര്വം ആശ്വസിപ്പിച്ചു; ദൂതന്മാരുടെ മുഖേന “ഞാന് തിരികെ വരും” എന്ന് ഉറപ്പു നല്കി. രഥത്തിന്റെ പതാകയും പൊടിയും കാണുന്നവരെ വരെ, അവര് ഹൃദയം അവനില് ആകൃഷ്ടമായി, ചിത്രങ്ങള് പോലെ പിന്തുടർന്നു. ഗോവിന്ദന്റെ തിരികെ വരാനുള്ള പ്രതീക്ഷ ഇല്ലാതായപ്പോള്, അവര് തിരിച്ചുപോയി; ദുഃഖം ഇല്ലാതെ, പ്രിയന്റെ കൃത്യങ്ങള് പാടിക്കൊണ്ട്, ദിവസങ്ങള് കഴിച്ചു. രാജാവേ, കൃഷ്ണനും രാമനും അകുരുരയും രഥത്തില് കയറി, യമുനാ നദിയിലേയ്ക്ക് വേഗത്തില് എത്തി. അവിടെ, ശുദ്ധമായ ജലത്തില് വായ് കഴുകി, കുടിച്ചു, കൃഷ്ണനും രാമനും കാട്ടില് പോയി, പിന്നെ രഥത്തില് കയറി. അകുരുരന് അവരെ വിടപറഞ്ഞ്, രഥത്തില് മുകളിലിരുത്തി, യമുനയുടെ കുളത്തില് കുളി ചെയ്യാന് പോയി.