സനാതന ധർമ്മത്തിലെ മഹത്തായ കഥകൾ പകരുന്ന ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിലെ ഈ ഭാഗങ്ങൾ, ഗൗരവത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി, ഇവിടെ ഒരു സുന്ദരമായ പ്രവാഹത്തിൽ പുനരാഖ്യാനം ചെയ്യാം: ഒരു കാലത്ത്, പഞ്ച ഉപവനങ്ങൾ, ഒമ്പത് വാതിലുകൾ, ഒരു കാവൽക്കാരൻ, മൂന്നു മുറികൾ, ആറു കുടുംബങ്ങൾ, അഞ്ച് വിപണികൾ, അഞ്ച് വിധത്തിലുള്ള പ്രകൃതി—ഇവയൊക്കെയും സ്ത്രീയുടെ ആലയം എന്നരൂപത്തിൽ വിവരണം നടന്നു. അവിടെ, ആഞ്ചേന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ ആനന്ദമായി, ഒമ്പത് വാതിലുകൾ ജീവന്റെ ചാനലുകളായി, അഗ്നി ഭക്ഷ്യങ്ങൾ മൂന്നു മുറികളായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടം കുടുംബമായി, വിപണി പ്രവർത്തനശേഷിയായി, പ്രകൃതി അവിനാശിയായി, ഈ എല്ലാം അനുഭവിക്കുന്നവൻ തന്നെ അതറിയാതെ അവിടെയുണ്ട്. രാമന്റെ സ്പർശം ലഭിച്ചുവെന്നതിൽ ആനന്ദിച്ചു, ഓർമ്മയും ശ്രവണശക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ, ആ ബന്ധത്തിൽ നിന്ന്, ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, അത്യന്തം താഴ്ന്ന അവസ്ഥയിലേക്കാണ് നീ എത്തിയത്. നീ വിദ്യർഭയുടെ മകൾ അല്ല, ഈ വീരൻ നിന്റെ സുഹൃത്ത് അല്ല, പുരഞ്ജനിയുടെ ഭർത്താവ് നീയുമല്ല, ഒമ്പതാം വാതിലിൽ അവളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടവൻ നീയുമല്ല. ഇതെല്ലാം എന്റെ മായയാണ്—നീ പുരുഷനും സതീശ്വരിയും യഥാർത്ഥമെന്ന് കരുതുന്നത്; അവ രണ്ടും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, രണ്ട് ഹംസകൾ നമ്മളെ നിരീക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ. ഞാൻ നീയും, നീ ഞാനും വ്യത്യസ്തരല്ല—നീ തന്നെയാണ് ഞാൻ, ഈ സത്യത്തെ മനസ്സിലാക്കുക. ജ്ഞാനികൾക്ക് നമ്മളിൽ ഒരു ദോഷവും കാണാനാവില്ല. ഒരു വ്യക്തി കണ്ണാടിയിൽ തന്റെ പ്രതിഫലനവും നേരിട്ടും കാണുന്നതുപോലെ, നമ്മുടെ അന്തസ്സും അങ്ങനെ തന്നെ. അങ്ങനെ, മനസ്സിന്റെ ഹംസൻ, മറ്റൊരു ഹംസനാൽ ഉണർന്നു, തനിക്കുള്ള അവസ്ഥയിലേക്ക് മടങ്ങി; അങ്ങനെ, അവൻ നഷ്ടപ്പെട്ട ഓർമ്മ തിരിച്ചുപിടിച്ചു. ഹേ ബർഹിഷ്മാൻ, ഇതെല്ലാം പരോക്ഷമായി ആത്മതത്ത്വം വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; കാരണം, സർവ്വലോകസ്രഷ്ടാവ് പരോക്ഷതയിൽ ആസ്വദിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, ആ ശിശിരകാല രാത്രികൾ കുസുമിതമായ ജാസ്മിൻപൂക്കളാൽ അലങ്കൃതമായപ്പോൾ, പരമപുണ്യൻ ഭഗവാൻ തന്റെ യോഗശക്തിയിൽ ലീനനായി ആ രതിയിൽ ആസ്വദിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. അപ്പോൾ, നക്ഷത്രരാജാവായ ചന്ദ്രൻ, മൃദുലമായ കിരണങ്ങളാൽ കിഴക്കൻ ആകാശം ചുവപ്പിച്ചു, പുണ്യന്മാരുടെ ഹൃദയങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിച്ചു, പ്രിയപ്പെട്ടവൻ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ. ആ അക്ഷുണ്ണമായ ചന്ദ്രമണ്ഡലം, കുങ്കുമം തൊട്ടു പുതുമയുള്ളതുപോലെയുള്ള പദ്മമുഖം പോലുള്ള പ്രകാശം, കിടാവുകൾ കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കാട്—ഇതൊക്കെയെല്ലാം കണ്ട്, ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ മനോഹരമായ സംഗീതം ആ lovely-eyed ഗോപികൾക്കായി പാടിത്തുടങ്ങി. ആ സംഗീതം കേട്ട്, പ്രേമാവേശം വർദ്ധിച്ച ഗോപികൾ, പരസ്പരം അറിയാതെ, കൃഷ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടി. ചിലർ പശു ദോഹനം മധ്യേ ഉപേക്ഷിച്ചു, ചിലർ പാൽ അടുപ്പിൽ വെച്ചിട്ടും, കുഞ്ഞുങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കാതെ, വീട്ടിൽ വിട്ടുപോയി. ചിലർ ഭോജനം നൽകുന്നതിനിടയിൽ, മറ്റു ചിലർ കുഞ്ഞുങ്ങളെ തുണച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മറ്റുചിലർ ഭർത്താവിന് സേവനം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഭക്ഷണം തീർക്കാതെ എഴുന്നേറ്റു. ചിലർ ഉണ്ണം പുരട്ടുകയോ, ശരീരം ശുചീകരിക്കുകയോ, കണ്ണ് അലങ്കാരങ്ങൾ ഇടുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, വസ്ത്രാഭരണങ്ങൾ അശുദ്ധമായി തന്നെ, കൃഷ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടി. ഭർത്താക്കന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, സഹോദരന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ—അവരാൽ തടയപ്പെട്ടിട്ടും, ഹൃദയം ഗോവിന്ദനാൽ മോഷിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, അവർക്ക് ഒന്നും തടയാനായില്ല. ചിലർ വീട്ടിൽ നിന്നും പുറത്തേക്കു പോവാൻ കഴിയാതെ, മനസ്സിൽ കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിച്ചു, കണ്ണുകൾ അടച്ച്. പ്രിയനിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടിന്റെ ദു:ഖം അതിരൂക്ഷമായപ്പോൾ, ആ ദു:ഖം എല്ലാ ദോഷങ്ങളെയും കഴുകിക്കളഞ്ഞു; ധ്യാനത്തിലൂടെ അവർ അച്യുതനുമായി ഏകതയിൽ എത്തി; ആാനന്ദത്തിൽ എല്ലാ ദു:ശുഭങ്ങൾക്കും അന്ത്യം വന്നു. കൃഷ്ണനിൽ പ്രേമം കൊണ്ടു ലീനരായി, ആ ഗോപികൾ തങ്ങളുടെ പ്രകൃതിഗുണങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു; ബന്ധനം ഒരുമിച്ച് നശിച്ചു. രാജാവ് പരിചിത്ത് ചോദിച്ചു: "ഹേ മഹർഷേ, ഗോപികൾ കൃഷ്ണനെ പരമപ്രേമിയായി മാത്രം അറിഞ്ഞിരുന്നു, ബ്രഹ്മസ്വരൂപിയായല്ല; എങ്ങനെ ഗുണസ്രോതസ്സിന് തടയാവുന്നതായി?" ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: "ഇത് മുമ്പ് വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്; എങ്ങനെ ശിശുപാലൻപോലുള്ള ദുഷ്ടൻ പോലും മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു; അക്ഷരനായ ഹൃഷീകേശനെ ദ്വേഷിച്ചവൻ മോക്ഷം നേടിയപ്പോൾ, പരമാത്മാവിൽ പ്രേമം പുലർത്തുന്നവർക്ക് എത്രയോ അധികം ഫലം!" ലോകക്ഷേമത്തിനായി, അക്ഷരനും അപ്രമേയനും ഗുണാതീതനും ഗുണാത്മാവുമായ പരമേശ്വരൻ പ്രകൃതിയിൽ അവതരിക്കുന്നു. ആരെങ്കിലും ഹരിയിലേയ്ക്ക് ആഗ്രഹം, ക്രോധം, ഭയം, സ്നേഹം, ഐക്യം, സൗഹൃദം എന്നിവ സ്ഥിരമായി അഭിമുഖീകരിച്ചാൽ, അവൻ ഹരിയിൽ ലീനനാകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഇതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ട; അജനായ യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണനാൽ മാത്രമാണ് അത്തരം മോക്ഷം സാധ്യമാകുന്നത്. അങ്ങനെ, ഗോപികൾ തന്റെ അടുത്തെത്തുന്നതു കണ്ട കൃഷ്ണൻ, വാക്ചാതുര്യശാലിയായ ഭഗവാൻ, സുന്ദരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവരെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു. "സ്വാഗതം, ഭാഗ്യശാലികളേ! ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? വ്രജയിൽ എല്ലാം സുഖമാണോ? നിങ്ങൾ വന്നതിന്റെ കാരണമെന്ത്? ഈ രാത്രി ഭയാനകമാണ്, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മടിയുള്ളവളേ, നിങ്ങൾ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുക; ഇവിടെ കഴിയുന്നത് ഉചിതമല്ല. നിങ്ങളുടെ അമ്മമാർ, പിതാക്കന്മാർ, മക്കൾ, സഹോദരന്മാർ, ഭർത്താക്കന്മാർ നിങ്ങളെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ബന്ധുക്കളെ ദു:ഖിപ്പിക്കരുത്. നിങ്ങൾ പുഷ്പഭരിതമായ കാട്, ചന്ദ്രപ്രഭയിൽ തെളിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന യമുനാതീരവും കണ്ടു; ഇനി താമസിക്കാതെ, വ്രജയിലേക്ക് മടങ്ങി, ഭർത്താക്കളെ സേവിക്കൂ; കിടാവുകളും കുട്ടികളും കരയുന്നു—പാൽ കൊടുക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ, എന്നോടുള്ള ആഴമുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നിങ്ങൾ വന്നിട്ടുണ്ടാകാം; അതു സ്വാഭാവികം, എല്ലാ ജീവികളും എന്നിലേയ്ക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീകൾക്ക് പരമധർമ്മം ഭർത്താവിനെ സ്നേഹപൂർവം സേവിക്കുകയും, ബന്ധുക്കളെ പരിപാലിക്കുകയും, കുട്ടികളെ പോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്. ഭർത്താവ് ദുഷ്ടൻ, ദാരിദ്ര്യപീഡിതൻ, വൃദ്ധൻ, അജ്ഞൻ, രോഗബാധിതൻ, ദു:ഖിതൻ എന്നാലും, ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ഭർത്താവല്ലാത്ത പുരുഷനുമായി സഖ്യത, സുഖം അല്ല, അപകീർത്തി മാത്രമാണ്; ദു:ഖവും ഭയവും ലഭിക്കും. എന്നെ കുറിച്ച് കേൾക്കുക, കാണുക, ധ്യാനിക്കുക, പാടുക—ഇവയിലൂടെ ഭക്തി ഉദയിക്കും; ശരീരസാന്നിധ്യം അത്ര പ്രധാനമല്ല; അതിനാൽ, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുക." ഇങ്ങനെ, ഗോവിന്ദന്റെ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഗോപികൾക്ക് വലിയ വിഷാദം പറ്റി; അവരുടെ പ്രതീക്ഷകൾ തകർന്നു, ഹൃദയം ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി. അവർ മുഖം തുടച്ചു, ഉണങ്ങിയ അധരങ്ങൾ, കാൽവെള്ളയിൽ വരയ്ക്കുന്നവർ പോലെ, നെറ്റിയിൽ കണ്ണുനീർ ചാർത്തിയ നിലയിൽ, പ്രിയപ്പെട്ട കൃഷ്ണനെ സ്വപ്നം പോലെ ആഗ്രഹിച്ചു, മറ്റു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു, കണ്ണുനീർ തുടച്ചു, ശബ്ദം തടഞ്ഞ്, ഭക്തിയോടെ കുറച്ച് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "നാഥാ, ദയവായി ഇങ്ങനെയൊരു കഠിനത്വം കാണിക്കരുത്! അതു നിനക്ക് യോജിച്ചതല്ല. എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് നിന്റെ പാദസേവനത്തിനായി വന്ന നമുക്ക്, ഭക്തജനങ്ങളെ നീ ഉപേക്ഷിക്കരുത്; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരെ പരമാത്മാവ് ഉപേക്ഷിക്കാത്തതുപോലെ, ഞങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിക്കരുത്." ഇങ്ങനെ, ഗോപികൾ കൃഷ്ണനോടു പ്രാർത്ഥിച്ചു, അവരുടെ ഹൃദയത്തിലെ അഗാധമായ പ്രേമം പ്രകടമാക്കി.