ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

വൈതസേനൻ, ഉർവശിയുടെ ശേഷം ലോകത്തിലെ ആസ്വാദനങ്ങളിൽ അശ്രദ്ധയോടെ, അകാരണബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും സ്വതന്ത്രനായി, ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും ആത്മാനന്ദത്തിൽ മുഴുകുകയും ചെയ്തു. സ്പർശത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ—മൃദുത്വം, കഠിനത്വം, തണുപ്പ്, ചൂട്—ഇവയെല്ലാം വായുവിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്വം ആണ്. വായുവിന്റെ സ്വഭാവങ്ങൾ—ചലനം, ഏകീകരണം, സമ്പാദനം, വസ്തുക്കളിലും ശബ്ദങ്ങളിലും ആധിപത്യം, അതുപോലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സാരഭാവം—ഇവയാണ് വായുവിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. വായുവിന്റെ സ്പർശതത്വത്തിൽ നിന്ന്, ദൈവിക പ്രഭാവത്തിലൂടെ, രൂപം ഉല്പത്തി; അതിനുശേഷം പ്രകാശം ജനിച്ചു, കണ്ണ് രൂപം ഗ്രഹിക്കാൻ ഉപകരണം ആയി. ശുദ്ധരൂപം, അസ്തിത്വം, ഗുണഭാവം, വ്യക്തിത്വം—ഇവയാണ് അഗ്നിയുടെ ശുദ്ധരൂപത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. അഗ്നിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രകാശനം, പാചനം, ചൂടാക്കൽ, ദഹനം, തണുപ്പ് നീക്കം ചെയ്യൽ, ഉണക്കൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ഉണർത്തൽ എന്നിവയാണു്. ശുദ്ധരൂപം അഗ്നിയിൽ ദൈവിക പ്രേരണയാൽ രൂപാന്തരപ്പെട്ടപ്പോൾ, ശുദ്ധരുചി ഉല്പത്തി; അതിൽ നിന്ന് ജലം, അതിനുശേഷം രുചി ഗ്രഹിക്കാൻ നാവു്. രുചി—കശായം, മധുരം, കഠ്, കിട, അമ്ലം—ഈവക, ഭൗതികതത്വങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം മൂലമാണ് രുചികൾ വിഭജിക്കപ്പെട്ടത്. ജലത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ—നനയ്ക്കൽ, ദൃഢീകരണം, സംതൃപ്തി, ജീവനം നിലനിർത്തൽ, പോഷണം, ആനന്ദം, ചൂട് ശമിപ്പിക്കൽ, സമൃദ്ധി—ഇവയാണ്. ശുദ്ധരുചി ജലത്തിൽ ദൈവിക പ്രേരണയാൽ രൂപാന്തരപ്പെട്ടപ്പോൾ, ശുദ്ധഗന്ധം ഉല്പത്തി; അതിൽ നിന്ന് ഭൂമി, അതിനുശേഷം നാസിക ഗന്ധം ഗ്രഹിക്കാൻ ഉപകരണം ആയി. ഗന്ധം—ഭൂമിക, പുഴു, സുഗന്ധം, മൃദു, ശക്തം, അമ്ലം മുതലായവ—ഭൗതിക ഘടകങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം മൂലമാണ് ഗന്ധങ്ങൾ വിഭജിക്കപ്പെട്ടത്. ഭൂമിയുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ—രൂപം നിർമ്മിക്കാൻ അടിസ്ഥാനമായിരിക്കുക, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം, ആധാരമായിരിക്കുക, യഥാർത്ഥ വ്യത്യാസം നൽകുക, സകല ഗുണങ്ങൾ ജീവികളിൽ ഉല്പത്തി—ഇവയാണ്. ആകാശത്തിന്റെ പ്രത്യേക ഗുണം കേൾവിക്കാണ്; വായുവിന്റെ ഗുണം സ്പർശത്തിനാണ്; അഗ്നിയുടെ ഗുണം ദർശനത്തിനാണ്; ജലത്തിന്റെ ഗുണം രുചിക്ക്; ഭൂമിയുടെ ഗുണം ഗന്ധത്തിന്. ഒരു ഗുണം ഒരിടത്ത് കാണപ്പെടുന്നു, മറ്റിടത്ത് കാണപ്പെടുന്നില്ല, അതിന്റെ ഘടനയാൽ; അതിനാൽ, വ്യക്തിത്വം ഭൂമിയിൽ മാത്രമാണ് വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ഏഴ് ഘടകങ്ങൾ—മഹത്തത്വം തുടങ്ങി—കാലം, പ്രവർത്തനം, ഗുണങ്ങൾ ചേർന്ന്, പ്രാചീന രൂപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവ ചേർന്നു, ദൈവിക പ്രഭാവം കൊണ്ടും, ജഡമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഉല്പത്തി; അതിൽ നിന്ന് കോസ്മിക് പുരുഷൻ ഉല്പത്തി, അവൻ വിരാട്ട് ആയി ഉയർന്നു. ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം, ജലം മുതലായ ദശഘടകങ്ങൾ കൊണ്ട് പരിക്രമിച്ച്, പുറത്ത് പ്രഥമിക പദാർത്ഥം കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതിലാണ് ഈ ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്, അതാണ് ഭാഗ്യശാലി ഹരിയുടെ രൂപം. സ്വർണ്ണകോസത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു, ജലത്തിൽ വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാദേവൻ അതിൽ പ്രവേശിച്ചു, പലവിധത്തിൽ ശൂന്യത തുറന്നു. ആദ്യം അവന്റെ വായ് തുറന്നു, അതിൽ നിന്നു് വാക്ക് ഉല്പത്തി; വാക്കിൽ നിന്ന് അഗ്നി; പിന്നെ നാസികകൾ, അതിൽ നിന്നു് ശ്വാസം, അതിൽ നിന്നു് ഗന്ധം. ഗന്ധത്തിൽ നിന്ന് വായു; പിന്നെ കണ്ണുകൾ, അതിൽ നിന്നു് ദർശനം; അതിൽ നിന്നു് സൂര്യൻ; പിന്നെ ചെവികൾ, അതിൽ നിന്നു് ശ്രവണശക്തി; അതിൽ നിന്നു് ദിശകൾ. വിരാജ് ചർമ്മം തുറന്നു, അതിൽ നിന്നു് മുടി, ശരീരം മുടി മുതലായവ ഉല്പത്തി; അതിനുശേഷം ഔഷധികൾ ഉല്പത്തി; പിന്നെ ജനനേന്ദ്രിയം രൂപപ്പെട്ടു. ശുക്ലത്തിൽ നിന്ന് ജലം ഉല്പത്തി; മലദ്വാരം രൂപപ്പെട്ടു, തുറന്നു. മലദ്വാരത്തിൽ നിന്ന് അപാനവായു, അതിൽ നിന്ന് മരണവും ലോകത്തിന്റെ ഭയവും. കൈകൾ രൂപപ്പെട്ടു, തുറന്നു; അതിൽ നിന്ന് ശക്തി ഉല്പത്തി, അതിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രൻ. കാലുകൾ രൂപപ്പെട്ടു, തുറന്നു; അതിൽ നിന്ന് ചലനം ഉല്പത്തി, അതിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു. നാഡികൾ തുറന്നു, അതിൽ നിന്ന് രക്തം നിറഞ്ഞു; അതിൽ നിന്ന് നദികൾ ഉല്പത്തി; വയറു തുറന്നു. വിശപ്പും ദാഹവും ഉല്പത്തി; സമുദ്രം അവയുടെ ആധാരമായി. ഹൃദയം വിഭജിച്ചു, അതിൽ നിന്ന് മനസ്സ് ഉല്പത്തി. മനസ്സിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ ജനിച്ചു; ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് വാഗദേവൻ; അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ; ചൈതന്യത്തിൽ നിന്ന് അന്തർവേദി. ഈ ദേവതകൾ ഉല്പത്തി, എന്നാൽ അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു, അവനെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചു. അഗ്നി വായിൽ വാക്കായി പ്രവേശിച്ചു, പക്ഷേ കോസ്മിക് പുരുഷൻ എഴുന്നേൽപ്പില്ല. വായു നാസികയിൽ ഗന്ധമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. സൂര്യൻ കണ്ണിൽ ദർശനമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. ദിശകൾ ചെവിയിൽ ശ്രവണമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. ഔഷധികൾ ചർമ്മത്തിൽ മുടിയുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. ജലങ്ങൾ ജനനേന്ദ്രിയത്തിൽ ശുക്ലവുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. മരണം മലദ്വാരത്തിൽ അപാനവായുവുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. ഇന്ദ്രൻ കൈയിൽ ശക്തിയുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. വിഷ്ണു കാലിൽ ചലനവുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. നദികൾ നാഡിയിൽ രക്തവുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. സമുദ്രം വയറിൽ വിശപ്പും ദാഹവുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. ചന്ദ്രൻ ഹൃദയത്തിൽ മനസ്സുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. ബ്രഹ്മാവും ഹൃദയത്തിൽ ബുദ്ധിയുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. രുദ്രൻ ഹൃദയത്തിൽ അഹങ്കാരവുമായി, എഴുന്നേൽപ്പില്ല. അന്തർവേദി, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ, ഹൃദയത്തിൽ ചൈതന്യവുമായി പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, കോസ്മിക് പുരുഷൻ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു. ഉറങ്ങുന്ന മനുഷ്യനിൽ പ്രാണവായു, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി ഉണ്ടെങ്കിലും, അതിന് പ്രാണശക്തി ഇല്ലാതെ ഉണരാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ, യോഗത്തിൽ മനസ്സ് ആമസിച്ചുകൊണ്ട്, ഭക്തിയും വൈരാഗ്യവും ജ്ഞാനവും കൊണ്ട്, ആ അന്തർവേദിയെ അകത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ധ്യാനിക്കണം. ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഗോവർദ്ധനപർവതം ഉയർത്തി വ്രജവാസികളെ മഴയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചപ്പോൾ, സുരഭിയും ഇന്ദ്രനും ഗോളോകയിൽ കൃഷ്ണനെ സന്ദർശിച്ചു. തനിയെ സമീപിച്ച്, തന്റെ തെറ്റ് സംബന്ധിച്ച് ലജ്ജയോടെ, ഇന്ദ്രൻ സൂര്യപ്രഭയുള്ള കിരീടം കൊണ്ട് കൃഷ്ണന്റെ പാദം സ്പർശിച്ചു.