കപിലമുനിയുടെ ഉപദേശങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം, സൃഷ്ടിക്കാരനായ കർദമപ്രജാപതി അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ കപിലനെ വലതുവശത്തേക്ക് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, പിന്നീട് കാടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അവിടെ അദ്ദേഹം മൗനം പാലിക്കുന്നതും, ആത്മാവിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നതും, ആസ്വാദനങ്ങളില്ലാതെ ഭൂമിയിൽ എവിടെയും അകമഴിഞ്ഞ് സഞ്ചരിക്കുന്നതുമായ ഒരു വ്രതം സ്വീകരിച്ചു. അഗ്നിയോ സ്ഥിരവാസമോ ഇല്ലാതെ, അദ്ദേഹം മനസ്സിനെയും ചിന്തയെയും ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിപ്പിച്ചു—അത് പ്രകടമായതിലും അപ്രകടമായതിലും അതീതമാണ്; ഗുണങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും സ്വയം ഗുണരഹിതമാണ്; ഏകഭക്തിയിലൂടെ ഗ്രഹിക്കാവുന്നതാണ്. അഹങ്കാരമില്ലാതെ, മമതയില്ലാതെ, ദ്വന്ദങ്ങളിലുമതീതനായി, എല്ലായിടത്തും സമദർശനത്തോടെ, സ്വയം ആത്മാവിനെ കാണുന്നവനായി, ആന്തരികമായി ശാന്തനും മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവനുമായി, അലകൾ ഇല്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെ അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു. വാസുദേവനായ സർവ്വജ്ഞനും അന്തർയാമിയുമായ ഭഗവാനിൽ പരമഭക്തിയോടെ, അദ്ദേഹം സ്വന്തം ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, പാശങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും ഭഗവാനെ തന്റെ ആത്മാവായി അദ്ദേഹം കണ്ടു; അതുപോലെ, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും ഭഗവാനിൽ അദ്ദേഹം കണ്ടു. രാഗദ്വേഷങ്ങൾ വിട്ട്, എല്ലാത്തിലും സമഭാവനയോടെ, ഭഗവാനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ, അദ്ദേഹം ഭഗവത്ഭക്തന്റെ സ്ഥിതിയിലേക്കുയർന്നു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവ്യദേഹം വിളങ്ങിപ്പൊലിഞ്ഞു—മുടിയിലുമണികളും കങ്കണങ്ങളും മാലകളും പാദസരങ്ങളുമടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം, പുഷ്പമാല, ഉത്തമ രത്നങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കൃതം; പരമതേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു. കൌസ്തുഭമണിയെ സൗഭാഗ്യപൂർണ്ണമായ കഴുത്തിൽ ധരിച്ച്, സിംഹഭുജങ്ങളുമായി, അക്ഷയമായ മഹിമയാൽ, നിർമ്മലമായ ചിന്താമണിപോലെ അദ്ദേഹം പ്രകാശിച്ചു. മൂന്നു രേഖകളാൽ അലങ്കൃതമായ വയറും, ശ്വാസപ്രശ്വാസങ്ങളുടെ ലയത്തിൽ നീങ്ങുന്നതും, ആ ഗഭീരനാഭിയിൽ സൃഷ്ടിയും ലയവും നടക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. കനകവണ്ണമുള്ള കമർബന്ദം ധരിച്ചു, കൃഷ്ണവര്ണമായ കിടങ്കളിൽ ഉജ്ജ്വലമായ പിതാംബരം; അദ്ദേഹത്തിന്റെ തുണ്ടുകളും കാൽമുട്ടുകളും ശോഭയോടെ പൂർണ്ണരൂപമായിരുന്നു. ശരത്കാലത്തിലെ താമരപ്പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള പാദങ്ങൾ, അതിന്റെ നഖങ്ങൾ പ്രകാശം വിതറിയതുകൊണ്ട് അകത്തെ അന്ധകാരം പടർന്നുപോകുന്നു. ഗുരുവേ, ഈ പാദങ്ങൾ അജ്ഞാനാന്ധകാരം കടക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കുള്ള പഥമാണ്—നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കു കാണിക്കണമേ. സ്വയംശുദ്ധീകരണം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഈ രൂപത്തിൽ ധ്യാനിക്കേണ്ടതാണു; അതിൽ ഭക്തിയുള്ളവർക്ക് ഭയമില്ലാതെ സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കാൻ കഴിയും. ഭക്തന്മാർക്ക് നിങ്ങൾ ലഭ്യനാണ്, എന്നാൽ ശരീരധാരികൾക്ക് അത്യന്തം പ്രാപ്യമല്ല; പരമഭക്തിയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ സ്ഥിതിക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യഭോഗവും താഴെയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ധാരാളം പുണ്യശേഷിയുള്ളവർക്ക് പോലും പ്രാപ്യമല്ലാത്ത ഈ ഭഗവാനെ ഏകഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചശേഷം, അവന്റെ പാദങ്ങൾക്കു പുറത്ത് മറ്റെന്തിനാണ് ആഗ്രഹം? ജീവന്റെ അവസാനിപ്പിക്കാനായി വരുന്ന മരണം പോലും, അതിനെ അവഗണിക്കുന്നവരെ സമീപിക്കില്ല—even as he destroys the universe with his might and the fierce arching of his brows. സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം എന്നിവ പോലും ഭഗവത്ഭക്തരുടെ അർദ്ധക്ഷണസംഗമത്തിന് തുല്യമല്ല; പിന്നെ മറ്റെന്തിനാണ് വില? അതുകൊണ്ട്, പാപരഹിതനായവരേ, എല്ലാ ജീവികളോടും കാരുണ്യവാന്മാരും, ഭഗവാന്റെ കീർത്തിയിൽ സ്നാനമാചരിച്ച് പാപങ്ങൾ കഴുകിക്കളയുന്നവരുമായ ശുദ്ധസ്വഭാവമുള്ളവരുടെ സാന്നിധ്യം ഞങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കണമേ—ഇതേയാണ് ഭഗവാന്റെ പരമാനുഗ്രഹം. ബാഹ്യവിഷയങ്ങളിൽ മനസ്സൊഴിയാത്തവനും, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ട ഗുഹയിലേക്കു കടക്കാത്തവനും, ഭക്തിയും യോഗവും കൊണ്ടു മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ളവനും, ഭഗവാന്റെ പഥം തീർച്ചയായും കാണുന്നു. ഈ സൃഷ്ടി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതും അതിൽ പ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതും അത്രയേറെ വിശാലമായ പരബ്രഹ്മം, പരപ്രകാശം, ആകാശംപോലെയുള്ളത് തന്നെയാണ്. തന്റെ മായാശക്തിയാൽ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുകയും, നിലനിർത്തുകയും, വീണ്ടും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന, എന്നാൽ സ്വയം മാറാതിരിക്കുന്ന ഭഗവാനാണ്—ഭേദബുദ്ധി മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതയാൽ മാത്രമാണ്; ഭഗവാനെ സ്വതന്ത്രനായി ഞങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നു. വിശ്വാസത്തോടെ യോഗികൾ വിവിധ യാഗാദികളിലൂടെ നിങ്ങളെ മാത്രം പൂജിക്കുന്നു; എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും, മനസ്സിലും നിങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു—വേദതന്ത്രജ്ഞന്മാർ നിങ്ങളെ ഇങ്ങനെ അറിയുന്നു. ആദിപുരുഷനായ നിങ്ങൾക്കു ശക്തി സുഷുപ്തമായിരിക്കുന്നു; അതുവഴി സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നീ ഗുണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാകുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മഹത്തത്ത്വം, ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി, ദേവതകൾ, സപ്തർഷികൾ, ജീവികൾ എന്നിവ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ സൃഷ്ടിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, ചതുർവിധശരീരങ്ങളിൽ ആത്മാവിന്റെ അംശമായി വസിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളുടെ രസം ആസ്വദിക്കുന്നവനായി അകത്തു വസിക്കുന്ന ആ പുരുഷനെ ജ്ഞാനികൾ തിരിച്ചറിയുന്നു. സമയത്തിന്റെ വേഗമുള്ള രഥമായ നിങ്ങൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും അതിരൂപമായ ശക്തിയാൽ വലിച്ചിടുന്നു; ഭൗതികതത്വങ്ങൾ മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾപോലെയാണ്, നിങ്ങൾ അതിനെ താങ്ങാനാകാത്ത കാറ്റുപോലെയാണ്. പ്രവൃത്തികളിൽ മുഴുകി, വാസനകളാൽ ആകർഷിക്കപ്പെട്ട്, ജനം ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ, എപ്പോഴും ജാഗരൂകനായി, പാമ്പ് എലിയെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ, അവരെ അപ്രതീക്ഷിതമായി പിടിച്ചെടുക്കുന്നു, മരണമേ. ബഹുമാനവും വിനയവും നിറഞ്ഞ നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആരാണ് ജ്ഞാനി? ഭയത്താൽ, പതനം ഭയന്ന് പതിമൂന്ന് മനുക്കളും, മഹർഷിമാരും, നിങ്ങളെ ആരാധിച്ചു. അതുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മൻ, പരമാത്മാവേ, ജ്ഞാനികളുടെ അഭയം നിങ്ങളാണ്; ലോകം രുദ്രഭയത്തിൽ വിറയുമ്പോൾ, ഭയരഹിതമായ ശരണം നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്. രാജപുത്രന്മാരേ, ശുദ്ധരായി, സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ച്, മനസ്സു ഭഗവാനിലേയ്ക്കു സമർപ്പിച്ച്, ഈ ഉപദേശങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യുവിൻ—നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ക്ഷേമവും ഉണ്ടാവട്ടെ. സ്വയം ആത്മാവിൽ വസിക്കുന്ന, എല്ലാ ജീവികളിലും ഉള്ള ആ ആത്മാവിനെ ആരാധിച്ചു, ഹരിയെ സ്ഥിരമായി സ്തുതിക്കുകയും ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുക. യോഗോപദേശം സ്വീകരിച്ച്, ഋഷികളുടെ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, ഏകാഗ്രതയോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം ഇതു പ്രയോജിപ്പിക്കുക. പുരാതനകാലത്ത് സൃഷ്ടിക്കാരനായ ഭഗവാൻ ഭൃഗുപുത്രന്മാർക്കും, സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ചവർക്കും, ഈ ഉപദേശം തന്നു. ഞങ്ങൾ, സൃഷ്ടിക്കാർ, ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രേരിതരായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ ഈ ഉപദേശത്തിലൂടെ, അജ്ഞാനാന്ധകാരം മാറി, വിവിധ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ഈ ഉപദേശം ശ്രദ്ധയോടെ പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ വാസുദേവഭക്തനായാണ് പരമഗതിയെ വേഗത്തിൽ പ്രാപിക്കുക. ഇവിടെ ഈ പരമജ്ഞാനം സകലജനങ്ങളുടെ ഉത്തമക്ഷേമത്തിനാണ്; ജ്ഞാനതരംഗമായി ദുർബ്ബരമായ ദുരിതസമുദ്രം എളുപ്പത്തിൽ കടക്കാൻ കഴിയും. വിശ്വാസത്തോടെ ഈ മഹാഭാഗ്യപ്രദമായ ഭഗവത്സ്തുതികൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നു—അവനെ ആരാധിക്കാൻ എളുപ്പമല്ല. ഈ സ്തുതിഗാനത്തിൽ നിന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും. രാവിലെ ഉണർന്നു, കയ്ത്തു ചേർത്ത്, വിശ്വാസത്തോടു കൂടി ഈ ഗാനം കേൾക്കുകയോ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ കർമബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. മനുഷ്യദേവപുത്രന്മാരേ, ഈ ഗാനം, ഈ പരമാത്മാവിന്റെ സ്തുതി ഞാൻ പാടിയിരിക്കുന്നു; അതിനെ മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ പാരായണം ചെയ്യുക, അതിനെ വലിയ തപസ്സായി ആചരിക്കുക, അങ്ങനെ അവസാനം നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച ഗതി നേടും. ഇങ്ങനെ, വൈരാജ്യവും ഭക്തിയും നേടിയ കർദമപ്രജാപതി പരമഗതിയെ പ്രാപിച്ചു. ഈ കഥയുടെ അവസാനം, ദൈവികവൈരാഗ്യത്തിന്റെ മഹത്ത്വവും ഭഗവത്ഭക്തിയുടെ പരമപ്രാപ്യതയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇതിന്റെ പിന്നാലെ, ക്രോധംകൊണ്ടു ഇന്ദ്രൻ, വ്രജവാസികളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി, ഗോവർദ്ധനപർവതം ഉയർത്തിയതിന് പ്രതികാരമായി, കട്ടിയുള്ള വടംപോലുള്ള മഴ പെയ്യിച്ചു.