കൃഷ്ണൻ ഒരു ദിവസം നന്ദനും മറ്റു വ്രജവാസികളോടും ചേർന്ന് നടത്തിയ യാഗത്തിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്താണെന്ന് കൃത്യമായി അന്വേഷിച്ചു: “ഈ കര്മ്മം നടത്തുന്നത് എന്തിനാണ്? ഇതെന്തെങ്കിലും പാരമ്പര്യചടങ്ങാണോ? ദയവായി സത്യസന്ധമായി പറയൂ,” എന്ന് കൃഷ്ണൻ ചോദിച്ചു. അപ്പോള് നന്ദൻ പറഞ്ഞു: “ഇന്ദ്രൻ മഴയുടെ ദേവനാണ്; മേഘങ്ങൾ അവന്റെ തന്നെ രൂപമാണ്. അവരാൽ മഴ പെയ്യുന്നു, അതാണ് എല്ലാ ജന്തുക്കളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും പോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. ഞങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും ആ മഴവർഷകന്റെ ആരാധന യാഗങ്ങളാൽ, clarified butter ഉൾപ്പെടെ, നടത്തുന്നു. ആ യാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള ശേഷിപ്പാണ് മനുഷ്യർക്ക് ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്ന മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി ജീവിക്കാനുള്ള അടിസ്ഥാനമായിരിക്കുന്നത്. മനുഷ്യരുടെ പരിശ്രമങ്ങൾക്ക് ഫലം നൽകുന്നത് ഈ മഴദേവനാണ്. ഈ പാരമ്പര്യധർമ്മം, തലമുറകളായി കൈമാറിയതായിട്ടുള്ളത്, ആരെങ്കിലും മോഹം, ലോഭം, ഭയം, ദ്വേഷം മുതലായവ കാരണം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവന് ഭദ്രത ലഭിക്കില്ല.” ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: നന്ദനും മറ്റു വ്രജവാസികളും പറഞ്ഞത് കേട്ട കേശവൻ, ഇന്ദ്രനോടുള്ള ക്രോധം ഉണർത്തി, അപ്പനോടു പറഞ്ഞു: “ജീവികൾ കര്മ്മവശാൽ ജനിക്കുന്നു, കര്മ്മവശാൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു; സുഖം, ദുഖം, ഭയം, സുരക്ഷ—ഇവ എല്ലാം കര്മ്മത്താൽ മാത്രം വരുന്നു. മറ്റൊരുവൻ തന്റെ കര്മ്മഫലം നൽകുന്ന ദൈവം ഉണ്ടെങ്കിൽ പോലും, അവൻ കര്മ്മം ചെയ്യുന്നവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; കര്മ്മം ചെയ്യാത്തവനിൽ അവന് ശക്തിയില്ല. അതിനാൽ, സ്വകര്മ്മം ചെയ്യുന്നവർക്കായി ഇന്ദ്രന് എന്ത് ആവശ്യമാണ്? അവൻ അവരുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിർണയിച്ചിരിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. മനുഷ്യർ സ്വഭാവാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ—എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഉയർന്നോ താഴ്ന്നോ ശരീരം പ്രാപിച്ച ജീവി കര്മ്മം ചെയ്യുകയും വഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സ്നേഹിതൻ, ശത്രു, ഉദാസീനൻ—എല്ലാവർക്കും കര്മ്മം തന്നെയാണ് അധ്യാപകനും കർത്താവും. അതുകൊണ്ട്, തനിക്കു അനുയോജ്യമായ കര്മ്മം ചെയ്യുക, തന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, അതിനാൽ ആരാധിക്കുക. ജീവിക്കുന്നതിനു നേരിട്ട് സഹായിക്കുന്നതാണു സത്യമുള്ള ദൈവം. ഒരുവൻ ഒരു മാർഗം ഉപയോഗിച്ച് ജീവിക്കാൻ കഴിയും എങ്കിലും മറ്റൊന്നിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ, അതിൽ നിന്ന് ഭദ്രത ലഭിക്കില്ല; ഒരു വിശ്വാസഘാതിനി പരപുരുഷനിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ എങ്ങിനെയാണ് ശുഭം ലഭിക്കുക? ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മണിൽ, ക്ഷത്രിയൻ ഭൂരക്ഷയിൽ, വൈശ്യൻ വ്യാപാരത്തിൽ, ശൂദ്രൻ ദ്വിജന്മാരെ സേവിക്കുന്നതിൽ ജീവിക്കണം. കൃഷി, വ്യാപാരം, പശുപാലനം, വായ്പ നൽകൽ, സംഗീതം—ഇവ livelihood മാർഗ്ഗങ്ങളാണ്; ഇതിൽ ഞങ്ങൾ എല്ലായ്പോഴും പശുപാലനത്തിലാണ്. സത്വം, രജസ്, തമസ്—ഇവ നിലനിൽപ്പ്, സൃഷ്ടി, ലയത്തിന് കാരണമാകുന്നു; രജസ്സിൽ നിന്നാണ് ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ലോകം ഉദിക്കുന്നത്. രജസ്സാൽ പ്രേരിതരായ മേഘങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും വെള്ളം പെയ്യുന്നു; അതിനാലാണ് ജീവികൾ വളരുന്നത്. പിന്നെ ഇന്ദ്രന് എന്ത് ചെയ്യാനാകും? ഞങ്ങൾക്ക് നഗരങ്ങളോ ഗ്രാമങ്ങളോ വീടുകളോ ഇല്ല; ഞങ്ങൾ കാടിലും മലകളിലും ജീവിക്കുന്നു. അതിനാൽ, പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും മലയ്ക്കും വേണ്ടി യാഗം നടത്താം; ഇന്ദ്രനുവേണ്ടിയുള്ള സാധനങ്ങൾ ഇതിലേക്കായി ഉപയോഗിക്കാം. വിവിധ തരത്തിലുള്ള പാചകങ്ങൾ, പായസം, സൂപ്പ്, അപ്പം, പാൽ വിഭവങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെ ഒരുക്കണം. വേദപാരായണത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ യാഗാഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തണം; അവർക്കും പശുക്കൾക്കും ധാരാളം ഉത്തമഭക്ഷണം നൽകണം. കുതിരക്കാർക്കും ചണ്ഡാളന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും യോഗ്യമായ ദാനങ്ങൾ നൽകണം; പശുക്കൾക്ക് യവം നൽകണം; മലയ്ക്ക് അർപ്പണം നടത്തണം. അലങ്കരിച്ച്, സ്നാനം ചെയ്ത്, നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ച്, പശുക്കളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും അഗ്നികളെയും മലയെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം. ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; നിങ്ങൾക്കു ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ ചെയ്യൂ. ഈ യാഗം പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും മലയ്ക്കും എനിക്കും പ്രിയമാണ്.” ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: ഈ വിധത്തിൽ യജ്ഞേശ്വരനായ ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട നന്ദനും മറ്റു വ്രജവാസികളും അതിനെ യുക്തമായി അംഗീകരിച്ചു. മധുസൂദനൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കൊണ്ട് ആശീർവാദങ്ങൾ പാടിപ്പിച്ച്, യാഗസാധനങ്ങൾ മലക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ഉപയോഗിച്ചു. യഥാവിധി ദാനങ്ങൾ നൽകി, പശുക്കൾക്ക് യവം നൽകി, അവയെ മുന്നിൽ നിർത്തി മലയ്ക്ക് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു. ഊട്ടുകാളുകൾ കെട്ടിയ അലങ്കൃതമായ രഥങ്ങളിൽ കയറി, സ്ത്രീകൾ കൃഷ്ണന്റെ ലീലകൾ പാടിക്കൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചു. കൃഷ്ണൻ, ഗോപന്മാർക്ക് ആത്മവിശ്വാസം നൽകാൻ മറ്റൊരു രൂപം ധരിച്ചു, “ഞാനാണ് ഈ മല” എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, വലിയ രൂപത്തിൽ ധാരാളം അർപ്പണങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു. വ്രജവാസികൾക്കൊപ്പം കൃഷ്ണൻ സ്വയം സ്വയം നമസ്കരിച്ചു: “നമുക്ക് ഈ മല പ്രത്യക്ഷമായി അനുഗ്രഹം ചെയ്തു.” അവൻ, ഇഷ്ടാനുസൃതമായി രൂപം ധരിച്ച്, കാട്ടിൽ വസിക്കുകയും, അവനെ അവമതിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ, ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ ആത്മാവിനും പശുക്കൾക്കും സംരക്ഷണത്തിനായി അവനോട് പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ, വാസുദേവന്റെ പ്രേരണയാൽ, കൃഷ്ണനോടൊപ്പം ഗോപുരവർഗ്ഗം മലക്കും പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും യഥാവിധി യാഗങ്ങൾ നടത്തി, പിന്നെ വ്രജയിലേക്ക് മടങ്ങി. ഈ അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ പിന്നീട് പറഞ്ഞു: “എന്നെ—സർവ്വജീവികളുടെയുടയ ഹൃദയങ്ങളിൽ പ്രകാശമായി വസിക്കുന്ന ആത്മാവിനെ—നിന്റെ ആത്മാവിലൂടെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, നീ ദുഃഖവും ഭയവും അതിജയിക്കും. അമ്മേ, ഞാൻ നിന്നെ ഈ ആത്മജ്ഞാനം പഠിപ്പിക്കും; അതിലൂടെ നീ എല്ലാ ഭയങ്ങൾ കടന്ന് സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തും.” മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കപിലമുനിയുടെ ഉപദേശം കേട്ടശേഷം, അദ്ദേഹം സന്തോഷത്തോടെ അവനെ വലതുവശം ചുറ്റി കാടിലേക്ക് പോയി. അവൻ മൗനവ്രതം ആചരിച്ചു, ആത്മാവിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, അശാസ്വതമായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു, അഗ്നിയില്ലാതെ, സ്ഥിരവാസമില്ലാതെ. അവൻ മനസ്സിനെ, പ്രകടവും അപ്രകടവും അതീതമായ, ഗുണങ്ങൾ പോലെ തോന്നുന്നുവെങ്കിലും ഗുണാതീതമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ ലയിപ്പിച്ചു. അഹങ്കാരമില്ലാതെ, മമതയില്ലാതെ, ദ്വന്ദങ്ങൾക്കപ്പുറം, സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ ആത്മാവിനെ കണ്ടു, അകത്തുനിന്നും ശാന്തനും മനസ്സിൽ സമബുദ്ധിയുമുള്ളവനായി, തരംഗങ്ങളില്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെ. വാസുദേവനായ സർവ്വജ്ഞനായ അന്തർആത്മാവിൽ പരമഭക്തിയാൽ സ്വയം ആത്മാവിനെ അനുഭവിച്ചു, ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. എല്ലാ ജീവികളിലും തന്റെ ആത്മാവായ ഭഗവാനെ കണ്ടു; അതുപോലെ തന്നെ, എല്ലാ ജീവികളെയും തന്റെ ഉള്ളിലെ ഭഗവാനിൽ കണ്ടു.