വൃക്ഷങ്ങൾ അവരുടെ ഇലകൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ, തണലുകൾ, മൂലങ്ങൾ, തൊലി, മരച്ചില്ല, സുഗന്ധമുള്ള ഗം, രസങ്ങൾ, ചാരങ്ങൾ, അസ്ഥികൾ എന്നിവകൊണ്ടു ജീവികൾക്കു വേണ്ടതെല്ലാം തരും. ഈ ഭൂമിയിലെ ശരീരധാരികൾക്കു ജനനം സഫലമാകുന്നതു താനെ, ജീവിതം, സമ്പത്ത്, ബുദ്ധി, വാക്ക് ഇവയാൽ പരമഹിതം ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, യമുനാനദിയുടെ തീരത്തേക്കു, പുതുതായി വിരിഞ്ഞ ഇലകളും കുലകളും പുഷ്പങ്ങളും ഫലങ്ങളും നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങളുടെ താഴ്ന്ന ശാഖകളിലൂടെ കൃഷ്ണനും രാമനും ഗോപാലന്മാരും കടന്നു. അവിടെ, ശുദ്ധവും തണുപ്പും ഉജ്ജ്വലവുമായ വെള്ളത്തിൽ പശുക്കളെ അകലംകൂടി കുളിപ്പിച്ചു, പിന്നീട് സ്വയം ആ മധുരജലത്തിൽ തൃപ്തരായി കുടിച്ചു. യമുനയുടെ കാട്ടിൽ പശുക്കളെ ഇഷ്ടംപോലെ മേഞ്ഞുവിടാൻ അനുവദിച്ച ശേഷം, വിശന്ന ഗോപാലന്മാർ കൃഷ്ണയോടും രാമയോടും പറഞ്ഞു: "ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ലീനനായ ജിവൻ താനെ മറന്നുപോകുന്നു; മരണത്തിൽ ആ പരിപൂർണമായ മറവിയാണ്. ജന്മം, മനസ്സാക്ഷ്യമായി അനുഭവപ്പെടുകയാണെങ്കിലും, അതു സ്വപ്നമോ ഭ്രമമോ പോലെ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിലേക്കുള്ള ആശ്രയമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു." "പഴയ സ്വപ്നം പോലെ തന്നെ, പഴയ ഭ്രമം ഓർക്കാനാവില്ല; അപ്പോൾ താനൊരു പുതുമയാണെന്നു കാണുന്നു, പഴയതല്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അവയുടെ വിഷയങ്ങൾ, മനസ്സ് — ഇവയുടെ ത്രയരൂപങ്ങൾ ദ്രവ്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഉള്ളിലും പുറത്തും ഉള്ള ഭേദം മനുഷ്യർ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്, നല്ലവരുടെ പ്രവൃത്തിയും ദുഷ്ടരുടെ പ്രവൃത്തിയും പോലെ. പ്രിയനായ രാജാവേ, സതതം ജീവികൾ ജനിച്ചും നശിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; സമയം അതിവേഗം, സൂക്ഷ്മമായി പ്രവഹിക്കുന്നത് കൊണ്ട് അതു കാണാനാകുന്നില്ല." "തീയുടെ ജ്വാലകൾ, നദിയിലെ പ്രവാഹം, വൃക്ഷത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ — ഇവ പോലെ തന്നെ എല്ലാ ജീവികളുടെയും കാലഘട്ടങ്ങളും അവസ്ഥകളും നിശ്ചിതമാണ്. ഈ വിളക്കിനെ ജ്വാലയെന്നു വിളിക്കുന്നു, ഈ വെള്ളത്തെ പ്രവാഹമെന്നു വിളിക്കുന്നു, ഈ മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനെന്നു വിളിക്കുന്നു — ഈ വാക്കുകൾ തെറ്റാണ്, ദീർഘായുസ്സിന്റെ ധാരണയും അതുപോലെ തെറ്റാണ്. ഈ മനുഷ്യൻ തന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ വിത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു എന്നും, മരിക്കുന്നു എന്നും കരുതരുത്; അതു മായയാണ് — മരത്തിൽ തീ ഉയർന്ന് അണയുന്നതുപോലെ." "ഗർഭധാരണ, ഗർഭാവസ്ഥ, ജനനം, ബാല്യം, ബാല്യാവസ്ഥ, യൗവനം, പ്രൗഢി, വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം — ഇതാണ് ശരീരത്തിന്റെ ഒമ്പത് അവസ്ഥകൾ. ഈ വിവിധ ഉന്നതവും താഴ്ന്നതുമായ ശരീരങ്ങൾ ഭ്രമത്തിൽ നിന്നാണ്; ഗുണങ്ങളുമായി ചേർന്ന് ഒരിക്കൽ ലഭിക്കുന്നു, മറ്റൊരിക്കൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. പിതാവിനെയും പുത്രനെയും നോക്കി ആത്മാവിന്റെ ഉത്ഭവവും നാശവും നിർണയിക്കാമെന്നു കരുതുന്നു; എന്നാൽ ഉത്ഭവനാശങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയുന്നവൻ അങ്ങനെ ചിന്തിക്കില്ല." "വൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്തും ഫലവും അറിയുന്നവൻ അതിന്റെ ജനനവും നാശവും തിരിച്ചറിയുന്നു; പക്ഷേ, അവൻ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനാണ്. അതുപോലെ ദൃക്സാക്ഷിയും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനാണ്. ആത്മാവിനെയും പ്രകൃതിയെയും വ്യത്യാസിപ്പിച്ചറിയാത്തവൻ, സ്പർശത്തിൽ ഭ്രമിക്കുമ്പോൾ, ലോകമയത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നു. സത്ത്വഗുണം മൂലം ദേവതകളിലും, രജോഗുണം മൂലം അസുരന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും, തമോഗുണം മൂലം ഭൂതപ്രേതാദികളിലും മൃഗങ്ങളിലും ജനനം ലഭിക്കുന്നു; പ്രവൃത്തികൾ അനുസരിച്ച് ഇവിടെയും അവിടെയും സഞ്ചരിക്കുന്നു." "മറ്റുള്ളവർ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതും പാടുന്നതും കണ്ടു ഒരാളും അതുപോലെ അനുകരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ, ബുദ്ധിഗുണങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ചാൽ അക്രിയനും അനുകരിക്കപ്പെടുന്നു. വെള്ളം ഒഴുകുമ്പോൾ വൃക്ഷങ്ങൾ നീങ്ങുന്നതുപോലെയും, കണ്ണ് ഭ്രമിക്കുമ്പോൾ ഭൂമി തിരിയുന്നതുപോലെയും, അങ്ങനെ തന്നെ അനുഭവങ്ങൾ ഭ്രമിക്കുന്നു. മനസ്സിന്റെ ഭ്രമത്തിലൂടെ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളുടെ അനുഭവം തെറ്റാണ്; സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന കാഴ്ചകൾ യഥാർത്ഥമല്ല. അതുപോലെ, ദശാർഹകുലജനായവനേ, ലോകമയവും ആത്മാവിനോട് തെറ്റാണു." "വിഷയം ഇല്ലാതിരുന്നാലും, വിഷയാനുസ്മരണയാൽ ലോകമയചക്രം അവസാനിക്കില്ല; ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവന് ദുഃഖം സ്വപ്നത്തിലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിലും ഉണ്ടാകും. അതുകൊണ്ട്, ഉദ്ധവ, വിശ്വാസമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടു വിഷയങ്ങളിൽ ലീനമാകരുത്. ആത്മാവിനെ പിടിച്ചുപിടിക്കുന്നതിൽ നിന്നുള്ള ഭ്രമം കാണുക, മായാജാലത്തെ തിരിച്ചറിയുക." "ഒഴിവാക്കപ്പെടുമ്പോഴും, ദുഷ്ടന്മാരാൽ അപമാനിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, പരിഹസിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, അസൂയപ്പെടപ്പെടുമ്പോഴും, അടിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, തടയപ്പെടുമ്പോഴും, ഉപജീവനം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴും — അജ്ഞന്മാർ തുപ്പുകയോ മൂത്രം ചൊരിയുകയോ ചെയ്യുമ്പോഴും, പലവിധം അലുക്കപ്പെടുമ്പോഴും — ദുഃഖത്തിൽ പോലും ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ സ്വയം ആത്മാവിനെ ഉയർത്തേണ്ടതാണു." ശ്രീ ഉദ്ധവൻ ചോദിച്ചു: "ഇത് എങ്ങിനെ മനസ്സിലാക്കാം, വാഗ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനെ? ദയവായി പറയണം. ഈ സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത അത്യന്തം ദുർഘടമായ ആത്മാവിന്റെ അപമാനം, ലോകാത്മാവേ, ജ്ഞാനികൾക്കും അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. സ്വഭാവം അത്യന്തം ശക്തമാണ്; നിങ്ങളുടെ ധർമ്മത്തിൽ ഭക്തരും, സമാധാനപ്രദേശികളും, നിങ്ങളുടെ പാദസേവനത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചവരും ഒഴികെ." ബ്രഹ്മതത്വത്തിൽ ബൃഹസ്പതി, സ്വയം സാക്ഷാത്കാരത്തിൽ ഹരി, പശുക്കൾക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ഭക്തി കാണിച്ചു വിഷ്വക്സേനനെ അനുസരിക്കുന്നു. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പുരുഷന്മാർ പാട്ടും സ്തുതിയും കൊണ്ടു സ്ത്രീകളുടെ ചെവികുഴികളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അതുപോലെ രാമനും സദാചാരികളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഭക്ഷണവും ഹോമങ്ങളും കൊണ്ടു യജമാനികളുടെ ഭാര്യമാരിൽ അനുകൂലത ഉണ്ടാകുന്നു. അപ്പോൾ ഗോപാലന്മാർ പറഞ്ഞു: "ഹേ രാമാ, മഹാബാഹുവേ, കൃഷ്ണാ, ദുര്ജ്ജയന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ഈ വിശപ്പ് ഞങ്ങളെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു; ദയവായി അതിനുള്ള പരിഹാരം കാണണം." ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ഗോപാലന്മാർ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവകീപുത്രനായ കൃഷ്ണൻ ഭക്തയായ ബ്രാഹ്മണപത്നിക്കായി ദയാപൂർവം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "ബ്രാഹ്മണന്മാർ അങ്കിരസസത്രം നടത്തുന്നത് കാണുന്ന യാഗശാലയിലേക്കു പോവൂ; അവർ സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിച്ചാണ് യാഗം ചെയ്യുന്നത്. നിങ്ങൾ അവിടെ ചെന്നു, ഞാനും രാമനും അയച്ചതാണെന്നു പറഞ്ഞു, പാകം ചെയ്ത അന്നം ചോദിക്കൂ. അങ്ങനെ കൃഷ്ണൻ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ, അവർ കയ്യൊപ്പിച്ച്, വന്ദിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു ചോദിച്ചു." "ഭൂമിയിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞങ്ങൾ കൃഷ്ണന്റെ today നിർദ്ദേശം അനുസരിച്ച് വന്നവരാണ്. ഞങ്ങൾ രാമന്റെ ദൂതന്മാരായ ഗോപ്പന്മാരാണ്; നിങ്ങള്ക്ക് ആശംസകൾ. ധർമ്മത്തെ ഏറ്റവും നന്നായി അറിയുന്നവരേ, രാമനും അച്യുതനും ഇവിടെ അടുത്ത് പശുക്കളെ മേയിച്ചു വിശപ്പോടെ ഭക്ഷണം ചോദിക്കുന്നു. വിശ്വാസം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പാകം ചെയ്ത അന്നം ദയവായി നൽകൂ. മൃഗയാഗത്തിനോ സൗത്രാമണി യാഗത്തിനോ പുറമേ, ദീക്ഷയുള്ളവർക്കും ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത് ദോഷം അല്ല." അവർ ഈ അപേക്ഷ കേട്ടെങ്കിലും, അഹങ്കാരവും ബാലിശതയും അനേകം കർമ്മങ്ങളിൽ ലീനതയും കൊണ്ടു, അവർ ശ്രവിക്കാതെ അവഗണിച്ചു. യാഗസ്ഥലം, സമയം, വിഭിന്നമായ ദ്രവ്യങ്ങൾ, മന്ത്രങ്ങൾ, വിധികൾ, ഹോതാക്കന്മാർ, അഗ്നികൾ, ദേവതകൾ, യജമാനൻ, യാഗം, ധർമ്മം — ഇവയൊക്കെയും ആ പരമാത്മാവിൽ നിന്നാണ്. ഇങ്ങനെ, ഗോപാലന്മാരും കൃഷ്ണന്റെയും രാമന്റെയും അനുഭവങ്ങളും, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അഹങ്കാരവും ഭക്തിയുടെയും യാഥാർത്ഥ്യവും ഈ സംഭവങ്ങളിൽ വെളിപ്പെട്ടു.