മുന്കാലത്ത്, ഒരു രാജാവിന്റെ കഠിന ദു:ഖവും ദാഹവും കൊണ്ട്, മുടിയോടും മൃഗചര്മത്തോടും പൊതിഞ്ഞ്, വെള്ളം കിട്ടാന് കഠിനമായി കഷ്ടപ്പെട്ട്, ആ രാജാവ് ഒരു മഹാMunി യോട് ഭിക്ഷ ചോദിച്ചു. എന്നാല്, ആ മഹാമുനി രാജാവിന് പുല്ലും, മണ്ണും, മറ്റ് സമര്പ്പണങ്ങളും, പതിവ് വെള്ളവും, സ്നേഹപൂര്വ്വം സംസാരവും ഒന്നും നല്കാതെ അവഗണനയിലായതുപോലെ തോന്നി, രാജാവ് അതിനാല് കോപംകൊണ്ടു. ഇതുപോലും ദാഹവും വിശപ്പും രാജാവിന് മുമ്പ് ഒരിക്കലും അനുഭവപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ബ്രാഹ്മണന് നേരെ അസൂയയും കോപവും അവനില് ഉണര്ന്നു. ആ കോപത്തില്, രാജാവ് ഒരു മരിച്ച പാമ്പ് മഹാമുനിയുടെ ഭുജത്തില് വച്ചു, ആശ്രമത്തില് നിന്നും പുറത്തു പോയി നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. അവന് അങ്ങിനെയായപ്പോള്, “ഇവന് യഥാര്ത്ഥത്തില് ധ്യാനത്തില് ആഴമായിരിക്കുമോ, അതോ അദ്ഭുതം കാണിക്കാനാണോ? യുദ്ധശക്തിയുള്ളവര്ക്ക് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുമോ?” എന്ന ചിന്ത രാജാവിനെ അലമറിച്ചു. അതേസമയം, അതിമാന്യമായ പ്രഭയുള്ള ആ മഹാമുനിയുടെ മകന് കുട്ടികള്ക്കിടയില് കളിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. പിതാവിന് രാജാവിന്റെ ഭാഗത്ത് അന്യായം സംഭവിച്ചുവെന്നറിഞ്ഞു, അവിടുത്തെ തന്നെ അവന് സംസാരിച്ചു: “അയ്യോ, രാജാക്കന്മാര് അര്പ്പണങ്ങള് തിന്നുന്ന അഹങ്കാരികളായി അന്യായം ചെയ്യുന്നു! യജമാനനോടു ഭൃത്യന്മാര് ചെയ്ത കുറ്റം, വാതില്കാവല്ക്കാരന് അല്ലെങ്കില് നായ്ക്കള് യജമാനനെ അപമാനിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. ക്ഷത്രിയന് ജനിച്ചിട്ടും ബ്രാഹ്മണന്മാര് അവനെ വീടിന്റെ കാവല്ക്കാരനായി നിയമിച്ചു; അങ്ങനെ വാതില്കാവല്ക്കാരന് വീട്ടില് ആഹാരം പങ്കുവെക്കാന് അര്ഹതയുണ്ടോ? കൃഷ്ണന് — ദൈവം — വഴിതെറ്റുന്നവര്ക്ക് മാര്ഗ്ഗദര്ശകനായി വിട്ടുപോയതോടെ, ഞാന് ഇന്ന് നീതി പാലിക്കുന്നവരെ ശിക്ഷിക്കുന്നു; എന്റെ ശക്തി കാണൂ. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കോപത്തില് കണ്ണുകള് ചുവപ്പിച്ച്, ആ ബാലമുനി സുഹൃത്തുക്കളെക്കൊണ്ട്, കൌശികി നദിയില് ശുദ്ധീകരിച്ച്, വാക്കുകളുടെ വജ്രം പുറത്തുവിട്ടു: ‘അങ്ങനെ, നിയമം ലംഘിച്ച രാജാവിനെ തക്ഷകന് എട്ടാം ദിവസം കടിക്കും; ഈ വംശം നശിപ്പിക്കുന്നവനെ ഞാന് ശപിക്കുന്നു.’ പിന്നെ, ബാലന് ആശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്നു, പിതാവിന്റെ കഴുത്തില് പാമ്പ് ചുരുളായി കിടക്കുന്നവനെയാണു കണ്ടു. ദു:ഖംകൊണ്ടു അവന് ഉച്ചത്തില് കരഞ്ഞു. ആംഗിരസ വംശത്തിലെ ബ്രാഹ്മണന് തന്റെ മകന്റെ നിലപാടു കേട്ടു, കണ്ണുകള് പതിയെ തുറന്നു, തന്റെ ഭുജത്തില് മരിച്ച പാമ്പ് കണ്ടു. പാമ്പ് മാറ്റി, അവന് ചോദിച്ചു: ‘കുഞ്ഞാ, നീ എന്തിനാണ് കരയുന്നത്? ആരാണ് നിന്നെ ദു:ഖിപ്പിച്ചത്?’ അങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോള്, ബാലന് എല്ലാം വിശദീകരിച്ചു. രാജാവിന് അന്യായമായി ശാപം ലഭിച്ചതാണെന്നു കേട്ട ബ്രാഹ്മണന് മകനെ കാണുമ്പോള് സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചില്ല; “കുഞ്ഞാ, നീ ഇന്ന് വലിയ ദുരന്തം സൃഷ്ടിച്ചു; കുറ്റം ചെറിയതാണെങ്കിലും, ശിക്ഷ വളരെ കഠിനമാണ്. നീ രാജാവിനെ വിധിക്കരുത്, അന്യായമനുസരിച്ച്; അവന്റെ അജയ്യമായ ശക്തിയാല് ജനങ്ങള് എല്ലാ ദിശകളിലും സമൃദ്ധിയും സുരക്ഷയും അനുഭവിക്കുന്നു. നരദേവന് എന്ന രാജാവ്, ചക്രയുദ്ധം കൈവശമുള്ളവന്, അവഗണിക്കപ്പെട്ടാല് ലോകം കള്ളന്മാര് കൈവശം വന്ന്, കാവല് ഇല്ലാതെ羊പോലെ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നശിക്കും. ഇന്ന്, നമുക്ക് പാപം തുടര്ച്ചയായി വരുന്നു; കാവല് നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെ സമ്പത്ത് കവര്ന്നു, പരസ്പരം കൊല്ലുന്നു, ശപിക്കുന്നു, കള്ളം ചെയ്യുന്നു, സ്ത്രീകളും, പശുക്കളും, സ്വത്തും പിടിച്ചെടുക്കുന്നു. പിന്നെ, മഹത്തായ ധര്മ്മം മനുഷ്യരില് വെടിഞ്ഞു, വര്ണ്ണ-ആശ്രമം, മൂന്ന് വേദങ്ങളില് പിതൃകൂലമായ ആചാരങ്ങള് ഇല്ലാതാവുന്നു. പിന്നെ, സമ്പത്തിലും, ആസ്വാദനത്തിലും ലയിച്ചവര് നായ്ക്കളും കുരങ്ങുകളും പോലെ വര്ണ്ണം കലര്ത്തുന്നു. രാജാവ്, ധര്മ്മത്തിന്റെ കാവല്ക്കാരന്, മഹാരാജാവ് ബൃഹച്ഛ്രവയാണ്; രാജർഷിയും, ഭക്തനും, അശ്വമേധ യാഗങ്ങള് ചെയ്തവന്. അപരാധമില്ലാത്ത രാജാവിന് ഒരു ബാലന് കുരിശ്ച്ചു പാപം ചെയ്തു; ഇതിന് കര്ത്താവായ ആത്മാവായ ദൈവം ക്ഷമിക്കട്ടെ. ദൈവഭക്തര് അപമാനിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, വഞ്ചിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, ശപിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, ദ്രോഹിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, കൊല്ലപ്പെടുമ്പോഴും, പ്രതികാരം ചെയ്യാറില്ല, അവര്ക്ക് ശക്തിയുണ്ടായാലും. ഇങ്ങനെ, മകന്റെ കുറ്റം കൊണ്ട്, മഹാമുനി ദു:ഖത്തില് മുങ്ങി; രാജാവ് അവനെ അപമാനിച്ചിട്ടും, അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചില്ല. സാധാരണ, ഈ ലോകത്തിലെ സദാചാരികള് മറ്റു ആളുകള് കൊണ്ടു ദ്വന്ദ്വത്തില് ആക്കപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും, അവര് ദു:ഖിക്കുകയോ സന്തോഷിക്കുകയോ ചെയ്യാറില്ല, കാരണം അവര് ആത്മഗുണങ്ങളില് ആശ്രയിക്കുന്നു. കാല് കഴുകാതെ, കാല് തണുത്തതായോ, തല തണുത്തതായോ കിടക്കരുത്; മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്; നഗ്നമായി കിടക്കരുത്; ഉഷസ്സിലും സന്ധ്യയിലും കിടക്കരുത്. എപ്പോഴും ശുദ്ധമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, എല്ലാ മംഗല്യങ്ങളോടും, പശുക്കളെയും, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, ലക്ഷ്മിയെയും, അച്യുതനെയും പ്രഭാതഭക്ഷണത്തിന് മുമ്പ് ആരാധിക്കണം. സ്ത്രീകളും, വീരന്മാരും പൂമാലകളും, സുഗന്ധങ്ങളും, സമര്പ്പണങ്ങളും, ആഭരണങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം; ഭര്ത്താവിനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, അവന് ഗര്ഭത്തില് വസിക്കുന്നവനെന്നു ഭാവിച്ച്, അവനെ സേവിക്കണം. നീ ഒരു വര്ഷം ഈ പുംസവന വ്രതം പൂർണ്ണമായി പാലിച്ചാല്, ഇന്ദ്രനെ കീഴടക്കും ഒരു മകന് ജനിക്കും. ദിതി അതിന് സമ്മതം പ്രകടിപ്പിച്ചു: “അങ്ങിനെ ആയിരിക്കട്ടെ.” കശ്യപന് അവളെ ഗര്ഭം നല്കി, ദിതി വ്രതം വിശ്വാസത്തോടെ അനുഷ്ഠിച്ചു. ഇന്ദ്രന് തന്റെ അമ്മയുടെ ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞു, ദിതി ആശ്രമത്തില് വസിക്കുന്നതില് സേവനം നടത്തി. അവന് വനംകൂടി, പൂക്കള്, പഴങ്ങള്, ദര്ഭ, കുശ, ഇലകള്, തുണ്ടുകള്, മണ്ണ്, വെള്ളം എന്നിവ യഥാസമയത്തില് കൊണ്ടുവന്നു. അവള് വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സമയത്ത്, ഹരി (ഇന്ദ്രന്), വ്രതം ഭംഗം ചെയ്യണമെന്നു ആഗ്രഹിച്ച്, കുത്തകയുള്ള സേവനം നടത്തി, കാട്ടുപട്ടിക്കു കാട്ടുപട്ടിയുടെ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ. എന്നാല്, ദിതി വ്രതത്തില് ഉറച്ചതുകൊണ്ട്, ഇന്ദ്രന് ഒരു പിഴവ് കണ്ടെത്തിയില്ല; അതിനാല്, ഇന്ദ്രന് വലിയ ആശങ്കയിലായി, “എന്ത് വഴി ഈ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് എത്താം?” എന്ന ചിന്തയില് മുങ്ങി. ഒരു സന്ധ്യക്ക്, ദിതി വ്രതം കൊണ്ടു ക്ഷീണിച്ചവളായി, ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, കാല് കഴുകാതെ, വെള്ളംകൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിക്കാതെ, ഭാവിയാല് മയങ്ങിത്തിരിഞ്ഞു, ഉറങ്ങിപ്പോയി. അവസരം കണ്ടു, യോഗശക്തിയാല് ഇന്ദ്രന് ദിതിയുടെ ഗര്ഭത്തില് പ്രവേശിച്ചു, അവളുടെ മനസ്സ് ഉറക്കത്തിലായിരിക്കുമ്പോള്. വജ്രംകൊണ്ട്, അവന് സ്വര്ണ്ണ നിറമുള്ള ഗര്ഭം ഏഴ് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചു; ഓരോ ഭാഗവും കരഞ്ഞപ്പോള്, “കരയരുത്,” എന്ന് അവന് പറഞ്ഞു. വജ്രംകൊണ്ട് വിഭജിക്കുമ്പോള്, അവര് കൈകള് ചേര്ത്ത്, “ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങള് നിന്റെ സഹോദരന്മാര് ആയ മരുതുകള്; ഞങ്ങളെ കൊല്ലാന് നീ എന്തിന് ശ്രമിക്കുന്നു?” എന്ന ചോദിച്ചു. കൌശികന് മറുപടി പറഞ്ഞു: “ഭയപ്പെടരുത്, സഹോദരന്മാരേ; ഞങ്ങള് എന്നോട് പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്. നിങ്ങള് എന്റെ സേവകര്, മരുത് സംഘങ്ങള്, എനിക്ക് മാത്രം ഭക്തരാണ്.” ദിതിയുടെ ഗര്ഭം, ശ്രീനിവാസന്റെ ദയകൊണ്ട്, മരിച്ചില്ല; വജ്രം പലതവണ ഉപയോഗിച്ചെങ്കിലും, ദ്രോണയുടെ ആയുധം നിന്നെ രക്ഷിച്ചതുപോലെ, അവര് രക്ഷപ്പെട്ടു. ആദിപുരുഷനെ ഒരുതവണ പോലും ആരാധിച്ചാല് ഒരാള് സമത്വം നേടും; ദിതി ഒരു വര്ഷത്തോളം ഹരിയെ ആരാധിച്ചു. ഈ കഥ അങ്ങിനെയാണ്, മഹത്വം, ദു:ഖം, ധര്മ്മം, ശാപം, ശുചിത്വം, വ്രതം, ദയ, ദൈവം, എല്ലാം ഒരുമിച്ചു നിറഞ്ഞ ഒരു കാലം.