ഭാഗവതത്തിലെ ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ, ജീവിതത്തിൽ മനുഷ്യർ എങ്ങനെ ധർമ്മപഥത്തിൽ നിൽക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചും, പരമാത്മാവിന്റെ മഹത്വവും ഭക്തിയുടെ ഫലവും വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു. ആപത്തിൽ ആകുമ്പോൾ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ വ്യാപാരത്തിലൂടെ അല്ലെങ്കിൽ സാധനങ്ങൾ വിൽക്കുന്നതിലൂടെയും, അത്യന്തം ദുരിതം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ ആയുധം കൈവശം വയ്ക്കുന്നതിലൂടെയും ജീവിക്കാമെങ്കിലും, ഒരിക്കലും നായയുടെ ജീവിതം പോലെ അപമാനകരമായ ഉപജീവന മാർഗ്ഗം സ്വീകരിക്കരുത്. അതുപോലെ, ഒരു ക്ഷത്രിയൻ ദുരിതത്തിൽ ആയാൽ വൈശ്യന്റെ തൊഴിൽ സ്വീകരിക്കാം, വേട്ടയാടാം, അല്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ പ്രവർത്തി ചെയ്യാം; പക്ഷേ, നായയുടെ ജീവിതം പോലുള്ള അപമാനകരമായ മാർഗ്ഗം സ്വീകരിക്കരുത്. ഒരു വൈശ്യൻ ശൂദ്രന്റെ ജോലി സ്വീകരിക്കാമെന്നും ഒരു ശൂദ്രൻ താഴ്ന്ന തൊഴിൽ ചെയ്യാമെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായാൽ, അപകീർത്തികരമായ ജോലി തേടരുത്. ദിവസേന, വേദപഠനം, പിതൃ-ദേവതാരാധന, ദാനം, ലഭ്യമാകുന്ന അന്നം എന്നിവയിലൂടെ ദേവന്മാരെയും, ഋഷിമാരെയും, പിതാക്കന്മാരെയും, മറ്റു ജീവികളെയും—എല്ലാവരെയും—എന്റെ രൂപങ്ങളിൽ ആരാധിക്കണം. ഭാഗ്യവശാൽ ലഭിക്കുന്ന സമ്പത്തോ, നീതിപൂർവ്വം സമ്പാദിച്ച സമ്പത്തോ കൊണ്ട്, അന്യായം ചെയ്യാതെ, ആശ്രിതരെയും പോഷിക്കണം, യാഗങ്ങൾ നടത്തണം. എന്നാൽ, കുടുംബത്തിൽ അതിശയമായ आसക്തി കാണിക്കരുത്; ഗൃഹസ്ഥനായി ജീവിക്കുമ്പോഴും അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്. ജ്ഞാനികൾ നശ്വരമായ ഈ ബന്ധങ്ങളെ, അതു കാഴ്ചയിൽ ഇല്ലാതിരുന്നാലും, നഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെയാണ് കാണുന്നത്. മക്കളും ഭാര്യയും ബന്ധുക്കളുമൊക്കെ യാത്രക്കാർപോലെ ഒരു സമയം കൂടുന്നു, പിന്നെ സ്വപ്നം ഉറക്കത്തെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിൽ നിന്ന് അവർ വേറുപെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, മോചിതനായവൻ കുടുംബത്തിൽ അതിരുപതിയെപ്പോലെ, അസക്തനായി, അഹങ്കാരമില്ലാതെ, അതിൽ പെട്ടുപോകാതെ ജീവിക്കുന്നു. നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്ന ഗൃഹസ്ഥധർമ്മങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ എന്റെ പേരിൽ നിർവഹിച്ചാൽ, ആൾക്ക് വീട്ടിൽ ഇരിക്കാം, വനപ്രസ്ഥം സ്വീകരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ മക്കൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, സന്ന്യാസിയായി അലഞ്ഞു തിരിയാം. പക്ഷേ, വീട്ടിൽ ആസക്തനായവൻ, മക്കളുടെയും സമ്പത്തിന്റെയും മോഹത്തിൽ പെട്ട്, സ്ത്രീകളിൽ മയങ്ങുകയും, 'എന്റെത്', 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിൽ അകപ്പെട്ട്, ദുർബലചിത്തനായി മാറുന്നു. 'എന്റെ പ്രായമായ മാതാപിതാക്കൾ, ഭാര്യ, കുഞ്ഞുങ്ങൾ—എന്നെ കൂടാതെ അവർ എങ്ങിനെ ജീവിക്കും?' എന്ന് ദുഃഖത്തോടെ ചിന്തിക്കുന്നവന്റെ മനസ്സ് വീട്ടിൽ ആസക്തിയാൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, മനസ്സിൽ അകപ്പെട്ട്, ആശയത്തിൽ മയങ്ങുകയും, അവരെക്കുറിച്ച് നിരന്തരം ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, മരിക്കുമ്പോൾ മഹാദുഃഖത്തിൽ അകപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ പിന്നാലെ, സൂതൻ പറയുന്നു: അശ്വത്താമാന്റെ ആയുധത്താൽ ദഹിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടാതെ, അത്ഭുതകരമായ കൃഷ്ണന്റെ കൃപയാൽ രക്ഷപ്പെട്ടവൻ—അഭിമന്യുപുത്രൻ, പരീക്ഷിത്—തക്ഷകന്റെ വിഷംകൊണ്ട് ജീവൻ ഭീഷണിയിലായിരുന്നിട്ടും, മരണവേദനയിൽ പോലും ഭ്രമിച്ചില്ല; കാരണം, അവന്റെ മനസ്സ് ഭഗവാനിൽ സമർപ്പിതമായിരുന്നു. എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ജയിക്കാനാവാത്തതിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി, വ്യാസപുത്രന്റെ ശിഷ്യനായ അവൻ ഗംഗയിൽ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. ഭഗവാന്റെ മഹിമകളുടെ അമൃതം ആസ്വദിക്കുന്നവർക്ക്, മരണസമയത്തും ഭ്രമം ഉണ്ടാകില്ല; അവർ അവന്റെ പാദസ്മരണയിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അഭിമന്യുപുത്രനായ മഹാഭക്തൻ, ഭൂമിയിൽ വാഴുമ്പോൾ, കലി യുക്തിയുള്ളവൻ എങ്ങും ഉണ്ടെങ്കിലും, വിജയിക്കാനാവില്ല. കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞു പോയ അതേ നാളിലും സമയത്തും, അദ്ധർമ്മത്തിന്റെ ഉറവിടമായ കലി അവിടെ പ്രവേശിച്ചു. പക്ഷേ, സാമ്രാട്ട് പരീക്ഷിത്, കലിയെ ദ്വേഷിച്ചില്ല; പൂവിൽ നിന്ന് തേൻ എടുക്കുന്ന തേനീച്ചയെപ്പോലെ, അവൻ നല്ലതിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധിച്ചു. അങ്ങനെ അവനു നല്ല ഫലങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ലഭിച്ചു; മറ്റുള്ളവർക്കു അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല. ബലഹീനരോടു ധൈര്യമായും ശക്തന്മാരോടു പേടിയോടും കൂടിയുള്ള കലി, ജ്ഞാനികളും ഭയമില്ലാത്തവരും ഉള്ളിടത്ത് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; അശ്രദ്ധരായവരുടെ ഇടയിൽ മാത്രം, കലി മനുഷ്യരിലേയ്ക്ക് ചെന്നു, കൊയ്ത്തുപോലെയാണ്. ഇതുവരെ ഞാൻ വാസുദേവന്റെ കഥകൾ നിറഞ്ഞ പരീക്ഷിതിന്റെ ഈ വിശുദ്ധചരിതം നിങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞുതന്നു. ഭഗവാന്റെ മഹാപ്രവൃത്തികളുടെയും ഗുണങ്ങളുടെയും കഥകൾ, സത്യമാർഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് എന്നും ശ്രവിക്കേണ്ടതാണെന്ന് സൂതൻ പറയുന്നു. അപ്പോൾ, സന്മുനികൾ സൂതനെ അനുഗ്രഹിച്ച് പറഞ്ഞു: "നീ ദീർഘായുസ്സോടെ, ശുദ്ധമായ കീർത്തിയോടെ നിലനിൽക്കട്ടെ; കാരണം, ഭൗമലോകവാസികൾക്ക് കൃഷ്ണകഥയുടെ അമൃതം നീ പകർന്നുതരുന്നു. ഈ അനിശ്ചിത ലോകത്തിൽ, മനുഷ്യരുടെ മനസ്സുകൾ മൂടിയിരിക്കുന്നിടത്ത്, നീ ഞങ്ങളെ ഗോവിന്ദന്റെ പാദപങ്കജത്തിന്റെ മധുരസം കുടിപ്പിക്കുന്നു. ഭഗവത്ഭക്തരുടെ സാന്നിധ്യം ഒരു നിമിഷം പോലും സ്വർഗ്ഗത്തിനോ മോക്ഷത്തിനോ മാറ്റിവെക്കാനാവില്ല; മരണന്മാർക്കുള്ള മറ്റ് അനുഗ്രഹങ്ങളെന്ത് പറയാൻ? ബ്രഹ്മയിലും ഉത്ഭവിച്ച യോഗികളിൽ പ്രധാനരും, ഗുണാതീതനായ ഭഗവാന്റെ ഗുണങ്ങൾക്കു അറ്റമില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അവന്റെ കഥകൾ കേൾക്കുന്നതിൽ ഒരിക്കലും തൃപ്തരാവുന്നില്ല." "അതുകൊണ്ട്, പരമഭക്തനായ സൂതേ, ഹരിയുടെ മഹത്വവും വിശുദ്ധവുമായ കർമ്മങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കായി വിശദീകരിക്കണമേ. അപ്രതിഭാതമായ അർത്ഥം ഉള്ള, അദ്ഭുതകരമായ, യോഗം നിറഞ്ഞ, പരിക്ഷിതിനെയും ഭക്തജനങ്ങളെയും ആനന്ദിപ്പിച്ച ആ കഥ ഞങ്ങൾക്കായി പറയണമേ." സൂതൻ പറഞ്ഞു: "ഇന്ന് ഞങ്ങൾ, താഴ്ന്ന വംശത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, മൂപ്പന്മാരെ അനുഗമിച്ചുകൊണ്ട് പുണ്യവാന്മാരായി. മഹാത്മാക്കളുടെയും അവരുടെ വാക്കുകളുടെയും സാന്നിധ്യം, പാപവംശവും മനസ്സിലെ മലിനതയും വേഗത്തിൽ നീക്കുന്നു. അതിനാൽ, പരമാത്മാവിനെ പുകഴ്ത്തുന്നവർക്കു എത്ര വലിയ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും! അതുല്യശക്തിയുള്ള അനന്തഭഗവാന്റെ പാദധൂളി തേടുന്നവർ പോലും, അവൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നിട്ടും, അവനിൽ ശുദ്ധരാവുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ പാദനഖങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായ ജലവും ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; അങ്ങനെ, ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങൾ പ്രാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആരും ശുദ്ധരാവാതിരിക്കുമോ?" "അവിടെ ഭക്തന്മാർ, ജ്ഞാനികൾ, ശരീരബന്ധങ്ങളെയും അതിനോടുള്ള ആസക്തിയെയും പെട്ടെന്ന് ഉപേക്ഷിച്ച്, അഹിംസ, ശാന്തി, സ്വധർമ്മം എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ഹംസഗതിയായ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതുപോലെ, ഞാൻ എന്റെ ബോധ്യാനുസരണം വിശദീകരിക്കും. പക്ഷികൾ ആകാശത്ത് പറക്കുന്നത് തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ചാണ്; അങ്ങനെ ജ്ഞാനികളും വിഷ്ണുപഥം അവരുടെ ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് പ്രാപിക്കുന്നു." ഒരു ദിവസം, വേട്ടയ്ക്കായി കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അമ്പ് ഉയർത്തി, ഒരു മാൻ പിന്തുടർന്ന്, പരിക്ഷിത് രാജാവ് അതിയായി ക്ഷീണിച്ചു, വിശന്നും ദാഹിച്ചും നിന്നു. വെള്ളം അന്വേഷിച്ചു ഒരു ആശ്രമത്തിൽ കയറി, അവിടെ, കണ്ണടച്ചു, സമാധാനത്തോടെ ഇരുന്ന ഒരു മഹർഷിയെ കണ്ടു. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശ്വാസം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി എന്നിവയെ നിയന്ത്രിച്ച്, ത്രിലോകതീതമായ, അചഞ്ചലമായ ബ്രഹ്മാവുമായ് ഏകത്വം പ്രാപിച്ചിരുന്ന മഹർഷി ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. ജടയുമുണ്ടായും മാൻതോലുമണിഞ്ഞും, ദാഹം കൊണ്ട് പാടുപെട്ടിരുന്ന രാജാവ്, ആ മഹർഷിയോട് ഭിക്ഷ ചോദിച്ചു. എന്നാൽ, പുല്ല്, മണ്ണ് തുടങ്ങിയ ദാനങ്ങൾ, വെള്ളം, സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ എന്നിവ ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല. അവൻ അവഗണിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി, ദുഃഖവും കോപവും അനുഭവിച്ചു. ഇങ്ങനെ, ജീവിതധർമ്മങ്ങളും ഭഗവത്കഥയുടെ മഹത്വവും, ഭക്തിയുടെ ഫലവും, മനുഷ്യ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥവും, ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ സൂക്ഷ്മമായി പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നു.