ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

അർജുനൻ, കഠിനമായ ശ്രമത്തോടെ തന്റെ ദു:ഖം അടക്കി, കൈകൊണ്ട് കണ്ണുനീർ തുടച്ചു, ഭഗവാന്റെ വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ മുഴുവൻ അവൻ മുങ്ങിപ്പോയി. അർജുനൻ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന സൗഹൃദം, ആത്മബന്ധം, സ്നേഹം, കൃഷ്ണൻ തന്റെ രഥസാരഥിയായിരുന്ന കാലം—ഇവയെല്ലാം ഓർക്കുമ്പോൾ അവന്റെ ശബ്ദം കണ്ണീരാൽ കുഴഞ്ഞു. അങ്ങനെ, അർജുനൻ തന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് സംസാരിച്ചു. "മഹാരാജാ," അർജുനൻ പറഞ്ഞു, "ഹരി എന്നെ എന്റെ ബന്ധുവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് വഞ്ചിച്ചു. ദൈവരെയും അതിശയിപ്പിച്ച എന്റെ ശക്തി അവൻ എന്നിൽ നിന്ന് പിന്മാറ്റി. അവനിൽ നിന്നൊരു നിമിഷം പോലും വേർപെട്ടാൽ ഈ ലോകം സന്തോഷരഹിതമാകുന്നു; അവന്റെ മഹത്വം കേൾക്കാതെ ഞാൻ മരിച്ചവനുപോലെയാണ്. അവന്റെ അഭയം പ്രാപിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദ്രുപദന്റെ വീട്ടിൽ സ്വയംവരത്തിൽ പങ്കെടുത്തത്. ധീമാന്മാരായ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച് അവന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ വിജയിച്ചു, കൃഷ്ണയെ നേടി. അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ ഖാണ്ഡവവനം അഗ്നിക്ക് അർപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രനും ദേവതകളും ജയിച്ചാണ് മായനിർമ്മിതമായ അത്ഭുതസഭാ മണ്ഡപം ഞാൻ നേടി. രാജാക്കന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള കാഴ്ചകൾ കൊണ്ടുവന്നു, അങ്ങയുടെ യാഗത്തിനായി. അങ്ങയുടെ ശക്തിയാൽ, മഹാബലശാലിയായ ഭീമൻ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി, അവർ യാഗത്തിനായി സമർപ്പണം നടത്തി. അങ്ങയുടെ മഹായാഗത്തിൽ, രാജ്യാഭിഷേകത്തിനായി അലങ്കരിച്ചിരുന്ന അങ്ങയുടെ ഭാര്യയെ, ചതിക്കാരന്മാർ സഭയിൽ അപമാനിച്ചു. അവളുടെ കണ്ണുനീർ അങ്ങയുടെ കാലിൽ വീണു; രക്ഷകരായ ഞങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവളുടെ മുടി വിടർന്നു. ആ സ്ത്രീകൾ അതീവ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു. ദുര്വാസാദികൾക്കൊണ്ട് ഉണ്ടായ കഠിനമായ കഷ്ടപ്പാടുകളിൽ, ശത്രുക്കൾ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, ഞങ്ങൾ കാടിൽ വെജിറ്റബിളുകൾ മാത്രം കഴിച്ചു ജീവിച്ചപ്പോൾ, ഞങ്ങൾ എല്ലാ മാർഗ്ഗങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ—even ജലത്തിൽ അപകടങ്ങൾ നേരിട്ടപ്പോൾ—ഭഗവാന്റെ കൃപയാൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും സംതൃപ്തി പ്രാപിച്ചു. അവൻ ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചു. അങ്ങയുടെ ശക്തിയാൽ, ത്രിശൂലധാരിയായ ശിവനും അവന്റെ ഭാര്യയുമൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങൾ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. ശിവൻ തന്റെ ആയുധം എനിക്ക് വിട്ടുകൊടുത്തു. ഈ ശരീരത്തിൽ വെച്ചാണ് ഞാൻ ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ മഹാപദവി നേടിയത്. അവിടെ, ഗാണ്ഡീവം ചുമക്കുന്ന എന്റെ ശക്തമായ കൈകൾ ദേവന്മാർക്കും ഇന്ദ്രനും ആശ്രയം തേടേണ്ടിവന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ വേർപാടോടെ, ആ ശക്തി എന്നിൽ നിന്ന് അകന്നു; ഞാൻ സാധാരണ മനുഷ്യനായി. അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ഞാൻ ഒരേ ഒരു രഥത്തിൽ കുരുസൈന്യത്തിന്റെ അതിരഹിതമായ സമുദ്രം കടന്നു. അനേകം ധനവും രത്നങ്ങളും ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് വീണ്ടെടുത്തു; അവരുടെ മുടിയിലുണ്ടായിരുന്ന കിരീടങ്ങൾ ഞാൻ നേടി. യുദ്ധഭൂമിയിൽ, ഭീഷ്മൻ, കർണ്ണൻ, ഗുരു, ശല്യൻ തുടങ്ങിയവരുടെ മുന്നിൽ, അവൻ ഏറ്റവും മികച്ച രഥസാരഥിയായി എന്റെ മുന്നിൽ സഞ്ചരിച്ചു. അവന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ട് എന്റെ ശത്രുക്കളുടെ ശക്തിയും മനസ്സും അവൻ കീഴടക്കി. അവന്റെ കൃപയാൽ, ഭീഷ്മൻ, കർണ്ണൻ, ദ്രോണമ, ശല്യൻ, സൈന്ധവൻ തുടങ്ങിയ വീരന്മാരുടെ ശക്തമായ ആയുധങ്ങൾ എന്നെ സ്പർശിച്ചില്ല; അതുപോലെ തന്നെ, നൃഹരിയുടെ ശത്രുക്കളുടെ ആയുധങ്ങൾ അവനെ സ്പർശിക്കാത്തത് പോലെ. പ്രഭാസയുദ്ധത്തിൽ, ദുഷ്ടന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ, എന്റെ കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, ഞാൻ നിലത്തായിരുന്നു; പക്ഷേ, ഭഗവാന്റെ മായയാൽ ശത്രുക്കൾ എന്നെ ആക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഭഗവാൻ പാര്ഥാ! അർജുനാ! സുഹൃത്ത്! കുരുവംശത്തിന്റെ പ്രിയം!—എന്നിങ്ങനെ ചിരിച്ച മുഖത്തോടു ചേർന്ന് പറഞ്ഞ മധുരമായ വാക്കുകൾ എന്റെ ഹൃദയത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു; ഓർത്താൽ എന്റെ കല്ലുപോലെയുള്ള ഹൃദയം ഉരുകുന്നു. ഒരേ കിടക്കയിൽ, ഒരേ ഇരിപ്പിടത്തിൽ, ഒരുമിച്ച് നടക്കുമ്പോഴും, സംസാരിക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, ഞാൻ അവനെ എന്റെ സമാനനായി, സുഹൃത്ത് സുഹൃത്തിനെയോ, അച്ഛൻ മകനെയോ കാണുന്നതുപോലെ കണക്കാക്കി; എന്റെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള കുറ്റങ്ങൾ അവൻ സ്നേഹത്താൽ ക്ഷമിച്ചു. ഇപ്പോൾ, രാജാവേ, ആ പരമപുരുഷന്റെ, എന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്തിന്റെയും സ്നേഹത്തിന്റെ വേർപാടിൽ എന്റെ ഹൃദയം ശൂന്യമാണ്. അവന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ഉണ്ടെങ്കിലും, ഞാൻ കള്ളന്മാരാൽ തോറ്റ സ്ത്രീപോലെ, സഹായരഹിതനാണ്. ഗാണ്ഡീവം, അമ്പുകൾ, രഥം, കുതിരകൾ, ഞാൻ എന്ന രഥസാരഥി—ഇവയെല്ലാം ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ശക്തിരഹിതവും ഉപയോക്താവില്ലാത്തതുമായിത്തീർന്നു; മായയാൽ അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ച ബലിപോലെ. രാജാവേ, അങ്ങയുടെ ഇച്ഛയാൽ യദുകുലവർഗ്ഗങ്ങൾ, സ്വന്തം നഗരത്തിനും കൂട്ടുകാരനല്ലാതിരുന്നവർ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപത്തിൽ പെട്ടു, പരസ്പരം അടിച്ചു തുടങ്ങുകയായിരുന്നു. അവർ വാരുണീ മദ്യം കുടിച്ചു, മദത്തിൽ മനസ്സുകൾ അശാന്തരായി, ഒരാളെ മറ്റൊരാൾ തിരിച്ചറിയാതെ പരസ്പരം യുദ്ധിച്ചു; നാലോ അഞ്ചോ പേർ മാത്രമാണ് ശേഷിച്ചത്. ഭഗവാന്റെ പ്രവർത്തനം എങ്ങനെ അതീവ ഗൂഢമായതാണെന്നു കാണാം: ജീവികൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം സംഹരിക്കുകയും, പരസ്പരം വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. വെള്ളത്തിൽ വലിയ മത്സ്യങ്ങൾ ചെറിയവയെ തിന്നുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരിലും ശക്തൻ ബലഹീനനെ കീഴടക്കുന്നു. അങ്ങനെ, ഭൂഭാരഹരണാർത്ഥം, ഭഗവാൻ ശക്തനായ യദുക്കുലവാസികളെ തമ്മിൽ തന്നെ സംഹരിപ്പിച്ചു. ഗോവിന്ദൻ ഉചിതമായ സമയത്തും, സ്ഥലത്തും, സാഹചര്യത്തിലും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ഹൃദയദു:ഖം ശമിപ്പിക്കുകയും, ഓർക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ അർജുനൻ കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ ദീർഘമായ സ്നേഹത്തോടെ ധ്യാനം ചെയ്തു; അവന്റെ മനസ്സ് ശാന്തവും വിശുദ്ധവുമായി. വാസുദേവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ഭക്തിയും നിരന്തരം ധ്യാനവും കൊണ്ടു, അർജുനന്റെ മനസ്സ് എല്ലാ അശുദ്ധികളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞു, പരമാവസ്ഥയിൽ സ്ഥിരമായി. അർജുനൻ, മഹാബലശാലി, ഭഗവാൻ ഗീതയിൽ ഉപദേശിച്ച ജ്ഞാനം ഓർത്ത്, കാലത്തിന്റെയും വിധിയുടെയും മായയുടെയും അന്ധകാരത്തെ അതിജയിച്ചു. ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിച്ച അർജുനൻ, എല്ലാ ദ്വൈതസംശയങ്ങളും നശിപ്പിച്ചു, പ്രകൃതിയെ അതിജീവിച്ച് ജനനമില്ലാത്തവനായി. യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, മനസ്സിൽ സമാധാനം നേടി, കൃഷ്ണന്റെ വേർപാടും യദുക്കുലവംശത്തിന്റെ അന്തവും അറിഞ്ഞപ്പോൾ, പരമഗതിയിലേക്ക് പോകാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു. അർജുനനിൽ നിന്ന് യദുക്കുലവംശത്തിന്റെ സംഹാരവും കൃഷ്ണന്റെ വേർപാടും കേട്ട പൃഥയും, മനസ്സിനെ പരമാത്മാവിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്നു മോചനം നേടി. ഭൂഭാരം നീക്കിയ അവിജാതൻ, ഭഗവാൻ, ഒരു മുള്ളുകൊണ്ട് മറ്റൊരു മുള്ള് നീക്കി ഇരുവരെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. നടൻ മീനാദി രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂഭാരഹരണാർത്ഥം ഭഗവാൻ ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. മുകുന്ദൻ, സുമംഗലമായ ആ രൂപത്തോടൊപ്പം ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയപ്പോൾ, അക്ഷണതയില്ലാത്തവരിൽ അദർമ്മത്തിന് കാരണം ആയ കലി ഉടൻ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു. യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ജ്ഞാനിയും വിവേകശാലിയുമായിരുന്നു. നഗരത്തിലും രാജ്യത്തിലും വീട്ടിലുമൊക്കെ, തനിക്കുള്ളിലുമെത്തി, കലി—ലോഭം, അസത്യവാദം, ക്രൂരത എന്നിവയെന്നിങ്ങനെ—വരികയാണെന്ന് കണ്ടു, യാത്രയ്ക്ക് തയാറായി. തന്റെ സദ്ഗുണങ്ങളിലും ആചാരങ്ങളിലും തുല്യനായ തന്റെ മകനായ പരിക്ഷിതിനെ, ഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ള ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ, ഭൂമിയുടെ അധിപനായി സ്ഥാനാരോഹനം ചെയ്തു. മഥുരയിൽ, വജ്രനെ ശൂരസേനരുടെ തലവനായി സ്ഥാനാരോഹനം ചെയ്തു. എല്ലാം നിർവഹിച്ചതിനു ശേഷം, യജ്ഞാഗ്നി പാനവും ചെയ്തു. അവിടെ, ബന്ധുക്കളെയും അനുയായികളെയും സമ്പത്തും എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വാധീനവും അഹങ്കാരവും വിട്ട്, എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും മുറിച്ചു. സ്വയം വാക്കുകളെ മനസ്സിലേക്ക്, മനസ്സിനെ ശ്വാസത്തിലേക്ക്, മറ്റു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അജ്ഞാനത്തിലേക്ക് സമർപ്പിച്ചു; പുറകെ ശ്വാസത്തെ മരണത്തിലേക്ക് സമർപ്പിച്ച്, ലയാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളെയും പരസ്പരം ലയിപ്പിച്ച് ഒറ്റയാക്കുകയും, അതിനെ ആത്മാവിലേക്ക്, ആത്മാവിനെ അക്ഷര ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.