ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഇതി തേ ഭഗവദ് യാച്ഞാം ശൃണ്വന്തോഽപി ന ശുശ്രുവുഃ । ക്ഷുദ്രാശാ ഭൂരികര്മാണോ ബാലിശാ വൃദ്ധമാനിനഃ

ഭഗവാന്റെ ഈ അപേക്ഷ അവർ കേട്ടെങ്കിലും, അവർ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല—ചെറിയ ആഗ്രഹങ്ങളുള്ളവർ, അനവധി കർമ്മങ്ങളിൽ മുഴുകിയവർ, ബാലിശരും പ്രായം കൊണ്ടു അഭിമാനവും ഉള്ളവർ.

ദേശഃ കാലഃ പൃഥഗ് ദ്രവ്യം മംത്രതംത്രര്ത്വിജോഽഗ്നയഃ । ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ

സ്ഥലം, സമയം, വേറിട്ട വസ്തുക്കൾ, മന്ത്രങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, യാജകർ, അഗ്നികൾ, ദേവതകൾ, യജമാനൻ, യാഗം, ധർമ്മം—ഇവയെല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.

തം ബ്രഹ്മ പരമം സാക്ഷാദ് ഭഗവന്തം അധോക്ഷജമ് । മനുഷ്യദൃഷ്ട്യാ ദുഷ്പ്രജ്ഞാ മര്ത്യാത്മാനോ ന മേനിരേ

ആ പരമമായ ബ്രഹ്മവും ഭഗവാനുമായ അദ്ധോക്ഷജനെ, തങ്ങൾ മരണമുള്ളവരാണെന്നു കരുതി, അവരെ മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിയില്ലാത്തവർ മനുഷ്യനായി മാത്രം കണ്ടു.

ന തേ യദോമിതി പ്രോചുഃ ന നേതി ച പരന്തപ । ഗോപാ നിരാശാഃ പ്രത്യേത്യ തഥോചുഃ കൃഷ്ണരാമയോഃ

അവർ 'യദുക്കൾക്ക് കൊടുക്കൂ' എന്നും 'കൊടുക്കരുത്' എന്നും പറഞ്ഞില്ല, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ. ഗോപന്മാർ നിരാശരായി മടങ്ങി, സംഭവിച്ചതു കൃഷ്ണനോടും രാമനോടും പറഞ്ഞു.

തദുപാകര്ണ്യ ഭഗവാന് പ്രഹസ്യ ജഗദീശ്വരഃ । വ്യാജഹാര പുനര്ഗോപാന് ദര്ശയഁലൌകികീം ഗതിമ്

ഇത് കേട്ട ഭഗവാൻ, ലോകത്തിന്റെ ഇശ്വരൻ, ചിരിച്ച് വീണ്ടും ഗോപന്മാരോട് സംസാരിച്ചു, ലോകത്തിൽ സാധാരണ ചെയ്യുന്ന വഴി കാണിച്ചു.

മാം ജ്ഞാപയത പത്‍നീഭ്യഃ സസങ്‌കര്ഷണമാഗതമ് । ദാസ്യന്തി കാമമന്നം വഃ സ്നിഗ്ധാ മയ്യുഷിതാ ധിയാ

ഞാനും സംകർഷണനും വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് ഭാര്യമാർക്ക് അറിയിക്കൂ. അവർ മനസ്സിൽ എനിക്ക് സ്നേഹവും ഭക്തിയും ഉള്ളവരാണ്; അവർ സന്തോഷത്തോടെ നിങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകും.

ഗത്വാഥ പത്‍നീശാലായാം ദൃഷ്ട്വാസീനാഃ സ്വലങ്‌കൃതാഃ । നത്വാ ദ്വിജസതീര്ഗോപാഃ പ്രശ്രിതാ ഇദമബ്രുവന്

പിന്നീട്, അവർ ഭാര്യമാരുടെ വീട്ടിലേക്ക് ചെന്നു, അവരെ അലങ്കാരത്തോടെ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. ഗോപന്മാർ അവരെ നമസ്കരിച്ചു, വിനയത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

നമോ വോ വിപ്രപത്‍നീഭ്യോ നിബോധത വചാംസി നഃ । ഇതോഽവിദൂരേ ചരതാ കൃഷ്ണേനേഹേഷിതാ വയമ്

നമസ്കാരം, ബ്രാഹ്മണികളുടെ ഭാര്യമാരേ. ദയവായി ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. ഇവിടെ നിന്ന് അകലെ അല്ലാതെ, കൃഷ്ണൻ അയച്ചതുപോലെ ഞങ്ങൾ പശുക്കളെ മേയിക്കുന്നു.

ഗാശ്ചാരയന് സ ഗോപാലൈഃ സരാമോ ദൂരമാഗതഃ । ബുഭുക്ഷിതസ്യ തസ്യാന്നം സാനുഗസ്യ പ്രദീയതാമ്

അവൻ രാമനോടൊപ്പം ഗോപന്മാരോടുകൂടെ പശുക്കളെ മേയിച്ചു, ദൂരത്തുനിന്ന് വന്നിരിക്കുന്നു. വിശപ്പുള്ള അവനും കൂട്ടുകാരും ഭക്ഷണം ലഭിക്കട്ടെ.

ശ്രുത്വാച്യുതം ഉപായാതം നിത്യം തദ്ദര്ശനോത്സുകാഃ । തത്കഥാക്ഷിപ്തമനസോ ബഭൂവുര്ജാതസമ്ഭ്രമാഃ

അച്യുതൻ വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, എപ്പോഴും അവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന, അവന്റെ കഥകളിൽ മനസ്സു മുഴുക്കിയ സ്ത്രീകൾ ആവേശത്തോടെ നിറഞ്ഞു.

ചതുര്വിധം ബഹുഗുണം അന്നമാദായ ഭാജനൈഃ । അഭിസസ്രുഃ പ്രിയം സര്വാഃ സമുദ്രമിവ നിമ്നഗാഃ

നാലു വിധത്തിലുള്ള നല്ല ഭക്ഷണം പാത്രങ്ങളിൽ എടുത്ത്, അവരെല്ലാവരും പ്രിയപ്പെട്ടവനോടു ചേർന്ന് പോവാൻ ആസക്തരായി, നദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ ഓടി.

നിഷിധ്യമാനാഃ പതിഭിഃ ഭ്രാതൃഭിര്ബന്ധുഭിഃ സുതൈഃ । ഭഗവതി ഉത്തമശ്ലോകേ ദീര്ഘശ്രുത ധൃതാശയാഃ

ഭർത്താക്കന്മാർ, സഹോദരന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ, പുത്രന്മാർ എന്നിവരാൽ വിലക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ഉത്തമകീർത്തിയുള്ള ഭഗവാനിൽ മനസ്സു ഉറപ്പിച്ചു, ദീർഘകാലം കേട്ട ഉപദേശത്തിൽ നിലകൊണ്ട അവർ പുറപ്പെട്ടു.

യമുനോപവനേഽശോക നവപല്ലവമണ്ഡിതേ । വിചരന്തം വൃതം ഗോപൈഃ സാഗ്രജം ദദൃശുഃ സ്ത്രിയഃ

യമുനയുടെ തീരത്തുള്ള അശോകവനത്തിൽ, പുതിയ ഇലകളാൽ അലങ്കരിച്ച സ്ഥലത്ത്, ഗോപന്മാരും മൂത്ത സഹോദരനും കൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന കൃഷ്ണനെ സ്ത്രീകൾ കണ്ടു.

( വസംതതിലകാ ) ശ്യാമം ഹിരണ്യപരിധിം വനമാല്യബര്ഹ ധാതുപ്രവാലനടവേഷമനവ്രതാംസേ । വിന്യസ്തഹസ്തമിതരേണ ധുനാനമബ്ജം കര്ണോത്പലാലക കപോലമുഖാബ്ജഹാസമ്

അവർ കൃഷ്ണനെ കറുത്ത മേഘംപോലെയും പൊന്നുനിറമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചവനെയും, വനമാലയും മയില്പീലിയുമണിഞ്ഞവനെയും, നർത്തകന്റെ വേഷത്തിൽ, ഒരു കൈയിൽ താമര പിടിച്ച്, മറ്റേ ഭുജത്തിൽ താമര വച്ചവനെയും, ചെവിയിൽ ഉത്പലപൂവും കവിളിൽ ചുരുളിയ മുടിയും, മുഖത്ത് പുഞ്ചിരിയുമായി കാണുകയും ചെയ്തു.

പ്രായഃശ്രുതപ്രിയതമോദയകര്ണപൂരൈഃ യസ്മിന് നിമഗ്നമനസഃ തം അഥാക്ഷിരംധ്രൈഃ । അന്തഃ പ്രവേശ്യ സുചിരം പരിരഭ്യ താപം പ്രാജ്ഞം യഥാഭിമതയോ വിജഹുര്നരേന്ദ്ര

അവരുടെ മനസ്സുകൾ, അവന്റെ കഥകൾ കേൾക്കാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിച്ചവ, അവനെ കണ്ണുകൾകൊണ്ട് ആന്തരികമായി സ്വീകരിച്ചു, ദീർഘകാലം ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്ത്, ജ്ഞാനികൾ പോലെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ദുഃഖം വിട്ടുകളഞ്ഞു.

( അനുഷ്ടുപ് ) താസ്തഥാ ത്യക്തസര്വാശാഃ പ്രാപ്താ ആത്മദിദൃക്ഷയാ । വിജ്ഞായാഖിലദൃഗ്ദ്രഷ്ടാ പ്രാഹ പ്രഹസിതാനനഃ

അങ്ങനെ, എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വയം ദർശിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവർ എത്തി. എല്ലാം അറിയുന്ന ദ്രഷ്ടാവായ കൃഷ്ണൻ, അവരെ മനസ്സിലാക്കി, പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിച്ചു.

സ്വാഗതം വോ മഹാഭാഗാ ആസ്യതാം കരവാമ കിമ് । യന്നോ ദിദൃക്ഷയാ പ്രാപ്താ ഉപപന്നമിദം ഹി വഃ

നിങ്ങൾക്ക് സ്വാഗതം, മഹാഭാഗ്യശാലികളേ! ദയവായി ഇരിക്കൂ. ഞാൻ നിങ്ങൾക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം? നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വന്നത് വളരെ യുക്തിയാണ്.

നന്വദ്ധാ മയി കുര്വന്തി കുശലാഃ സ്വാര്ഥദര്ശിനഃ । അഹൈതുക്യവ്യവഹിതാം ഭക്തിമാത്മപ്രിയേ യഥാ

തികച്ചും ജ്ഞാനികളും തങ്ങളുടെ ഭാവുകം അന്വേഷിക്കുന്നവരും, കാരണം ഒന്നുമില്ലാതെ, തടസ്സമില്ലാതെ, എന്നെ ആത്മാവിനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി കരുതി ഭക്തി അർപ്പിക്കുന്നു.

പ്രാണബുദ്ധിമനഃസ്വാത്മ ദാരാപത്യധനാദയഃ । യത്സമ്പര്കാത് പ്രിയാ ആസന് തതഃ കോ ന്വപരഃ പ്രിയഃ

ജീവൻ, ബുദ്ധി, മനസ്സ്, ആത്മാവ്, ഭാര്യ, മക്കൾ, സമ്പത്ത് എന്നിവ എല്ലാം എന്നെ സ്പർശിച്ചതിനാലാണ് പ്രിയപ്പെട്ടതാകുന്നത്; അതിനാൽ, മറ്റാരാണ് സത്യത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ?

തദ് യാത ദേവയജനം പതയോ വോ ദ്വിജാതയഃ । സ്വസത്രം പാരയിഷ്യന്തി യുഷ്മാഭിര്ഗൃഹമേധിനഃ

ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ ദേവയജ്ഞസ്ഥലത്തേക്ക് പോകൂ, ദ്വിജാതികളുടെ ഭാര്യമാരേ! നിങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ, ഗൃഹസ്ഥന്മാർ, നിങ്ങൾക്കൊപ്പം അവരുടെ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കും.

ശ്രീപത്‍ന്യ ഊചുഃ । ( വസംതതിലകാ ) മൈവം വിഭോഽര്ഹതി ഭവാന്ഗദിതും നൃശംസം സത്യം കുരുഷ്വ നിഗമം തവ പാദമൂലമ് । പ്രാപ്താ വയം തുലസിദാമ പദാവസൃഷ്ടം കേശൈര്നിവോഢുമതിലങ്‌ഘ്യ സമസ്തബന്ധൂന്

ഭാര്യമാർ പറഞ്ഞു: ഭഗവനെ, ഇങ്ങനെ കഠിനമായി പറയരുത്! നിങ്ങളുടെ പാദസന്നിധിയിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത വചനങ്ങൾ സത്യമാക്കണം. തുളസിയാലങ്കൃതമായ നിങ്ങളുടെ പാദധൂളി നമ്മുടെ മുടിയിൽ ചാർത്താൻ, എല്ലാ ബന്ധുക്കളെയും വിട്ട് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

ഗൃഹ്ണന്തി നോ ന പതയഃ പിതരൌ സുതാ വാ ന ഭ്രാതൃബന്ധുസുഹൃദഃ കുത ഏവ ചാന്യേ । തസ്മാദ് ഭവത്പ്രപദയോഃ പതിതാത്മനാം നോ നാന്യാ ഭവേദ് ഗതിരരിന്ദമ തദ് വിധേഹി

ഇപ്പോൾ ഭർത്താക്കന്മാരോ, മാതാപിതാക്കളോ, മക്കളോ, സഹോദരന്മാരോ, സുഹൃത്തുക്കളോ, മറ്റാരുമോ ഞങ്ങളെ സ്വീകരിക്കില്ല. അതിനാൽ, ശത്രുനാശനേ, നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണു ശരണം പ്രാപിച്ച ഞങ്ങൾക്ക് മറ്റൊന്നും അഭയം ഇല്ല — ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് അത് അനുവദിക്കണം.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - പതയോ നാഭ്യസൂയേരന് പിതൃഭ്രാതൃസുതാദയഃ । ലോകാശ്ച വോ മയോപേതാ ദേവാ അപ്യനുമന്വതേ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: നിങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരോ, പിതാക്കളോ, സഹോദരന്മാരോ, മക്കളോ, മറ്റുള്ളവരോ ദ്വേഷിക്കരുത്; നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എന്നോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ ലോകവും ദേവതകളും എല്ലാവരും നിങ്ങളെ ആദരിക്കുന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ന പ്രീതയേഽനുരാഗായ ഹ്യങ്‌ഗസങ്‌ഗോ നൃണാമിഹ । തന്മനോ മയി യുഞ്ജാനാ അചിരാന് മാമവാപ്സ്യഥ

ഇവിടെ മനുഷ്യർക്കിടയിലെ ശരീരസംബന്ധം സ്നേഹത്തിനോ പ്രേമത്തിനോ വേണ്ടിയല്ല; നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് എന്നിൽ ഏകാഗ്രമാക്കിയാൽ, നിങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ എന്നെ പ്രാപിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യുക്താ ദ്വിജപത്‍ന്യസ്താ യജ്ഞവാടം പുനര്ഗതാഃ । തേ ചാനസൂയവഃ സ്വാഭിഃ സ്ത്രീഭിഃ സത്രമപാരയന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ദ്വിജന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി; അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ, ഇനി അസൂയ ഇല്ലാതെ, സ്വന്തം ഭാര്യമാരോടൊപ്പം യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി.

തത്രൈകാ വിധൃതാ ഭര്ത്രാ ഭഗവന്തം യഥാശ്രുതമ് । ഹൃദോപഗുഹ്യ വിജഹൌ ദേഹം കര്മാനുബന്ധനമ്

അവിടെ, ഭർത്താവാൽ തടയപ്പെട്ട ഒരാൾ, ഭഗവാനെ കേട്ടതുപോലെ ഹൃദയത്തിൽ ആലിംഗനം ചെയ്തു, കർമ്മബന്ധിതമായ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് മോക്ഷം നേടി.

ഭഗവാനപി ഗോവിന്ദഃ തേനൈവാന്നേന ഗോപകാന് । ചതുര്വിധേനാശയിത്വാ സ്വയം ച ബുഭുജേ പ്രഭുഃ

ഭഗവാൻ ഗോവിന്ദൻ, ആ അന്നം ഉപയോഗിച്ച്, ആറ് വിധത്തിൽ ഗോപന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; സ്വയം പ്രഭുവും ആഹാരം കഴിച്ചു.

ഏവം ലീലാനരവപുഃ നൃലോകമനുശീലയന് । രേമേ ഗോഗോപഗോപീനാം രമയന്രൂപവാക്കൃതൈഃ

ഇങ്ങനെ, ലീലാനരവേഷം ധരിച്ചു, ഭഗവാൻ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ജീവിച്ച്, തന്റെ സൗന്ദര്യത്താൽ, വാക്കുകളാൽ, പ്രവൃത്തികളാൽ, പശുക്കളെയും, ഗോപന്മാരെയും, ഗോപികകളെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

അഥാനുസ്മൃത്യ വിപ്രാസ്തേ അന്വതപ്യന് കൃതാഗസഃ । യദ് വിശ്വേശ്വരയോര്യാച്ഞാം അഹന്മ നൃവിഡമ്ബയോഃ

പിന്നീട്, ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവരുടെ ഭാര്യമാർ വിശ്വേശ്വരന്മാരോടു ചെയ്ത അപേക്ഷ ഓർത്ത്, മനുഷ്യവേഷം ധരിച്ച ഭഗവാനെ അവഹേളിച്ചതിൽ ദുഃഖിച്ചു.