ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಧರ್ಮರಾಜೇನ ಸರ್ವಂ ತತ್ ಸಮವರ್ಣಯತ್ । ಯಥಾನುಭೂತಂ ಕ್ರಮಶೋ ವಿನಾ ಯದುಕುಲಕ್ಷಯಮ್

ಧರ್ಮರಾಜನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ಯಾದವ ವಂಶದ ನಾಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಅನುಭವಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು.

ನನ್ವಪ್ರಿಯಂ ದುರ್ವಿಷಹಂ ನೃಣಾಂ ಸ್ವಯಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ । ನಾವೇದಯತ್ ಸಕರುಣೋ ದುಃಖಿತಾನ್ ದ್ರಷ್ಟುಮಕ್ಷಮಃ

ಅನುಭವಿಸಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾದ ದುಃಖಕರ ಸಂಗತಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವನು ದಯೆಯಿಂದ ದುಃಖಿತರ ನೋವನ್ನು ನೋಡಲಾಗದೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

ಕಞ್ಚಿತ್ ಕಾಲಮಥ ಅವಾತ್ಸೀತ್ ಸತ್ಕೃತೋ ದೇವವತ್ಸುಖಮ್ । ಭ್ರಾತುರ್ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ಯ ಶ್ರೇಯಸ್ಕೃತ್ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸುಖಮಾವಹನ್

ಅವನು ಕೆಲ ಕಾಲ ಅಣ್ಣನ ಮನೆಗೆ ದೇವರಂತೆ ಗೌರವದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇದ್ದನು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖವನ್ನು ತಂದನು, ಹಿರಿಯನಿಗೆ ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದನು.

ಅಬಿಭ್ರದರ್ಯಮಾ ದಣ್ಡಂ ಯಥಾವತ್ ಅಘಕಾರಿಷು । ಯಾವದ್ ದಧಾರ ಶೂದ್ರತ್ವಂ ಶಾಪಾತ್ ವರ್ಷಶತಂ ಯಮಃ

ಅರ್ಯಮನು ತಪ್ಪುಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಯಮನು ಶಾಪದಿಂದ ನೂರು ವರ್ಷ ಶೂದ್ರನಾಗಿ ಉಳಿದನು.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ಲಬ್ಧರಾಜ್ಯೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪೌತ್ರಂ ಕುಲನ್ಧರಮ್ । ಭ್ರಾತೃಭಿರ್ಲೋಕಪಾಲಾಭೈಃ ಮುಮುದೇ ಪರಯಾ ಶ್ರಿಯಾ

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನು ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಲೋಕಪಾಲರಂತೆ ಇರುವ ತಮ್ಮಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಅಪಾರ ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.

ಏವಂ ಗೃಹೇಷು ಸಕ್ತಾನಾಂ ಪ್ರಮತ್ತಾನಾಂ ತದೀಹಯಾ । ಅತ್ಯಕ್ರಾಮತ್ ಅವಿಜ್ಞಾತಃ ಕಾಲಃ ಪರಮದುಸ್ತರಃ

ಈ ರೀತಿ ಮನೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು, ಜಾಗರೂಕರಾಗದೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವರಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದಾಟಲಾಗದ ಕಾಲವು, ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗದೆ ಹೋದಿತು.

ವಿದುರಸ್ತತ್ ಅಭಿಪ್ರೇತ್ಯ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಂ ಅಭಾಷತ । ರಾಜನ್ ನಿರ್ಗಮ್ಯತಾಂ ಶೀಘ್ರಂ ಪಶ್ಯೇದಂ ಭಯಮಾಗತಮ್

ವಿದುರನು ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ರಾಜನೇ, ಬೇಗನೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೋದಿರಿ; ಈ ಅಪಾಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಬಂದಿದೆ.'

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ನ ಯಸ್ಯೇಹ ಕುತಶ್ಚಿತ್ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ ಪ್ರಭೋ । ಸ ಏಷ ಭಗವಾನ್ ಕಾಲಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನಃ ಸಮಾಗತಃ

ಸ್ವಾಮಿ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ, ಯಾವ ಪರಿಹಾರವೂ ಇಲ್ಲ; ಈ ಕಾಲಸ್ವರೂಪಿ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.

ಯೇನ ಚೈವಾಭಿಪನ್ನೋಽಯಂ ಪ್ರಾಣೈಃ ಪ್ರಿಯತಮೈರಪಿ । ಜನಃ ಸದ್ಯೋ ವಿಯುಜ್ಯೇತ ಕಿಮುತಾನ್ಯೈಃ ಧನಾದಿಭಿಃ

ಅವನಿಂದ, ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯರಾದವರು ಕೂಡ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಧನಾದಿ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೇನು?

ಪಿತೃಭ್ರಾತೃಸುಹೃತ್ಪುತ್ರಾ ಹತಾಸ್ತೇ ವಿಗತಂ ವಯಃ । ಆತ್ಮಾ ಚ ಜರಯಾ ಗ್ರಸ್ತಃ ಪರಗೇಹಮುಪಾಸಸೇ

ತಂದೆ, ತಮ್ಮ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಮಕ್ಕಳು — ಎಲ್ಲರೂ ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಯೌವನವೂ ಹೋದದು; ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇಹವೂ ಕುಗ್ಗಿಹೋಗಿದೆ; ನೀವು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ.

ಅಹೋ ಮಹೀಯಸೀ ಜನ್ತೋಃ ಜೀವಿತಾಶಾ ಯಯಾ ಭವಾನ್ । ಭೀಮಾಪವರ್ಜಿತಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಆದತ್ತೇ ಗೃಹಪಾಲವತ್

ಅಯ್ಯೋ, ಜೀವಿಗೆ ಜೀವಿಸುವ ಆಸೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು! ಅದರಿಂದ ನೀವು ಭೀಮನಿಂದ ಉಳಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಮನೆಯ ಕಾಯುವವನಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ.

ಅಗ್ನಿರ್ನಿಸೃಷ್ಟೋ ದತ್ತಶ್ಚ ಗರೋ ದಾರಾಶ್ಚ ದೂಷಿತಾಃ । ಹೃತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಧನಂ ಯೇಷಾಂ ತದ್ದತ್ತೈರಸುಭಿಃ ಕಿಯತ್

ಅಗ್ನಿ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ, ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ವಿಷ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಹೆಂಡತಿಯರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ — ಇಂತಹವರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟವರು ಏನು ಪಡೆದರು?

ತಸ್ಯಾಪಿ ತವ ದೇಹೋಽಯಂ ಕೃಪಣಸ್ಯ ಜಿಜೀವಿಷೋಃ । ಪರೈತ್ಯನಿಚ್ಛತೋ ಜೀರ್ಣೋ ಜರಯಾ ವಾಸಸೀ ಇವ

ಜೀವಿಸಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ದೀನನಾದ ನಿಮ್ಮ ದೇಹವೂ, ಬಯಸದೆ ಇದ್ದರೂ, ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಯಂತೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಗತಸ್ವಾರ್ಥಮಿಮಂ ದೇಹಂ ವಿರಕ್ತೋ ಮುಕ್ತಬನ್ಧನಃ । ಅವಿಜ್ಞಾತಗತಿಃ ಜಹ್ಯಾತ್ ಸ ವೈ ಧೀರ ಉದಾಹೃತಃ

ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟುಹೋದವನು ಧೀರನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಯಃ ಸ್ವಕಾತ್ಪರತೋ ವೇಹ ಜಾತನಿರ್ವೇದ ಆತ್ಮವಾನ್ । ಹೃದಿ ಕೃತ್ವಾ ಹರಿಂ ಗೇಹಾತ್ ಪ್ರವ್ರಜೇತ್ ಸ ನರೋತ್ತಮಃ

ತಾನೇ ಆಗಲಿ, ಇತರರಿಂದ ಆಗಲಿ, ನಿರಾಸೆ ಉಂಟಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವವನು ಮಹಾನ್ ಪುರುಷನು.

ಅಥೋದೀಚೀಂ ದಿಶಂ ಯಾತು ಸ್ವೈರಜ್ಞಾತ ಗತಿರ್ಭವಾನ್ । ಇತೋಽರ್ವಾಕ್ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಾಲಃ ಪುಂಸಾಂ ಗುಣವಿಕರ್ಷಣಃ

ಆದುದರಿಂದ, ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿ; ಇಲ್ಲಿ ಇಂದಿನಿಂದ ಕಾಲವು ಜನರನ್ನು ಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ರಾಜಾ ವಿದುರೇಣಾನುಜೇನ ಪ್ರಜ್ಞಾಚಕ್ಷುರ್ಬೋಧಿತ ಆಜಮೀಢಃ । ಛಿತ್ತ್ವಾ ಸ್ವೇಷು ಸ್ನೇಹಪಾಶಾನ್ದ್ರಢಿಮ್ನೋ ನಿಶ್ಚಕ್ರಾಮ ಭ್ರಾತೃಸನ್ದರ್ಶಿತಾಧ್ವಾ

ಈ ರೀತಿ, ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯಾದ ವಿದ್ಯುತನಾದ ವಿಧುರನಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ತನ್ನವರ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಂಧನವನ್ನು ಕಡಿದು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮನು ತೋರಿಸಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟನು.

ಪತಿಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಂ ಸುಬಲಸ್ಯ ಪುತ್ರೀ ಪತಿವ್ರತಾ ಚಾನುಜಗಾಮ ಸಾಧ್ವೀ । ಹಿಮಾಲಯಂ ನ್ಯಸ್ತದಣ್ಡಪ್ರಹರ್ಷಂ ಮನಸ್ವಿನಾಮಿವ ಸತ್ಸಮ್ಪ್ರಹಾರಃ

ಸುಬಲನ ಮಗಳು, ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ ಸತಿ, ಅವನು ಹೊರಟಾಗ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಹೋದಳು. ಆ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ದಂಡವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ ಹೋದಳು.

ಅಜಾತಶತ್ರುಃ ಕೃತಮೈತ್ರೋ ಹುತಾಗ್ನಿಃ ವಿಪ್ರಾನ್ ನತ್ವಾ ತಿಲಗೋಭೂಮಿರುಕ್ಮೈಃ । ಗೃಹಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಗುರುವನ್ದನಾಯ ನ ಚಾಪಶ್ಯತ್ ಪಿತರೌ ಸೌಬಲೀಂ ಚ

ಅಜಾತಶತ್ರುನು ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅಗ್ನಿಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಎಳ್ಳು, ಹಸು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲು ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಆದರೆ, ಅವನು ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸುಬಲನ ಮಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

ತತ್ರ ಸಞ್ಜಯಮಾಸೀನಂ ಪಪ್ರಚ್ಛೋದ್ವಿಗ್ನಮಾನಸಃ । ಗಾವಲ್ಗಣೇ ಕ್ವ ನಸ್ತಾತೋ ವೃದ್ಧೋ ಹೀನಶ್ಚ ನೇತ್ರಯೋಃ

ಅಲ್ಲಿ ಸಂಜಯನು ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರನು ಆತಂಕದಿಂದ ಕೇಳಿದನು: 'ಗಾವಲ್ಗಣ, ನಮ್ಮ ವಯಸ್ಸಾದ ತಂದೆ, ಈಗ ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ?' ಎಂದು.

ಅಮ್ಬಾ ಚ ಹತಪುತ್ರಾಽಽರ್ತಾ ಪಿತೃವ್ಯಃ ಕ್ವ ಗತಃ ಸುಹೃತ್ । ಅಪಿ ಮಯ್ಯಕೃತಪ್ರಜ್ಞೇ ಹತಬನ್ಧುಃ ಸ ಭಾರ್ಯಯಾ । ಆಶಂಸಮಾನಃ ಶಮಲಂ ಗಙ್‌ಗಾಯಾಂ ದುಃಖಿತೋಽಪತತ್

'ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಇರುವ ತಾಯಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ? ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು? ನಾನು ಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಗಂಗೆಯ ಬಳಿ ಹೋದಿರಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರನು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು.'

ಪಿತರ್ಯುಪರತೇ ಪಾಣ್ಡೌ ಸರ್ವಾನ್ನಃ ಸುಹೃದಃ ಶಿಶೂನ್ । ಅರಕ್ಷತಾಂ ವ್ಯಸನತಃ ಪಿತೃವ್ಯೌ ಕ್ವ ಗತಾವಿತಃ

'ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಪಾಂಡು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ನಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರೆಲ್ಲಾ ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಂಕಟಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈಗ ಆ ರಕ್ಷಕರು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು?'

ಸೂತ ಉವಾಚ । ಕೃಪಯಾ ಸ್ನೇಹವೈಕ್ಲವ್ಯಾತ್ ಸೂತೋ ವಿರಹಕರ್ಶಿತಃ । ಆತ್ಮೇಶ್ವರಮಚಕ್ಷಾಣೋ ನ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾತಿಪೀಡಿತಃ

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ವಿಯೋಗದ ನೋವಿನಿಂದ, ಸೂತನು ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಒಳಗಿನಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದೆ ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು.

ವಿಮೃಜ್ಯಾಶ್ರೂಣಿ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ವಿಷ್ಟಭ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ । ಅಜಾತಶತ್ರುಂ ಪ್ರತ್ಯೂಚೇ ಪ್ರಭೋಃ ಪಾದಾವನುಸ್ಮರನ್

ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿ, ಸಂಜಯನು ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದನು, ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾ.

ಸಞ್ಜಯ ಉವಾಚ । ನಾಹಂ ವೇದ ವ್ಯವಸಿತಂ ಪಿತ್ರೋರ್ವಃ ಕುಲನನ್ದನ । ಗಾನ್ಧಾರ್ಯಾ ವಾ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮುಷಿತೋಽಸ್ಮಿ ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಿನ್ನ ವಂಶದ ಆನಂದವಾಗಿರುವೆ, ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಗಾಂಧಾರಿಯವರದು ಕೂಡ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಈ ಮಹಾತ್ಮರು ನನ್ನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.'

ಅಥಾಜಗಾಮ ಭಗವಾನ್ ನಾರದಃ ಸಹತುಮ್ಬುರುಃ । ಪ್ರತ್ಯುತ್ಥಾಯಾಭಿವಾದ್ಯಾಹ ಸಾನುಜೋಽಭ್ಯರ್ಚಯನ್ ಮುನಿಮ್

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದನು ತುಂಬುರುವನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದನು. ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಎದ್ದು, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ । ನಾಹಂ ವೇದ ಗತಿಂ ಪಿತ್ರೋಃ ಭಗವನ್ ಕ್ವ ಗತಾವಿತಃ । ಅಮ್ಬಾ ವಾ ಹತಪುತ್ರಾರ್ತಾ ಕ್ವ ಗತಾ ಚ ತಪಸ್ವಿನೀ

ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು: 'ಭಗವಂತನೆ, ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದ ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದ ತಾಯಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು ಎಂಬುದೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.'

ಕರ್ಣಧಾರ ಇವಾಪಾರೇ ಭಗವಾನ್ ಪಾರದರ್ಶಕಃ । ಅಥಾಬಭಾಷೇ ಭಗವಾನ್ ನಾರದೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ

ಆಗ, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ನಾವಿಕನಂತೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನಾರದನು ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಯಥಾ ಗಾವೋ ನಸಿ ಪ್ರೋತಾಃ ತನ್ತ್ಯಾಂ ಬದ್ಧಾಃ ಸ್ವದಾಮಭಿಃ । ವಾಕ್ತನ್ತ್ಯಾಂ ನಾಮಭಿರ್ಬದ್ಧಾ ವಹನ್ತಿ ಬಲಿಮೀಶಿತುಃ

ಹಸುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿರುವಂತೆ, ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು, ಒಡೆಯನಿಗೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.