ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಸೂತ ಉವಾಚ । (ಅನುಷ್ಟುಪ್) ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ ತತ್ ಆಕರ್ಣ್ಯ ಶಯಾನಂ ಶರಪಞ್ಜರೇ । ಅಪೃಚ್ಛತ್ ವಿವಿಧಾನ್ ಧರ್ಮಾನ್ ಋಷೀಣಾಂ ಚಾನುಶ್ರೃಣ್ವತಾಮ್

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬಾಣಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದವನನ್ನು, ಋಷಿಗಳು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಮಾಡಿದನು.

ಪುರುಷಸ್ವಭಾವವಿಹಿತಾನ್ ಯಥಾವರ್ಣಂ ಯಥಾಶ್ರಮಮ್ । ವೈರಾಗ್ಯರಾಗೋಪಾಧಿಭ್ಯಾಂ ಆಮ್ನಾತೋಭಯಲಕ್ಷಣಾನ್

ಅವನು ಜನರ ಸ್ವಭಾವ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಧಿಸಲಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು, ಹಾಗು ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು.

ದಾನಧರ್ಮಾನ್ ರಾಜಧರ್ಮಾನ್ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಾನ್ ವಿಭಾಗಶಃ । ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮಾನ್ ಭಗವದ್ಧರ್ಮಾನ್ ಸಮಾಸವ್ಯಾಸ ಯೋಗತಃ

ಅವನು ದಾನಧರ್ಮ, ರಾಜಧರ್ಮ, ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ, ಮಹಿಳೆಯರ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಧರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅವುಗಳ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ ವಿವರವಾಗಿಯೂ ಕೇಳಿದನು.

ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಸಹೋಪಾಯಾನ್ ಯಥಾ ಮುನೇ । ನಾನಾಖ್ಯಾನೇತಿಹಾಸೇಷು ವರ್ಣಯಾಮಾಸ ತತ್ತ್ವವಿತ್

ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಋಷಿಯು, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನೂ, ವಿವಿಧ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು.

ಧರ್ಮಂ ಪ್ರವದತಸ್ತಸ್ಯ ಸ ಕಾಲಃ ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತಃ । ಯೋ ಯೋಗಿನಃ ಛನ್ದಮೃತ್ಯೋಃ ವಾಞ್ಛಿತಸ್ತು ಉತ್ತರಾಯಣಃ

ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಬಯಸುವ, ಉತ್ತರಾಯಣ ಎಂಬ ಶುಭ ಸಮಯವು ಬಂದಿತು.

(ವಂಶಸ್ಥ) ತದೋಪಸಂಹೃತ್ಯ ಗಿರಃ ಸಹಸ್ರಣೀಃ ವಿಮುಕ್ತಸಙ್ಗಂ ಮನ ಆದಿಪೂರುಷೇ । ಕೃಷ್ಣೇ ಲಸತ್ಪೀತಪಟೇ ಚತುರ್ಭುಜೇ ಪುರಃ ಸ್ಥಿತೇಽಮೀಲಿತ ದೃಗ್ ವ್ಯಧಾರಯತ್

ಆಗ ಅವನು ಸಾವಿರ ನದಿಗಳಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು, ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆದಿಪುರುಷನಾದ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ, ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದವನಲ್ಲಿ, ಅಚಲ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು.

ವಿಶುದ್ಧಯಾ ಧಾರಣಯಾ ಹತಾಶುಭಃ ತದೀಕ್ಷಯೈವಾಶು ಗತಾಯುಧಶ್ರಮಃ । ನಿವೃತ್ತ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯ ವೃತ್ತಿ ವಿಭ್ರಮಃ ತುಷ್ಟಾವ ಜನ್ಯಂ ವಿಸೃಜನ್ ಜನಾರ್ದನಮ್

ಪವಿತ್ರ ಧ್ಯಾನದಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಅಶುಭಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಯುದ್ಧದ ದಣಿವು ಹೋಗಿ, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಿಂತಾಗ, ಅವನು ಜನಾರ್ದನನನ್ನು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನನ್ನು, ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮುನ್ನ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

ಶ್ರೀಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ । (ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾ) ಇತಿ ಮತಿರುಪಕಲ್ಪಿತಾ ವಿತೃಷ್ಣಾ ಭಗವತಿ ಸಾತ್ವತಪುಙ್ಗವೇ ವಿಭೂಮ್ನಿ । ಸ್ವಸುಖಮುಪಗತೇ ಕ್ವಚಿತ್ ವಿಹರ್ತುಂ ಪ್ರಕೃತಿಮುಪೇಯುಷಿ ಯದ್‍ಭವಪ್ರವಾಹಃ

ಶ್ರೀಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ, ಸಾತ್ವತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆದ ಅವನು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಜನ್ಮಗಳ ಹರಿವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ತ್ರಿಭುವನಕಮನಂ ತಮಾಲವರ್ಣಂ ರವಿಕರಗೌರವರಾಮ್ಬರಂ ದಧಾನೇ । ವಪುರಲಕಕುಲಾವೃತ ಆನನಾಬ್ಜಂ ವಿಜಯಸಖೇ ರತಿರಸ್ತು ಮೇಽನವದ್ಯಾ

ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಆನಂದವಾದ, ತಮಾಲ ಮರದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವ, ಸೂರ್ಯಕಿರಣದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ಕುಂತಲಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲಾದ ರೂಪ, ಕಮಲಮುಖ, ಅರ್ಜುನನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಅವನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶುದ್ಧ ಪ್ರೀತಿ ಸದಾ ಇರಲಿ.

ಯುಧಿ ತುರಗರಜೋ ವಿಧೂಮ್ರ ವಿಷ್ವಕ್ ಕಚಲುಲಿತಶ್ರಮವಾರಿ ಅಲಙ್ಕೃತಾಸ್ಯೇ । ಮಮ ನಿಶಿತಶರೈರ್ವಿಭಿದ್ಯಮಾನ ತ್ವಚಿ ವಿಲಸತ್ಕವಚೇಽಸ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಆತ್ಮಾ

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕುದುರೆಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೂದಲು ಮಸುಕಾಗಿ, ಶ್ರಮದಿಂದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬೆವರು ಹೊಳೆಯುತ್ತ, ನನ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚರ್ಮ ಚೀರಿದರೂ, ಕವಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೃಷ್ಣನೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಆತ್ಮವಾಗಿರಲಿ.

ಸಪದಿ ಸಖಿವಚೋ ನಿಶಮ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ನಿಜಪರಯೋರ್ಬಲಯೋ ರಥಂ ನಿವೇಶ್ಯ । ಸ್ಥಿತವತಿ ಪರಸೈನಿಕಾಯುರಕ್ಷ್ಣಾ ಹೃತವತಿ ಪಾರ್ಥಸಖೇ ರತಿರ್ಮಮಾಸ್ತು

ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಎರಡು ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಶತ್ರುಸೈನಿಕರ ಜೀವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತ ನಿಂತ, ಪಾರ್ಥನ ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಸದಾ ಇರಲಿ.

ವ್ಯವಹಿತ ಪೃತನಾಮುಖಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಸ್ವಜನವಧಾತ್ ವಿಮುಖಸ್ಯ ದೋಷಬುದ್ಧ್ಯಾ । ಕುಮತಿಮ ಅಹರತ್ ಆತ್ಮವಿದ್ಯಯಾ ಯಃ ಚಶ್ಚರಣರತಿಃ ಪರಮಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಮೇಽಸ್ತು

ವೈರಿಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಸ್ವಜನರ ಹತ್ಯೆಗೆ ತಪ್ಪು ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗಿ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿದ ಅರ್ಜುನನ ತಪ್ಪುಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಿದವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪರಮ ಭಕ್ತಿ ಸದಾ ಇರಲಿ.

ಸ್ವನಿಗಮಮಪಹಾಯ ಮತ್ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಋತಮಧಿ ಕರ್ತುಮವಪ್ಲುತೋ ರಥಸ್ಥಃ । ಧೃತರಥ ಚರಣೋಽಭ್ಯಯಾತ್ ಚಲದ್‍ಗುಃ ಹರಿರಿವ ಹನ್ತುಮಿಭಂ ಗತೋತ್ತರೀಯಃ

ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿದು, ಮೇಲಂಗಿ ಬೀಳಿಸಿ, ಕೋಲು ಹಿಡಿದು, ಗಜವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹರಿಯಂತೆ ಧಾವಿಸಿದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನೆಲಸಲಿ.

ಶಿತವಿಶಿಖಹತೋ ವಿಶೀರ್ಣದಂಶಃ ಕ್ಷತಜಪರಿಪ್ಲುತ ಆತತಾಯಿನೋ ಮೇ । ಪ್ರಸಭಂ ಅಭಿಸಸಾರ ಮದ್ವಧಾರ್ಥಂ ಸ ಭವತು ಮೇ ಭಗವಾನ್ ಗತಿರ್ಮುಕುನ್ದಃ

ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಧನುಸ್ಸು ಮುರಿದು, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು, ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಬಂದ ಆ ಶತ್ರುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮುಕುಂದನೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರು.

ವಿಜಯರಥಕುಟುಮ್ಬ ಆತ್ತತೋತ್ರೇ ಧೃತಹಯರಶ್ಮಿನಿ ತತ್ ಶ್ರಿಯೇಕ್ಷಣೀಯೇ । ಭಗವತಿ ರತಿರಸ್ತು ಮೇ ಮುಮೂರ್ಷೋಃ ಯಮಿಹ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಹತಾ ಗತಾಃ ಸ್ವರೂಪಮ್

ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಕೋಲು ಹಿಡಿದು, ಕುದುರೆಗಳ ಹಗ್ಗ ಹಿಡಿದು, ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಲು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುವ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ, ನಾನು ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸುವಾಗ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಸದಾ ಇರಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಹತರಾದವರು ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ತಮ್ಮ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಲಲಿತ ಗತಿ ವಿಲಾಸ ವಲ್ಗುಹಾಸ ಪ್ರಣಯ ನಿರೀಕ್ಷಣ ಕಲ್ಪಿತೋರುಮಾನಾಃ । ಕೃತಮನುಕೃತವತ್ಯ ಉನ್ಮದಾನ್ಧಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಮಗನ್ ಕಿಲ ಯಸ್ಯ ಗೋಪವಧ್ವಃ

ಗೋಪಿಯರು, ಅವರ ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯ, ನಗುವಿನಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆ, ಕಣ್ಸಿಡ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ತೊಡಕು, ಅವನ ಆಟಗಳನ್ನು ಹುಚ್ಚಾಗಿ ಅನುಕರಿಸಿ, ಅವನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ಲೀನರಾಗಿದ್ದರು.

ಮುನಿಗಣ ನೃಪವರ್ಯಸಙ್ಕುಲೇಽನ್ತಃ ಸದಸಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ರಾಜಸೂಯ ಏಷಾಮ್ । ಅರ್ಹಣಂ ಉಪಪೇದ ಈಕ್ಷಣೀಯೋ ಮಮ ದೃಶಿಗೋಚರ ಏಷ ಆವಿರಾತ್ಮಾ

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜರು ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದಾಗ, ಅವರೆಲ್ಲರ ಮಧ್ಯೆ ಕೇವಲ ಅವನೇ ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು—ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸಿದನು.

ತಮಿಮಮಹಮಜಂ ಶರೀರಭಾಜಾಂ ಹೃದಿ ಹೃದಿ ಧಿಷ್ಠಿತಮಾತ್ಮ ಕಲ್ಪಿತಾನಾಮ್ । ಪ್ರತಿದೃಶಮಿವ ನೈಕಧಾರ್ಕಮೇಕಂ ಸಮಧಿಗತೋಽಸ್ಮಿ ವಿಧೂತ ಭೇದಮೋಹಃ

ಈಗ ನಾನು ಆ ಜನ್ಮರಹಿತನನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವನು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅವನನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದು ಒಂದು ಸೂರ್ಯನು ಅನೇಕ ಜಲಕಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ. ಈಗ ನನಗೆ ಭೇದಭ್ರಮೆ ದೂರವಾಗಿದೆ.

ಸೂತ ಉವಾಚ । (ಅನುಷ್ಟುಪ್) ಕೃಷ್ಣ ಏವಂ ಭಗವತಿ ಮನೋವಾಕ್ ದೃಷ್ಟಿವೃತ್ತಿಭಿಃ । ಆತ್ಮನಿ ಆತ್ಮಾನಮಾವೇಶ್ಯ ಸೋಽನ್ತಃಶ್ವಾಸ ಉಪಾರಮತ್

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ರೀತಿ, ಭಗವಂತನಾದ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಆತನು ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದು ಶಾಂತನಾದನು.

ಸಮ್ಪದ್ಯಮಾನಮಾಜ್ಞಾಯ ಭೀಷ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನಿಷ್ಕಲೇ । ಸರ್ವೇ ಬಭೂವುಸ್ತೇ ತೂಷ್ಣೀಂ ವಯಾಂಸೀವ ದಿನಾತ್ಯಯೇ

ಭೀಷ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತು, ಎಲ್ಲರೂ ಮೌನವಾಗಿದ್ದರು; ಅದು ದಿನ ಮುಗಿಯುವಾಗ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮೌನವಾಗಿರುವಂತೆ.

ತತ್ರ ದುನ್ದುಭಯೋ ನೇದುಃ ದೇವಮಾನವ ವಾದಿತಾಃ । ಶಶಂಸುಃ ಸಾಧವೋ ರಾಜ್ಞಾಂ ಖಾತ್ಪೇತುಃ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಯಃ

ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಡೊಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸಿದರು; ಧರ್ಮಾತ್ಮರು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಅರಸನ ಮೇಲೆ ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಬಿದ್ದಿತು.

ತಸ್ಯ ನಿರ್ಹರಣಾದೀನಿ ಸಮ್ಪರೇತಸ್ಯ ಭಾರ್ಗವ । ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಿತೋಽಭವತ್

ಭೀಷ್ಮನ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ಆದರೂ, ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನು.

ತುಷ್ಟುವುರ್ಮುನಯೋ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಕೃಷ್ಣಂ ತತ್ ಗುಹ್ಯನಾಮಭಿಃ । ತತಸ್ತೇ ಕೃಷ್ಣಹೃದಯಾಃ ಸ್ವಾಶ್ರಮಾನ್ಪ್ರಯಯುಃ ಪುನಃ

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಗುಪ್ತನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಕೃಷ್ಣನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹೃದಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.

ತತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ಗತ್ವಾ ಸಹಕೃಷ್ಣೋ ಗಜಾಹ್ವಯಮ್ । ಪಿತರಂ ಸಾನ್ತ್ವಯಾಮಾಸ ಗಾನ್ಧಾರೀಂ ಚ ತಪಸ್ವಿನೀಮ್

ನಂತರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಗಜಾಹ್ವಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ತಂದೆಯನ್ನೂ ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದ ಗಾಂಧಾರಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು.

ಪಿತ್ರಾ ಚಾನುಮತೋ ರಾಜಾ ವಾಸುದೇವಾನುಮೋದಿತಃ । ಚಕಾರ ರಾಜ್ಯಂ ಧರ್ಮೇಣ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹಂ ವಿಭುಃ

ತಂದೆಯ ಅನುಮತಿಗೂ ಕೃಷ್ಣನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೂ ಪಡೆದು, ಆ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ರಾಜನು ತಂದೆ-ತಾತಂದಿಂದ ಬಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಡಿದನು.

ಪಯಃ ಸ್ತನಾಭ್ಯಾಂ ಸುಸ್ರಾವ ನೇತ್ರಜೈಃ ಸಲಿಲೈಃ ಶಿವೈಃ । ತದಾಭಿಷಿಚ್ಯಮಾನಾಭ್ಯಾಂ ವೀರ ವೀರಸುವೋ ಮುಹುಃ

ಅವಳ ತೊಡೆಯಿಂದ ಹಾಲು ಹರಿದುಬಂದಿತು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಶುಭದ ನೀರು ಬಿದ್ದಿತು; ವೀರರ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹಾಲಿನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದಳು.

ತಾಂ ಶಶಂಸುರ್ಜನಾ ರಾಜ್ಞೀಂ ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ತೇ ಪುತ್ರ ಆರ್ತಿಹಾ । ಪ್ರತಿಲಬ್ಧಶ್ಚಿರಂ ನಷ್ಟೋ ರಕ್ಷಿತಾ ಮಣ್ಡಲಂ ಭುವಃ

ಜನರು ಆ ರಾಣಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ದೈವದ ದಯೆಯಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ಮಗನು, ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು, ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಮರಳಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ಇನ್ನು ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವನು.'

ಅಭ್ಯರ್ಚಿತಸ್ತ್ವಯಾ ನೂನಂ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಣತಾರ್ತಿಹಾ । ಯದನುಧ್ಯಾಯಿನೋ ಧೀರಾ ಮೃತ್ಯುಂ ಜಿಗ್ಯುಃ ಸುದುರ್ಜಯಮ್

ನೀನು ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದೀಯೆಂಬುದು ಖಚಿತ, ಏಕೆಂದರೆ ಆತನು ಶರಣಾಗತರ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು. ಯಾರು ಅವನನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಗೆಲ್ಲಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಮರಣವನ್ನೂ ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಲಾಲ್ಯಮಾನಂ ಜನೈರೇವಂ ಧ್ರುವಂ ಸಭ್ರಾತರಂ ನೃಪಃ । ಆರೋಪ್ಯ ಕರಿಣೀಂ ಹೃಷ್ಟಃ ಸ್ತೂಯಮಾನೋಽವಿಶತ್ಪುರಮ್

ಜನರು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ, ಆ ಸಂತೋಷಭರಿತ ರಾಜನು ಆನೆಮೇಲೆ ಏರಿ, ಎಲ್ಲರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.