ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಸೂತ ಉವಾಚ - ಆಕೃಷ್ಣನಿರ್ಗಮಾತ್ ತ್ರಿಂಶತ್ ವರ್ಷಾಧಿಕಗತೇ ಕಲೌ । ನವಮೀತೋ ನಭಸ್ಯೇ ಚ ಕಥಾರಂಭಂ ಶುಕೋಽಕರೋತ್

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು — ಕೃಷ್ಣನು ಹೋದಮೇಲೆ ಮೂವತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಾದಾಗ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ, ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ನವಮಿಯಲ್ಲಿ ಶುಕನು ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಶ್ರವಣಾನ್ತೇ ಚ ಕಲೌ ವರ್ಷಶತದ್ವಯೇ । ಶುದ್ಧೇ ಶುಚೌ ನವಮ್ಯಾಂ ಚ ಧೇನುಜೋಽಕಥಯತ್ಕಥಾಮ್

ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಶ್ರವಣದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ, ಶುಚಿಯಾದ ಶುಭ ನವಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಮಾತೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಗೋಕರ್ನನು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ತಸ್ಮಾದಪಿ ಕಲೌ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ತ್ರಿಂಶತ್ ವರ್ಷಗತೇ ಸತಿ । ಊಚುರೂರ್ಜೇ ಸಿತೇ ಪಕ್ಷೇ ನವಮ್ಯಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಾಃ

ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮೂವತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಾಗ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ನವಮಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು ಅದನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

ಇತ್ಯೇತ್ತತೇ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ಯತ್ಪೃಷ್ಟೋಽಹಂ ತ್ವಯಾನಘ । ಕಲೌ ಭಾಗವತೀ ವಾರ್ತಾ ಭವರೋಗವಿನಾಶಿನೀ

ಹೀಗಾಗಿ, ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನೇ, ನೀನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದೆನು. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತಕಥೆ ಭವದೋಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

(ವಸಂತತಿಲಕಾ) ಕೃಷ್ಣಪ್ರಿಯಂ ಸಕಲಕಲ್ಮಷನಾಶನಂ ಚ ಮುಕ್ತ್ಯೇಕಹೇತುಮಿಹ ಭಕ್ತಿವಿಲಾಸಕಾರಿ ಸನ್ತಃ ಕಥಾನಕಮಿದಂ ಪಿಬತಾದರೇಣ ಲೋಕೇ ಹಿ ತೀರ್ಥಪರಿಶೀಲನಸೇವಯಾ ಕಿಮ್

ಈ ಕಥೆ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದು, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವುದು, ಮುಕ್ತಿಗೆ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣ, ಭಕ್ತಿಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು. ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕುಡಿಯಲಿ; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಸೇವೆಗೆ ಏನು ಅಗತ್ಯ?

(ಅಪರವಕ್ತ್ರ) ಸ್ವಪುರುಷಮಪಿ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪಾಶಹಸ್ತಂ ವದತಿ ಯಮಃ ಕಿಲ ತಸ್ಯ ಕರ್ಣಮೂಲೇ । ಪರಿಹರ ಭಗವತ್ಕಥಾಸು ಮತ್ತಾನ್ ಪ್ರಭುರಹಮನ್ಯುನೃಣಾಂ ನ ವೈಷ್ಣವಾನಾಮ್

ತನ್ನ ಸೇವಕನು ಪಾಶ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಯಮನು ಅವನ ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: 'ಭಗವಂತನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿರುವವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ನಾನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುವಾಗಿದ್ದೇನೆ, ವೈಷ್ಣವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ.'

(ಶಿಖರಿಣೀ) ಅಸಾರೇ ಸಂಸಾರೇ ವಿಷಯವಿಷಸಙ್‌ಗಾಕುಲಧಿಯಃ ಕ್ಷಣಾರ್ಧಂ ಕ್ಷೇಮಾರ್ಥಂ ಪಿಬತ ಶುಕಗಾಥಾತುಲಸುಧಾಮ್ । ಕಿಮರ್ಥಂ ವ್ಯರ್ಥಂ ಭೋ ವ್ರಜಥ ಕುಪಥೇ ಕುತ್ಸಿತಕಥೇ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ಸಾಕ್ಷೀ ಯತ್ ಶ್ರವಣಗತಮುಕ್ತ್ಯುಕ್ತಿಕಥನೇ

ಈ ಅಸ್ಥಿರ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ, ವಿಷಯಗಳ ವಿಷದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಕಲುಷಿತವಾದವರು, ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಷ್ಟಾದರೂ ನಿಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶುಕನ ಪವಾಡಪದ್ಯರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯಿರಿ. ಪಾರಿಕ್ಷಿತನು ಸ್ವತಃ ಕೇಳಿದ ಮುಕ್ತಿಕಥೆಯಿರುವಾಗ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೀನಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಏನು ಅಗತ್ಯ?

(ಅನುಷ್ಟುಪ್) ರಸಪ್ರವಾಹಸಂಸ್ಥೇನ ಶ್ರೀಶುಕೇನೇರಿತಾ ಕಥಾ । ಕಣ್ಠೇ ಸಂಬಧ್ಯತೇ ಯೇನ ಸ ವೈಕುಣ್ಠಪ್ರಭುರ್ಭವೇತ್

ಶುಕನು ರಸಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಹೇಳಿದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಾರು ಕಂಠದಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ವೈಕುಂಠನಾಥರಾಗುತ್ತಾರೆ.

(ಮಾಲಿನೀ) ಇತಿ ಚ ಪರಮಗುಹ್ಯಂ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಾನ್ತಸಿದ್ಧಂ ಸಪದಿ ನಿಗದಿತಂ ತೇ ಶಾಸ್ತ್ರಪುಞ್ಜಂ ವಿಲೋಕ್ಯ । ಜಗತಿ ಶುಕಕಥಾತೋ ನಿರ್ಮಲಂ ನಾಸ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪಿಬ ಪರಸುಖಹೇತೋರ್ದ್ವಾದಶಸ್ಕನ್ಧಸಾರಮ್

ಇಂತಿ, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರವಾಗಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತವಾದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆನು. ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶುಕಮುನಿಯ ಕಥೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪವಿತ್ರವಾದುದು ಇಲ್ಲ. ಪರಮಾನಂದಕ್ಕಾಗಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಭಾಗಗಳ ಸಾರವನ್ನು ನೀನು ಕುಡಿಯು.

(ಪ್ರಹರ್ಷಿಣೀ) ಏತಾಂ ಯೋ ನಿಯತತಯಾ ಶ್ರೃಣೋತಿ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಯಶ್ಚೈನಾಂ ಕಥಯತಿ ಶುದ್ಧವೈಷ್ಣವಾಗ್ರೇ । ತೌ ಸಮ್ಯಕ್ ವಿಧಿಕರಣಾತ್ಫಲಂ ಲಭೇತೇ ಯಾಥಾರ್ಥ್ಯಾನ್ನ ಹಿ ಭುವನೇ ಕಿಮಪ್ಯಸಾಧ್ಯಮ್

ಯಾರು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಶುದ್ಧ ವೈಷ್ಣವರ ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದುದರಿಂದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೋಸ್ಕರ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಅಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ.

ಶೌನಕ ಉವಾಚ । (ಅನುಷ್ಟುಪ್) ನಿರ್ಗತೇ ನಾರದೇ ಸೂತ ಭಗವಾನ್ ಬಾದರಾಯಣಃ । ಶ್ರುತವಾಂಸ್ತದಭಿಪ್ರೇತಂ ತತಃ ಕಿಮಕರೋದ್ ವಿಭುಃ । ಸೂತ ಉವಾಚ । ಬ್ರಹ್ಮನದ್ಯಾಂ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಂ ಆಶ್ರಮಃ ಪಶ್ಚಿಮೇ ತಟೇ । ಶಮ್ಯಾಪ್ರಾಸ ಇತಿ ಪ್ರೋಕ್ತ ಋಷೀಣಾಂ ಸತ್ರವರ್ಧನಃ

ಶೌನಕನು ಕೇಳಿದನು: ಸುತ, ನಾರದನು ಹೋದ ನಂತರ, ಬಾದರಾಯಣ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಅವನ ಆಶಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಏನು ಮಾಡಿದರು? ಸುತನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶಮ್ಯಾಪ್ರಾಸ ಎಂಬ ಆಶ್ರಮವಿದೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವ ಆಶ್ರಮೇ ವ್ಯಾಸೋ ಬದರೀಷಣ್ಡಮಣ್ಡಿತೇ । ಆಸೀನೋಽಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಪ್ರಣಿದಧ್ಯೌ ಮನಃ ಸ್ವಯಮ್

ಆ ಬದರಿ ಮರಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ಕುಳಿತು, ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿದನು.

ಭಕ್ತಿಯೋಗೇನ ಮನಸಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಣಿಹಿತೇಽಮಲೇ । ಅಪಶ್ಯತ್ ಪುರುಷಂ ಪೂರ್ಣಂ ಮಾಯಾಂ ಚ ತದಪಾಶ್ರಯಮ್

ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿಸಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ ವ್ಯಾಸನು, ಪೂರ್ಣ ಪುರುಷನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕಂಡನು.

ಯಯಾ ಸಂಮೋಹಿತೋ ಜೀವ ಆತ್ಮಾನಂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕಮ್ । ಪರೋಽಪಿ ಮನುತೇಽನರ್ಥಂ ತತ್ಕೃತಂ ಚಾಭಿಪದ್ಯತೇ

ಆ ಮಾಯೆಯಿಂದ, ಜೀವಾತ್ಮನು ಪರಮಾತ್ಮನಾದರೂ ತಾನೇ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸಿ, ಅನರ್ಥಗಳನ್ನು ತನ್ನದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅನರ್ಥೋಪಶಮಂ ಸಾಕ್ಷಾದ್ ಭಕ್ತಿಯೋಗಮಧೋಕ್ಷಜೇ । ಲೋಕಸ್ಯಾಜಾನತೋ ವಿದ್ವಾಂನ್ ಚಕ್ರೇ ಸಾತ್ವತಸಂಹಿತಾಮ್

ಈ ಅನರ್ಥಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು, ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವ ಭಕ್ತಿಯೋಗವನ್ನು ಅಧೋಕ್ಷಜನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಕಲಿಸುವ ಸಾತ್ವತ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯು ರಚಿಸಿದನು.

ಯಸ್ಯಾಂ ವೈ ಶ್ರೂಯಮಾಣಾಯಾಂ ಕೃಷ್ಣೇ ಪರಮಪೂರುಷೇ । ಭಕ್ತಿರುತ್ಪದ್ಯತೇ ಪುಂಸಃ ಶೋಕಮೋಹಭಯಾಪಹಾ

ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ, ಕೃಷ್ಣ ಪರಮ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗಿ, ಅದು ದುಃಖ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸ ಸಂಹಿತಾಂ ಭಾಗವತೀಂ ಕೃತ್ವಾನುಕ್ರಮ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಮ್ । ಶುಕಂ ಅಧ್ಯಾಪಯಾಮಾಸ ನಿವೃತ್ತಿನಿರತಂ ಮುನಿಃ

ಆ ಮಹರ್ಷಿಯು ಈ ಭಾಗವತ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ, ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಶುಕನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು.

ಶೌನಕ ಉವಾಚ । ಸ ವೈ ನಿವೃತ್ತಿನಿರತಃ ಸರ್ವತ್ರೋಪೇಕ್ಷಕೋ ಮುನಿಃ । ಕಸ್ಯ ವಾ ಬೃಹತೀಂ ಏತಾಂ ಆತ್ಮಾರಾಮಃ ಸಮಭ್ಯಸತ್

ಶೌನಕನು ಕೇಳಿದನು: ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ, ಆತ್ಮಾರಾಮನಾದ ಆ ಮುನಿಯು ಯಾಕೆ ಈ ಮಹಾ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು?

ಸೂತ ಉವಾಚ । ಆತ್ಮಾರಾಮಾಶ್ಚ ಮುನಯೋ ನಿರ್ಗ್ರನ್ಥಾ ಅಪ್ಯುರುಕ್ರಮೇ । ಕುರ್ವನ್ತಿ ಅಹೈತುಕೀಂ ಭಕ್ತಿಂ ಇತ್ಥಂಭೂತಗುಣೋ ಹರಿಃ

ಸುತನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಆತ್ಮಾರಾಮರು, ಮುನಿಗಳು ಕೂಡ, ಹರಿಯ ಗುಣಗಳು ಅಷ್ಟೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಹರೇರ್ಗುಣಾಕ್ಷಿಪ್ತಮತಿಃ ಭಗವಾನ್ ಬಾದರಾಯಣಿಃ । ಅಧ್ಯಗಾನ್ ಮಹದಾಖ್ಯಾನಂ ನಿತ್ಯಂ ವಿಷ್ಣುಜನಪ್ರಿಯಃ

ಬಾದರಾಯಣನ ಪುತ್ರನಾದ ಮಹರ್ಷಿಯು, ಹರಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ, ಸದಾ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಮಹಾ ಕಥೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಪರೀಕ್ಷಿತೋಽಥ ರಾಜರ್ಷೇಃ ಜನ್ಮಕರ್ಮವಿಲಾಪನಮ್ । ಸಂಸ್ಥಾಂ ಚ ಪಾಣ್ಡುಪುತ್ರಾಣಾಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣಕಥೋದಯಮ್

ಈಗ ನಾನು ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಮಹಾರಾಜನ ಹುಟ್ಟು, ಕೃತ್ಯಗಳು, ಅವನ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಂಡು ಪುತ್ರರ ಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು, ಕೃಷ್ಣ ಕಥೆಯ ಉದಯದೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

(ಇಂದ್ರವಜ್ರಾ) ಯದಾ ಮೃಧೇ ಕೌರವಸೃಞ್ಜಯಾನಾಂ ವೀರೇಷ್ವಥೋ ವೀರಗತಿಂ ಗತೇಷು । ವೃಕೋದರಾವಿದ್ಧಗದಾಭಿಮರ್ಶ ಭಗ್ನೋರುದಣ್ಡೇ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರೇ

ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಶೃಂಜಯರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ವೀರರು ವೀರಗತಿಯನ್ನಪ್ಪಿದಾಗ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರನು ಭೀಮನ ಗದೆಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ತನ್ನ ತೊಡೆಯು ಮುರಿದವನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು.

ಭರ್ತುಃ ಪ್ರಿಯಂ ದ್ರೌಣಿರಿತಿ ಸ್ಮ ಪಶ್ಯನ್ ಕೃಷ್ಣಾಸುತಾನಾಂ ಸ್ವಪತಾಂ ಶಿರಾಂಸಿ । ಉಪಾಹರದ್ ವಿಪ್ರಿಯಮೇವ ತಸ್ಯ ಜುಗುಪ್ಸಿತಂ ಕರ್ಮ ವಿಗರ್ಹಯನ್ತಿ

ತನ್ನ ಒಡೆಯನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಶ್ವತ್ಥಾಮನು, ಕೃಷ್ಣಾದೇವಿಯ ಮಗುಗಳು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿದು, ಎಲ್ಲರೂ ಹೀಯಾಳಿಸುವ ದುಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

ಮಾತಾ ಶಿಶೂನಾಂ ನಿಧನಂ ಸುತಾನಾಂ ನಿಶಮ್ಯ ಘೋರಂ ಪರಿತಪ್ಯಮಾನಾ । ತದಾರುದದ್ ಬಾಷ್ಪಕಲಾಕುಲಾಕ್ಷೀ ತಾಂ ಸಾಂತ್ವಯನ್ನಾಹ ಕಿರೀಟಮಾಲೀ

ಮಕ್ಕಳ ದುರ್ಘಟನೆಯ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ, ಆ ತಾಯಿ ಭಯಾನಕ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ತದಾ ಶುಚಸ್ತೇ ಪ್ರಮೃಜಾಮಿ ಭದ್ರೇ ಯದ್‍ಬ್ರಹ್ಮಬಂಧೋಃ ಶಿರ ಆತತಾಯಿನಃ । ಗಾಣ್ಡೀವಮುಕ್ತೈಃ ವಿಶಿಖೈರುಪಾಹರೇ ತ್ವಾಕ್ರಮ್ಯ ಯತ್ಸ್ನಾಸ್ಯಸಿ ದಗ್ಧಪುತ್ರಾ

ಅವನು ಹೇಳಿದನು: ಸುಖಮಯಿಯಾದವಳೇ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ದುಷ್ಟನ ಶಿರವನ್ನು ಗಾಂಡೀವದಿಂದ ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಂದುಕೊಟ್ಟು, ನೀನು ಮಗಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ನಿನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

(ಉಪೇಂದ್ರವಜ್ರಾ) ಇತಿ ಪ್ರಿಯಾಂ ವಲ್ಗುವಿಚಿತ್ರಜಲ್ಪೈಃ ಸ ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾಚ್ಯುತಮಿತ್ರಸೂತಃ । ಅನ್ವಾದ್ರವದ್ ದಂಶಿತ ಉಗ್ರಧನ್ವಾ ಕಪಿಧ್ವಜೋ ಗುರುಪುತ್ರಂ ರಥೇನ

ಹೀಗೆ, ಪ್ರಿಯವಾದವಳನ್ನು ಮಧುರವಾದ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಅಚ್ಯುತನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಮಗನಾದ ಅರ್ಜುನನು, ಹನುಮಂತನ ಧ್ವಜವಿದ್ದ ರಥದಲ್ಲಿ, ಉಗ್ರಧನುಷ್ಕನಾದ ಗುರುಪತ್ರನನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.

ತಮಾಪತನ್ತಂ ಸ ವಿಲಕ್ಷ್ಯ ದೂರಾತ್ ಕುಮಾರಹೋದ್ವಿಗ್ನಮನಾ ರಥೇನ । ಪರಾದ್ರವತ್ ಪ್ರಾಣಪರೀಪ್ಸುರುರ್ವ್ಯಾಂ ಯಾವದ್‍ಗಮಂ ರುದ್ರಭಯಾದ್ ಯಥಾರ್ಕಃ

ಅವನನ್ನು ದೂರದಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಕುಮಾರನು, ಮನಸ್ಸು ಗಾಬರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ತನ್ನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಥದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಓಡಿದನು. ಇದು ರುದ್ರನ ಭಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಂತೆ.

(ಅನುಷ್ಟುಪ್) ಯದಾಶರಣಮಾತ್ಮಾನಂ ಐಕ್ಷತ ಶ್ರಾನ್ತವಾಜಿನಮ್ । ಅಸ್ತ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮಶಿರೋ ಮೇನೇ ಆತ್ಮತ್ರಾಣಂ ದ್ವಿಜಾತ್ಮಜಃ

ಆ ದ್ವಿಜಾತ್ಮಜನು, ತಾನು ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ, ಕುದುರೆಗಳು ದಣಿದುಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನೇ ಉಪಾಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

ಅಥೋಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸಲಿಲಂ ಸನ್ದಧೇ ತತ್ಸಮಾಹಿತಃ । ಅಜಾನನ್ ಉಪಸಂಹಾರಂ ಪ್ರಾಣಕೃಚ್ಛ್ರ ಉಪಸ್ಥಿತೇ

ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಆ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು.