ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ದ್ಯೋತನಂ ಪಚನಂ ಪಾನಂ ಅದನಂ ಹಿಮಮರ್ದನಮ್ । ತೇಜಸೋ ವೃತ್ತಯಸ್ತ್ವೇತಾಃ ಶೋಷಣಂ ಕ್ಷುತ್ತೃಡೇವ ಚ

ಬೆಳಕು ಕೊಡುವುದು, ಬೇಯಿಸುವುದು, ಉರಿಯುವುದು, ಸುಡುವುದು, ಚಳಿಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು—ಇವೆಲ್ಲ ಅಗ್ನಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಒಣಗಿಸುವುದು, ಹಸಿವನ್ನು ಮತ್ತು ದಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೂ ಕೂಡ ಅವುಗಳಲ್ಲಿವೆ.

ರೂಪಮಾತ್ರಾದ್ ವಿಕುರ್ವಾಣಾತ್ ತೇಜಸೋ ದೈವಚೋದಿತಾತ್ । ರಸಮಾತ್ರಂ ಅಭೂತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಅಮ್ಭೋ ಜಿಹ್ವಾ ರಸಗ್ರಹಃ

ಶುದ್ಧ ರೂಪವು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಾಗ, ದೇವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧ ರುಚಿ ಹುಟ್ಟಿತು; ಅದರಿಂದ ನೀರು, ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಅಂಗವಾಗಿ ನಾಲಿಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಕಷಾಯೋ ಮಧುರಸ್ತಿಕ್ತಃ ಕಟ್ವಮ್ಲ ಇತಿ ನೈಕಧಾ । ಭೌತಿಕಾನಾಂ ವಿಕಾರೇಣ ರಸ ಏಕೋ ವಿಭಿದ್ಯತೇ

ಕಷಾಯ, ಮಧುರ, ತಿಕ್ತ, ಕಟು, ಆಮ್ಲ—ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಒಂದು ರುಚಿಯು ಭೌತಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಕ್ಲೇದನಂ ಪಿಣ್ಡನಂ ತೃಪ್ತಿಃ ಪ್ರಾಣನಾಪ್ಯಾಯನೋನ್ದನಮ್ । ತಾಪಾಪನೋದೋ ಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ಅಮ್ಭಸೋ ವೃತ್ತಯಸ್ತ್ವಿಮಾಃ

ಒದ್ದೆಮಾಡುವುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಸುವುದು, ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುವುದು, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು, ಪೋಷಿಸುವುದು, ಸಂತೋಷ ಕೊಡುವುದು, ಉಷ್ಣವನ್ನು ಶಮನಮಾಡುವುದು, ಸಮೃದ್ಧಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೀರಿನ ಕಾರ್ಯಗಳು.

ರಸಮಾತ್ರಾದ್ ವಿಕುರ್ವಾಣಾತ್ ಅಮ್ಭಸೋ ದೈವಚೋದಿತಾತ್ । ಗನ್ಧಮಾತ್ರಂ ಅಭೂತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಪೃಥ್ವೀ ಘ್ರಾಣಸ್ತು ಗನ್ಧಗಃ

ಶುದ್ಧ ರುಚಿಯು ನೀರಿನಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಾಗ, ದೇವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧ ವಾಸನೆ ಹುಟ್ಟಿತು; ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿ, ಮತ್ತು ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಅಂಗವಾಗಿ ಮೂಗು ಉಂಟಾಯಿತು.

ಕರಮ್ಭಪೂತಿಸೌರಭ್ಯ ಶಾನ್ತೋಗ್ರಾಮ್ಲಾದಿಭಿಃ ಪೃಥಕ್ । ದ್ರವ್ಯಾವಯವವೈಷಮ್ಯಾದ್ ಗನ್ಧ ಏಕೋ ವಿಭಿದ್ಯತೇ

ಪದಾರ್ಥಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಒಂದೇ ವಾಸನೆ ಭೂಗಂಧ, ದುರ್ವಾಸನೆ, ಸುಗಂಧ, ಮೃದುವಾದದು, ತೀವ್ರವಾದದು, ಹುಳಿಯಂತಹದು ಎಂಬಂತೆ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಭಾವನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಥಾನಂ ಧಾರಣಂ ಸದ್ವಿಶೇಷಣಮ್ । ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಗುಣೋದ್‍ಭೇದಃ ಪೃಥಿವೀವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಮ್

ಆಲೋಚನೆಗೆ ನೆಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಿವಾಸ, ಧಾರಣೆ, ನಿಜವಾದ ಭೇದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಗುಣಗಳ ಉದಯ—ಇವೆಲ್ಲ ಭೂಮಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ನಭೋಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ತಚ್ಛ್ರೋತ್ರಮುಚ್ಯತೇ । ವಾಯೋರ್ಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ಸ್ಪರ್ಶನಂ ವಿದುಃ

ಆಕಾಶದ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ವಾಯುವಿನ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇಜೋಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ತಚ್ಚಕ್ಷುರುಚ್ಯತೇ । ಅಮ್ಭೋಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ತದ್ರಸನಂ ವಿದುಃ । ಭೂಮೇರ್ಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಘ್ರಾಣ ಉಚ್ಯತೇ

ಅಗ್ನಿಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ನೋಡುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನೀರಿನ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ರುಚಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಭೂಮಿಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ವಾಸನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ಧರ್ಮೋ ಹಿ, ಅಪರಸ್ಮಿನ್ ಸಮನ್ವಯಾತ್ । ಅತೋ ವಿಶೇಷೋ ಭಾವಾನಾಂ ಭೂಮಾವೇವೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ

ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಣ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ—ಇದು ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಭೇದವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಏತಾನ್ಯಸಂಹತ್ಯ ಯದಾ ಮಹದಾದೀನಿ ಸಪ್ತ ವೈ । ಕಾಲಕರ್ಮಗುಣೋಪೇತೋ ಜಗದಾದಿರುಪಾವಿಶತ್

ಈ ಏಳು—ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ—ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾಲ, ಕರ್ಮ, ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಾಗ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ತತಸ್ತೇನಾನುವಿದ್ಧೇಭ್ಯೋ ಯುಕ್ತೇಭ್ಯೋಽಣ್ಡಂ ಅಚೇತನಮ್ । ಉತ್ಥಿತಂ ಪುರುಷೋ ಯಸ್ಮಾತ್ ಉದತಿಷ್ಠದಸೌ ವಿರಾಟ್

ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸೇರಿ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಜಡವಾದ ಅಂಡವು ಉದಯವಾಯಿತು; ಅದರಿಂದ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿ, ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದನು.

ಏತದಣ್ಡಂ ವಿಶೇಷಾಖ್ಯಂ ಕ್ರಮವೃದ್ಧೈರ್ದಶೋತ್ತರೈಃ । ತೋಯಾದಿಭಿಃ ಪರಿವೃತಂ ಪ್ರಧಾನೇನಾವೃತೈರ್ಬಹಿಃ । ಯತ್ರ ಲೋಕವಿತಾನೋಽಯಂ ರೂಪಂ ಭಗವತೋ ಹರೇಃ

ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಡವು ಹತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ—ನೀರು ಮುಂತಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ—ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಹೊರಗೆ ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಆವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ, ಇದು ಭಗವಂತ ಹರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಹಿರಣ್ಮಯಾದ್ ಅಣ್ಡಕೋಶಾದ್ ಉತ್ಥಾಯ ಸಲಿಲೇಶಯಾತ್ । ತಮಾವಿಶ್ಯ ಮಹಾದೇವೋ ಬಹುಧಾ ನಿರ್ಬಿಭೇದ ಖಮ್

ಹಿರಣ್ಮಯ ಅಂಡದ ಒಳಗಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಮಹಾದೇವನು ಅದರೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು.

ನಿರಭಿದ್ಯತಾಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಂ ಮುಖಂ ವಾಣೀ ತತೋಽಭವತ್ । ವಾಣ್ಯಾ ವಹ್ನಿರಥೋ ನಾಸೇ ಪ್ರಾಣೋಽತೋ ಘ್ರಾಣ ಏತಯೋಃ

ಮೊದಲು ಅವನ ಬಾಯ್ ತೆರೆದಿತು, ಅದರಿಂದ ಮಾತು ಹುಟ್ಟಿತು; ಮಾತಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ನಂತರ ಮೂಗು, ಅದರಿಂದ ಉಸಿರು, ಅವುಗಳಿಂದ ವಾಸನೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಘ್ರಾಣಾತ್ ವಾಯುರಭಿದ್ಯೇತಾಂ ಅಕ್ಷಿಣೀ ಚಕ್ಷುರೇತಯೋಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಸೂರ್ಯೋ ನ್ಯಭಿದ್ಯೇತಾಂ ಕರ್ಣೌ ಶ್ರೋತ್ರಂ ತತೋ ದಿಶಃ

ವಾಸನೆಯಿಂದ ವಾಯು, ನಂತರ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಅವರಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ, ಅದರಿಂದ ಸೂರ್ಯ, ನಂತರ ಕಿವಿಗಳು, ಅವರಿಂದ ಶ್ರವಣ, ಅದರಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಉಂಟಾದವು.

ನಿರ್ಬಿಭೇದ ವಿರಾಜಸ್ತ್ವಗ್ ರೋಮಶ್ಮಶ್ರ್ವಾದಯಸ್ತತಃ । ತತ ಓಷಧಯಶ್ಚಾಸನ್ ಶಿಶ್ನಂ ನಿರ್ಬಿಭಿದೇ ತತಃ

ವಿರಾಟ್ ಚರ್ಮವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದನು, ಅದರಿಂದ ಕೂದಲು, ದೇಹದ ರೋಮ, ಇತ್ಯಾದಿ ಹುಟ್ಟಿದವು; ನಂತರ ಔಷಧಿಗಳು, ನಂತರ ಶಿಶ್ನವೂ ಉಂಟಾಯಿತು.

ರೇತಸ್ತಸ್ಮಾದಾಪ ಆಸನ್ ನಿರಭಿದ್ಯತ ವೈ ಗುದಮ್ । ಗುದಾದಪಾನೋಽಪಾನಾಚ್ಚ ಮೃತ್ಯುರ್ಲೋಕಭಯಙ್ಕರಃ

ಆ ರೇತಸಿನಿಂದ ನೀರು ಹುಟ್ಟಿತು; ನಂತರ ಗುದವು ತೆರೆಯಿತು. ಆ ಗುದದಿಂದ ಅಪಾನ ವಾಯು ಬಂತು, ಆ ಅಪಾನದಿಂದಲೇ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮರಣವು ಉದಯವಾಯಿತು.

ಹಸ್ತೌ ಚ ನಿರಭಿದ್ಯೇತಾಂ ಬಲಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ತತಃ ಸ್ವರಾಟ್ । ಪಾದೌ ಚ ನಿರಭಿದ್ಯೇತಾಂ ಗತಿಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ತತೋ ಹರಿಃ

ಅವನ ಕೈಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ಬಲವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಆ ಬಲದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಕಾಲುಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ಚಲನೆ ಉಂಟಾಯಿತು; ಆ ಚಲನೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದನು.

ನಾಡ್ಯೋಽಸ್ಯ ನಿರಭಿದ್ಯನ್ತ ತಾಭ್ಯೋ ಲೋಹಿತಮಾಭೃತಮ್ । ನದ್ಯಸ್ತತಃ ಸಮಭವನ್ ಉದರಂ ನಿರಭಿದ್ಯತ

ಅವನ ನರಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ರಕ್ತ ತುಂಬಿತು. ನಂತರ ನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಹೊಟ್ಟೆಯೂ ತೆರೆಯಿತು.

ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸೇ ತತಃ ಸ್ಯಾತಾಂ ಸಮುದ್ರಸ್ತ್ವೇತಯೋರಭೂತ್ । ಅಥಾಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಭಿನ್ನಂ ಹೃದಯಾನ್ಮನ ಉತ್ಥಿತಮ್

ನಂತರ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ದಾಹವು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಸಮುದ್ರವು ಅವುಗಳ ಆಧಾರವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವನ ಹೃದಯವು ಬಿದ್ದಿತು; ಆ ಹೃದಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಉದಯವಾಯಿತು.

ಮನಸಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಜಾತೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಬುದ್ಧೇರ್ಗಿರಾಂ ಪತಿಃ । ಅಹಙ್ಕಾರಸ್ತತೋ ರುದ್ರಃ ಚಿತ್ತಂ ಚೈತ್ಯಸ್ತತೋಽಭವತ್

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಾಕ್ಪತಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿದನು. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ರುದ್ರನು ಉಂಟಾದನು; ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಏತೇ ಹಿ ಅಭ್ಯುತ್ಥಿತಾ ದೇವಾ ನೈವಾಸ್ಯೋತ್ಥಾಪನೇಽಶಕನ್ । ಪುನರಾವಿವಿಶುಃ ಖಾನಿ ತಮುತ್ಥಾಪಯಿತುಂ ಕ್ರಮಾತ್

ಈ ದೇವತೆಗಳು ಉದಯವಾದರೂ ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.

ವಹ್ನಿರ್ವಾಚಾ ಮುಖಂ ಭೇಜೇ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್ । ಘ್ರಾಣೇನ ನಾಸಿಕೇ ವಾಯುಃ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್

ಅಗ್ನಿಯು ಬಾಯಿಗೆ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ. ವಾಯುವು ಮೂಗಿಗೆ ಘ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಂದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ.

ಅಕ್ಷಿಣೀ ಚಕ್ಷುಷಾದಿತ್ಯೋ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್ । ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಕರ್ಣೌ ಚ ದಿಶೋ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್

ಸೂರ್ಯನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ. ದಿಕ್ಕುಗಳು ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಂದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ.

ತ್ವಚಂ ರೋಮಭಿರೋಷಧ್ಯೋ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್ । ರೇತಸಾ ಶಿಶ್ನಮಾಪಸ್ತು ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್

ಔಷಧಿಗಳು ತ್ವಚೆಗೆ ರೋಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ. ನೀರು ಶಿಶ್ನದಲ್ಲಿ ರೇತಸಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ.

ಗುದಂ ಮೃತ್ಯುರಪಾನೇನ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್ । ಹಸ್ತಾವಿನ್ದ್ರೋ ಬಲೇನೈವ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್

ಮರಣವು ಅಪಾನವಾಯುವೊಂದಿಗೆ ಗುದದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರನು ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ.

ವಿಷ್ಣುರ್ಗತ್ಯೈವ ಚರಣೌ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್ । ನಾಡೀರ್ನದ್ಯೋ ಲೋಹಿತೇನ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್

ವಿಷ್ಣುವು ಚಲನಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ. ನದಿಗಳು ರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ನರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ.

ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ಭ್ಯಾಂ ಉದರಂ ಸಿನ್ಧುಃ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್ । ಹೃದಯಂ ಮನಸಾ ಚನ್ದ್ರೋ ನೋದತಿಷ್ಠತ್ ತದಾ ವಿರಾಟ್

ಸಮುದ್ರವು ಹಸಿವು ಮತ್ತು ದಾಹದೊಂದಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನು ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ.