ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಭಕ್ತಿಂ ಲಬ್ಧವತಃ ಸಾಧೋಃ ಕಿಮನ್ಯದ್ ಅವಶಿಷ್ಯತೇ । ಮಯ್ಯನನ್ತಗುಣೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾನನ್ದಾನುಭವಾತ್ಮನಿ

ಯಾರಿಗೆ ಭಕ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆಯೋ ಆ ಸಜ್ಜನನಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ? ಅವನು ಅನಂತ ಗುಣಗಳಿರುವ, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ, ಆನಂದದಾತನಾದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯಥೋಪಶ್ರಯಮಾಣಸ್ಯ ಭಗವನ್ತಂ ವಿಭಾವಸುಮ್ । ಶೀತಂ ಭಯಂ ತಮೋಽಪ್ಯೇತಿ ಸಾಧೂನ್ ಸಂಸೇವತಸ್ತಥಾ

ಹಾಗೆ, ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋದವರು ತಂಪು, ಭಯ, ಕತ್ತಲನ್ನು ದೂರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಸಜ್ಜನರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿಮಜ್ಜ್ಯೋನ್ಮಜ್ಜತಾಂ ಘೋರೇ ಭವಾಬ್ಧೌ ಪರಮಾಯನಮ್ । ಸನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಃ ಶಾನ್ತಾ ನೌರ್ದೃಢೇವಾಪ್ಸು ಮಜ್ಜತಾಮ್

ಜನರು ಈ ಭಯಾನಕ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಶಾಂತ ಸಜ್ಜನರು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಬಲವಾದ ದೋಣಿಯಂತೆ ಆಶ್ರಯವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪ್ರಾಣ ಆರ್ತಾನಾಂ ಶರಣಂ ತ್ವಹಮ್ । ಧರ್ಮೋ ವಿತ್ತಂ ನೃಣಾಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸನ್ತೋಽರ್ವಾಗ್ ಬಿಭ್ಯತೋಽರಣಮ್

ಅನ್ನವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣ; ದುಃಖಿತರಿಗೆ ನಾನು ಆಶ್ರಯ; ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಧರ್ಮವು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು; ಭಯಪಡುವವರಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರು ರಕ್ಷಣೆ.

ಸನ್ತೋ ದಿಶನ್ತಿ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಬಹಿರರ್ಕಃ ಸಮುತ್ಥಿತಃ । ದೇವತಾ ಬಾನ್ಧವಾಃ ಸನ್ತಃ ಸನ್ತ ಆತ್ಮಾಹಮೇವ ಚ

ಸಜ್ಜನರು ಹೊರಗಿನ ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳು, ಬಂಧುಗಳು, ಸಜ್ಜನರು ಮತ್ತು ನಾನು ಕೂಡ—all ಸಜ್ಜನರೇ.

ವೈತಸೇನಸ್ತತೋಽಪ್ಯೇವಮ್ ಉರ್ವಶ್ಯಾ ಲೋಕನಿಸ್ಪೃಹಃ । ಮುಕ್ತಸಙ್ಗೋ ಮಹೀಮೇತಮ್ ಆತ್ಮಾರಾಮಶ್ಚಚಾರ ಹ

ವೈತಸೇನನು, ಉರ್ವಶಿಯ ನಂತರವೂ ಲೋಕದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಆತ್ಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.

ಮೃದುತ್ವಂ ಕಠಿನತ್ವಂ ಚ ಶೈತ್ಯಮುಷ್ಣತ್ವಮೇವ ಚ । ಏತತ್ಸ್ಪರ್ಶಸ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶತ್ವಂ ತನ್ಮಾತ್ರತ್ವಂ ನಭಸ್ವತಃ

ಮೃದುತ್ವ, ಕಠಿಣತೆ, ಚಳಿಗೆ, ಬಿಸಿಗೆ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸ್ಪರ್ಶದ ಗುಣಗಳು; ಇವು ವಾಯುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವರೂಪ.

ಚಾಲನಂ ವ್ಯೂಹನಂ ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ನೇತೃತ್ವಂ ದ್ರವ್ಯಶಬ್ದಯೋಃ । ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಆತ್ಮತ್ವಂ ವಾಯೋಃ ಕರ್ಮಾಭಿಲಕ್ಷಣಮ್

ಚಲನೆ, ಸೇರಿಸುವುದು, ಪಡೆಯುವುದು, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲ—ಇವು ವಾಯುವಿನ ಕಾರ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ವಾಯೋಶ್ಚ ಸ್ಪರ್ಶತನ್ಮಾತ್ರಾದ್ ರೂಪಂ ದೈವೇರಿತಾದಭೂತ್ । ಸಮುತ್ಥಿತಂ ತತಸ್ತೇಜಃ ಚಕ್ಷೂ ರೂಪೋಪಲಮ್ಭನಮ್

ವಾಯುವಿನ ಸ್ಪರ್ಶ ಗುಣದಿಂದ, ದೈವಿಕ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರೂಪ ಉಂಟಾಯಿತು; ನಂತರ ಬೆಳಕು ಪ್ರकटವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಕಣ್ಣು ರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಧನವಾಯಿತು.

ದ್ರವ್ಯಾಕೃತಿತ್ವಂ ಗುಣತಾ ವ್ಯಕ್ತಿಸಂಸ್ಥಾತ್ವಮೇವ ಚ । ತೇಜಸ್ತ್ವಂ ತೇಜಸಃ ಸಾಧ್ವಿ ರೂಪಮಾತ್ರಸ್ಯ ವೃತ್ತಯಃ

ದ್ರವ್ಯವಾದುದು, ಗುಣವಾದುದು, ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶುದ್ಧ ರೂಪದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಧರ್ಮವಂತೆಯೇ, ಅಗ್ನಿಗೆ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ರೂಪದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿವೆ.

ದ್ಯೋತನಂ ಪಚನಂ ಪಾನಂ ಅದನಂ ಹಿಮಮರ್ದನಮ್ । ತೇಜಸೋ ವೃತ್ತಯಸ್ತ್ವೇತಾಃ ಶೋಷಣಂ ಕ್ಷುತ್ತೃಡೇವ ಚ

ಬೆಳಕು ಕೊಡುವುದು, ಬೇಯಿಸುವುದು, ಉರಿಯುವುದು, ಸುಡುವುದು, ಚಳಿಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು—ಇವೆಲ್ಲ ಅಗ್ನಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಒಣಗಿಸುವುದು, ಹಸಿವನ್ನು ಮತ್ತು ದಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೂ ಕೂಡ ಅವುಗಳಲ್ಲಿವೆ.

ರೂಪಮಾತ್ರಾದ್ ವಿಕುರ್ವಾಣಾತ್ ತೇಜಸೋ ದೈವಚೋದಿತಾತ್ । ರಸಮಾತ್ರಂ ಅಭೂತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಅಮ್ಭೋ ಜಿಹ್ವಾ ರಸಗ್ರಹಃ

ಶುದ್ಧ ರೂಪವು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಾಗ, ದೇವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧ ರುಚಿ ಹುಟ್ಟಿತು; ಅದರಿಂದ ನೀರು, ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಅಂಗವಾಗಿ ನಾಲಿಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಕಷಾಯೋ ಮಧುರಸ್ತಿಕ್ತಃ ಕಟ್ವಮ್ಲ ಇತಿ ನೈಕಧಾ । ಭೌತಿಕಾನಾಂ ವಿಕಾರೇಣ ರಸ ಏಕೋ ವಿಭಿದ್ಯತೇ

ಕಷಾಯ, ಮಧುರ, ತಿಕ್ತ, ಕಟು, ಆಮ್ಲ—ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಒಂದು ರುಚಿಯು ಭೌತಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಕ್ಲೇದನಂ ಪಿಣ್ಡನಂ ತೃಪ್ತಿಃ ಪ್ರಾಣನಾಪ್ಯಾಯನೋನ್ದನಮ್ । ತಾಪಾಪನೋದೋ ಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ಅಮ್ಭಸೋ ವೃತ್ತಯಸ್ತ್ವಿಮಾಃ

ಒದ್ದೆಮಾಡುವುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಸುವುದು, ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುವುದು, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು, ಪೋಷಿಸುವುದು, ಸಂತೋಷ ಕೊಡುವುದು, ಉಷ್ಣವನ್ನು ಶಮನಮಾಡುವುದು, ಸಮೃದ್ಧಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೀರಿನ ಕಾರ್ಯಗಳು.

ರಸಮಾತ್ರಾದ್ ವಿಕುರ್ವಾಣಾತ್ ಅಮ್ಭಸೋ ದೈವಚೋದಿತಾತ್ । ಗನ್ಧಮಾತ್ರಂ ಅಭೂತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಪೃಥ್ವೀ ಘ್ರಾಣಸ್ತು ಗನ್ಧಗಃ

ಶುದ್ಧ ರುಚಿಯು ನೀರಿನಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಾಗ, ದೇವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧ ವಾಸನೆ ಹುಟ್ಟಿತು; ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿ, ಮತ್ತು ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಅಂಗವಾಗಿ ಮೂಗು ಉಂಟಾಯಿತು.

ಕರಮ್ಭಪೂತಿಸೌರಭ್ಯ ಶಾನ್ತೋಗ್ರಾಮ್ಲಾದಿಭಿಃ ಪೃಥಕ್ । ದ್ರವ್ಯಾವಯವವೈಷಮ್ಯಾದ್ ಗನ್ಧ ಏಕೋ ವಿಭಿದ್ಯತೇ

ಪದಾರ್ಥಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಒಂದೇ ವಾಸನೆ ಭೂಗಂಧ, ದುರ್ವಾಸನೆ, ಸುಗಂಧ, ಮೃದುವಾದದು, ತೀವ್ರವಾದದು, ಹುಳಿಯಂತಹದು ಎಂಬಂತೆ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಭಾವನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಥಾನಂ ಧಾರಣಂ ಸದ್ವಿಶೇಷಣಮ್ । ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಗುಣೋದ್‍ಭೇದಃ ಪೃಥಿವೀವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಮ್

ಆಲೋಚನೆಗೆ ನೆಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಿವಾಸ, ಧಾರಣೆ, ನಿಜವಾದ ಭೇದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಗುಣಗಳ ಉದಯ—ಇವೆಲ್ಲ ಭೂಮಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ನಭೋಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ತಚ್ಛ್ರೋತ್ರಮುಚ್ಯತೇ । ವಾಯೋರ್ಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ಸ್ಪರ್ಶನಂ ವಿದುಃ

ಆಕಾಶದ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ವಾಯುವಿನ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇಜೋಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ತಚ್ಚಕ್ಷುರುಚ್ಯತೇ । ಅಮ್ಭೋಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ತದ್ರಸನಂ ವಿದುಃ । ಭೂಮೇರ್ಗುಣವಿಶೇಷೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಘ್ರಾಣ ಉಚ್ಯತೇ

ಅಗ್ನಿಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ನೋಡುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನೀರಿನ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ರುಚಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಭೂಮಿಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣವು ಯಾವದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೋ ಅದನ್ನು ವಾಸನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ಧರ್ಮೋ ಹಿ, ಅಪರಸ್ಮಿನ್ ಸಮನ್ವಯಾತ್ । ಅತೋ ವಿಶೇಷೋ ಭಾವಾನಾಂ ಭೂಮಾವೇವೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ

ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಣ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ—ಇದು ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಭೇದವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಏತಾನ್ಯಸಂಹತ್ಯ ಯದಾ ಮಹದಾದೀನಿ ಸಪ್ತ ವೈ । ಕಾಲಕರ್ಮಗುಣೋಪೇತೋ ಜಗದಾದಿರುಪಾವಿಶತ್

ಈ ಏಳು—ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ—ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾಲ, ಕರ್ಮ, ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಾಗ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ತತಸ್ತೇನಾನುವಿದ್ಧೇಭ್ಯೋ ಯುಕ್ತೇಭ್ಯೋಽಣ್ಡಂ ಅಚೇತನಮ್ । ಉತ್ಥಿತಂ ಪುರುಷೋ ಯಸ್ಮಾತ್ ಉದತಿಷ್ಠದಸೌ ವಿರಾಟ್

ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸೇರಿ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಜಡವಾದ ಅಂಡವು ಉದಯವಾಯಿತು; ಅದರಿಂದ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿ, ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದನು.

ಏತದಣ್ಡಂ ವಿಶೇಷಾಖ್ಯಂ ಕ್ರಮವೃದ್ಧೈರ್ದಶೋತ್ತರೈಃ । ತೋಯಾದಿಭಿಃ ಪರಿವೃತಂ ಪ್ರಧಾನೇನಾವೃತೈರ್ಬಹಿಃ । ಯತ್ರ ಲೋಕವಿತಾನೋಽಯಂ ರೂಪಂ ಭಗವತೋ ಹರೇಃ

ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಡವು ಹತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ—ನೀರು ಮುಂತಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ—ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಹೊರಗೆ ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಆವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ, ಇದು ಭಗವಂತ ಹರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಹಿರಣ್ಮಯಾದ್ ಅಣ್ಡಕೋಶಾದ್ ಉತ್ಥಾಯ ಸಲಿಲೇಶಯಾತ್ । ತಮಾವಿಶ್ಯ ಮಹಾದೇವೋ ಬಹುಧಾ ನಿರ್ಬಿಭೇದ ಖಮ್

ಹಿರಣ್ಮಯ ಅಂಡದ ಒಳಗಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಮಹಾದೇವನು ಅದರೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು.

ನಿರಭಿದ್ಯತಾಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಂ ಮುಖಂ ವಾಣೀ ತತೋಽಭವತ್ । ವಾಣ್ಯಾ ವಹ್ನಿರಥೋ ನಾಸೇ ಪ್ರಾಣೋಽತೋ ಘ್ರಾಣ ಏತಯೋಃ

ಮೊದಲು ಅವನ ಬಾಯ್ ತೆರೆದಿತು, ಅದರಿಂದ ಮಾತು ಹುಟ್ಟಿತು; ಮಾತಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ನಂತರ ಮೂಗು, ಅದರಿಂದ ಉಸಿರು, ಅವುಗಳಿಂದ ವಾಸನೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

ಘ್ರಾಣಾತ್ ವಾಯುರಭಿದ್ಯೇತಾಂ ಅಕ್ಷಿಣೀ ಚಕ್ಷುರೇತಯೋಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಸೂರ್ಯೋ ನ್ಯಭಿದ್ಯೇತಾಂ ಕರ್ಣೌ ಶ್ರೋತ್ರಂ ತತೋ ದಿಶಃ

ವಾಸನೆಯಿಂದ ವಾಯು, ನಂತರ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಅವರಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ, ಅದರಿಂದ ಸೂರ್ಯ, ನಂತರ ಕಿವಿಗಳು, ಅವರಿಂದ ಶ್ರವಣ, ಅದರಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಉಂಟಾದವು.

ನಿರ್ಬಿಭೇದ ವಿರಾಜಸ್ತ್ವಗ್ ರೋಮಶ್ಮಶ್ರ್ವಾದಯಸ್ತತಃ । ತತ ಓಷಧಯಶ್ಚಾಸನ್ ಶಿಶ್ನಂ ನಿರ್ಬಿಭಿದೇ ತತಃ

ವಿರಾಟ್ ಚರ್ಮವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದನು, ಅದರಿಂದ ಕೂದಲು, ದೇಹದ ರೋಮ, ಇತ್ಯಾದಿ ಹುಟ್ಟಿದವು; ನಂತರ ಔಷಧಿಗಳು, ನಂತರ ಶಿಶ್ನವೂ ಉಂಟಾಯಿತು.

ರೇತಸ್ತಸ್ಮಾದಾಪ ಆಸನ್ ನಿರಭಿದ್ಯತ ವೈ ಗುದಮ್ । ಗುದಾದಪಾನೋಽಪಾನಾಚ್ಚ ಮೃತ್ಯುರ್ಲೋಕಭಯಙ್ಕರಃ

ಆ ರೇತಸಿನಿಂದ ನೀರು ಹುಟ್ಟಿತು; ನಂತರ ಗುದವು ತೆರೆಯಿತು. ಆ ಗುದದಿಂದ ಅಪಾನ ವಾಯು ಬಂತು, ಆ ಅಪಾನದಿಂದಲೇ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮರಣವು ಉದಯವಾಯಿತು.

ಹಸ್ತೌ ಚ ನಿರಭಿದ್ಯೇತಾಂ ಬಲಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ತತಃ ಸ್ವರಾಟ್ । ಪಾದೌ ಚ ನಿರಭಿದ್ಯೇತಾಂ ಗತಿಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ತತೋ ಹರಿಃ

ಅವನ ಕೈಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ಬಲವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಆ ಬಲದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಕಾಲುಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ಚಲನೆ ಉಂಟಾಯಿತು; ಆ ಚಲನೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದನು.