ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರಿಯರ ವಿಯೋಗದ ವೇದನೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸೂತನು ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಾಣಲಾಗದೆ, ಆ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಜಯನು, ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಅಜಾತಶತ್ರುವಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಮುಂದಾದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು—ವಸುದೇವನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ, ವ್ರಜದ ಜನರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಅವನಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ಕುರುಕುಲದ ಆನಂದ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರ ಅಥವಾ ಗಾಂಧಾರಿಯವರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರೆ, ಓ ಮಹಾಬಾಹು, ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ನನ್ನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದರು ತಮ್ಮ ಜೊತೆ ತುಂಭೂರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರರು ಎದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಾರದರನ್ನು ಕೇಳಿದನು: ಭಗವಂತನೇ, ನನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರು ಎಲ್ಲಿ ಹೋದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು; ನನ್ನ ತಾಯಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖದಿಂದ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವಳು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು ಎಂಬುದೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಅದಾದ ಮೇಲೆ, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟುವವರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ನೌಕಾನಾಯಕನಂತೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನಾರದರು ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. "ಯಾವಂತೆ ಹಸುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಬಲಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಿಗಳು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪದಗಳ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ, ಭಗವಂತನಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹುಡುಗಾಟದ ವಸ್ತುಗಳು ಕೂಡಿಬರುವುದೂ, ಬೇರ್ಪಡುವುದೂ ಆಟಗಾರನ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವಂತೆ, ಜನರ ಕೂಡಿಕೂಡುವುದು ಮತ್ತು ವಿಯೋಗವೂ ಭಗವಂತನ ಇಚ್ಛೆಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಶಾಶ್ವತ ಅಥವಾ ಅಶಾಶ್ವತವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ; ಯಾವುದು ಶಾಶ್ವತವೂ ಅಲ್ಲ, ಅಶಾಶ್ವತವೂ ಅಲ್ಲ. ಮೋಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಆಸಕ್ತಿಯ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ದುಃಖಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ, ಓ ಪ್ರಿಯನೇ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಈ ಹೃದಯದ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. 'ನಾನು ಇಲ್ಲದೆ ಆ ದೀನರು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ?' ಎಂಬ ದುರ್ಬಲ ಭಾವನೆ ಬೇಡ. ಈ ದೇಹವು ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ; ಕಾಲ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಆಧೀನವಾಗಿದೆ. ಹಾವು ಹಿಡಿದಿದ್ದವನೊಬ್ಬನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾರದು, ಹಾಗೆಯೇ ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಸ್ತವಿಲ್ಲದವುಗಳು ಹಸ್ತವಿರುವವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ; ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದವುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ; ದುರ್ಬಲರು ಬಲಿಷ್ಠರ ಆಹಾರ—ಜೀವನು ಜೀವವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ಪರಮಾತ್ಮನು ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಗಳಲ್ಲಿನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿ, ಸ್ವಯಂ ಸाक्षಾತ್ಕಾರಿಯಾಗಿಯೇ, ಒಳಗೆಯೂ ಹೊರಗೆಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನನ್ನು, ತನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ನೋಡಿ. ಈ ಭಗವಂತನೇ, ಎಲ್ಲ ಸೃಷ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ತೃ, ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ, ಈಗ ಕಾಲಸ್ವರೂಪಧಾರಿಯಾಗಿ, ದೇವರುಗಳ ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಇಳಿದು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ದೈವ ಕಾರ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ; ಈಗ ಉಳಿದಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆತನಿರುವ ತನಕ ನೀವು ಗಮನವಿಟ್ಟು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಿ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಗಾಂಧಾರಿಯವರೊಂದಿಗೆ, ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಋಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲೆ, ಪವಿತ್ರ ಗಂಗೆಯು ಏಳುವರುಗಳಿಗಾಗಿ ಏಳು ಹೊಳಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತಳಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ; ಆಕೆಯನ್ನು 'ಸಪ್ತಸ್ರೋತಸ್ಸು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ, ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ನೀರನ್ನಷ್ಟೇ ಸೇವಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಆಸನ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಆರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಮಲವನ್ನು ಹರಿಯನ ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ನಾಶಮಾಡಿ, ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದಿಂದ ಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಡಕೆ ಒಳಗಿನ ಆಕಾಶವು ಮಹಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವಂತೆ ಅವರು ತಾನೇ ಲೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಯೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವೂ ಗುಣಗಳೂ ನಶಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಆಹಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಂಬದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯೂ ಆಗಬಾರದು. ಓ ರಾಜನೇ, ಇಂದಿನಿಂದ ಐದನೇ ದಿನ ಅವರು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅದು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಡನ ದೇಹವು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುವಾಗ, ಪತ್ನಿಯಾದ ಗಾಂಧಾರಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಗಡೆ ನಿಂತು, ಪತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡುವುದನ್ನು ನೋಡುವಳು. ಈ ಅದ್ಭುತವಾದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಓ ಕುರುಕುಲೋದ್ಭವ, ವಿದುರನು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ತುಂಬಿ, ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಿ ನಾರದರು ತುಂಭೂರನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧಾರಿಸಿಕೊಂಡು, ದುಃಖವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಆ ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ, ಅಜಯನಾದ ಭಗವಂತನಿರುವಾಗ, ಮನುಷ್ಯರೂ, ಮೃಗಗಳೂ, ಜಿಂಕೆಗಳೂ ಸಹಜ ಶತ್ರುಗಳಾದರೂ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲೆ, ಪರಮಾತ್ಮ, ಅದ್ವಿತೀಯನು, ಅನಂತನು, ಅಗಾಧ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನು, ಬಾಲಗೋಪಾಲನಾಗಿ, ಹಸುಗಳನ್ನೂ, ಗೆಳೆಯರನ್ನೂ ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ತುಂಡು ಹಿಡಿದು, ಬಾಲ್ಯಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನೇ ಬಂದ ವಾಹನದಿಂದ ಇಳಿದು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ದಂಡವನ್ನು ಹಾಕಿದಂತೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ತಲೆಯ ಮಕುಟಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಆನಂದಾಶ್ರುಗಳಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು, ಕೃಷ್ಣನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಹಳೆಯದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತನು. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು, ಕಣ್ಣು ಒರೆದು, ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ, ಮುಖುಂದನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡಿದನು. ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ನಡುಗುತ್ತಾ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದರಿದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಸೂತನು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದನು: ಅರ್ಜುನನು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನೋಡಲು, ಮಹಾತ್ಮ ಕೃಷ್ಣನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಹೋದನು. ಆದರೆ ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದರೂ ಅರ್ಜುನನು ಹಿಂದಿರುಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ, ಓ ಕುರುಕುಲೋದ್ಭವ, ಭಯಾನಕವಾದ ಅಪಶಕುನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದವು. ಅವನಿಗೆ ಕಾಲಚಕ್ರದ ಭಯಾನಕ ಪ್ರಭಾವ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮದ ಉಲ್ಟಾ, ಜನರ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಸುಳ್ಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಗೋಚರಿಸಿತು. ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಂಚನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ದ್ರೋಹ, ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ತಮ್ಮಂದಿರ ನಡುವೆ, ದಂಪತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜಗಳಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಈ ರೀತಿ ಅಪಶಕುನಗಳು, ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ರಾಜನು ಲೋಭ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನ ತಮ್ಮನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು: ಅರ್ಜುನನು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ, ಮಹಾತ್ಮ ಕೃಷ್ಣನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಹೋಗಿದ್ದನು. ಈಗ ಏಳು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದರೂ, ನಿಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭೀಮಸೇನನು ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿರುಗಿಲ್ಲ; ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ದೈವಮುನಿಯು ಹೇಳಿದ್ದ ಕಾಲ ಈಗ ಬಂದಿದೆಯೋ? ಭಗವಂತನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಬಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾನೋ? ಆತನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಮಗೆ ಧನ, ರಾಜ್ಯ, ಪತ್ನಿಯರು, ಪ್ರಾಣ, ಕುಟುಂಬ, ಪ್ರಜೆಗಳು, ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ, ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ದೊರಕಿದವು. ಹೀಗೆ, ಪವಿತ್ರ ಭಗವತ್ಕಥೆಯ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಾರದರ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಕಾಲಚಕ್ರದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.