ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ತಂದೆ, ಸಹೋದರರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಪುತ್ರರು ಎಲ್ಲರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವನು ಈಗ ವೃದ್ಧನಾಗಿ, ತನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಅವನ ದೇಹವೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಭೀಮನಿಂದ ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ವಿದುರನು ನೋಡಿಯೂ, ಜೀವಿಸುವ ಆಸೆಗೆ ಜೀವಿಗಳು ಎಷ್ಟು ಬಲವಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿ, ಧನ, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಗೌರವ—ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಅಗ್ನಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು, ದಾನಗಳು ನೀಡಲಾಯಿತು, ವಿಷ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲಾಯಿತು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಬದುಕಿನ ಆಸೆ ಬಿಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ದೇಹ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ಅದು ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಯಂತೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದವರು, ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಅದು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಸ್ವಂತ ಅಥವಾ ಪರರ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವನೋ ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಎಂದು ವಿದುರನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ವಿದುರನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಕಾಲಧರ್ಮದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಿದುರನ ಜ್ಞಾನೋಪದೇಶದಿಂದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಮೇಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಮೋಹಬಂಧವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನು ತೋರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಟನು. ಅವನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸುಬಲಪುತ್ರಿ ಗಾಂಧಾರಿ, ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ದಂಡವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಮಹಾಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವಂತೆ ಅವಳು ಕೂಡ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದಳು. ಅಜಾತಶತ್ರು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಹೋಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಎಳ್ಳು, ಹಸು, ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನ ದಾನಮಾಡಿ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಅಥವಾ ಸುಬಲಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಆತಂಕ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಜಯನನ್ನು ನೋಡಿ, "ಗವಲ್ಗಣ, ನಮ್ಮ ವೃದ್ಧ ತಂದೆ, ಈಗ ದೃಷ್ಟಿಹೀನನಾಗಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. "ಮಾತೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ತನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವಳು. ನಮ್ಮ ಮಾಮನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲ. ನನಗೆ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆಗೆ ಬಂದು, ಬಂಧುಗಳಿಗೂ ವಿಯೋಗವಾದ ಮೇಲೆ, ಗಾಂಧಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಗಂಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೋ? ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಹೋದಿರಬಹುದೇ?" ಎಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವಿಚಾರಿಸಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡನು. "ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಪಾಂಡು ಮೃತರಾದ ಮೇಲೆ, ನಮ್ಮ ಮಾವರು ನಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರು. ಈಗ ಆ ರಕ್ಷಕರೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು?" ಎಂದು ಆತನು ಆಲೋಚಿಸಿದನು. ಸೂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವಿಯೋಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ತನ್ನೊಳಗಿನ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಾಣಲಾಗದೆ, ಸಂಜಯನು ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮಾತಾಡಲಾಗದೆ, ಆಘಾತಗೊಂಡನು. ನಂತರ, ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಜಯನು, ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. "ಓ ಕುರುಕುಲೋದಯ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ತಂದೆಯೂ ಗಾಂಧಾರಿಯೂ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮಹಾತ್ಮರು, ನನಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆ," ಎಂದು ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದರು ತುಂಬೂರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಎದ್ದುನಿಂತು, ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದರು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಾರದರನ್ನು ಕೇಳಿದನು: "ಭಗವಂತನೇ, ನನ್ನ ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ನನ್ನ ತಾಯಿ, austerityಗೆ ಬದ್ಧಳಾಗಿ, ತನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖದಿಂದ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ." ಆಗ ನಾರದರು, ಸಮುದ್ರದ ದಡದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಾರನು ದಾರಿ ತೋರಿಸುವಂತೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. "ಹಸುಗಳು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪದಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗಾಗಿ ಹೋಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಟದ ವಸ್ತುಗಳು ಆಟಗಾರನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸೇರುವಂತೆ, ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಸಂಗಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನಗಳು ಭಗವಂತನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದುದೂ, ಅಶಾಶ್ವತವಾದುದೂ ನಿಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲ. ಮೋಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಬಂಧನದಿಂದ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ದುಃಖಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಹೃದಯದ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. 'ನಾನು ಇಲ್ಲದೆ ಅವರೆಲ್ಲರು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ?' ಎಂಬ ದುಃಖ ಬೇಡ. ಈ ದೇಹವು ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಲ, ಕರ್ಮ, ಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಹಾವು ಹಿಡಿದವನಿಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆ, ಯಾರು ಯಾರನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೈಗಳಿಲ್ಲದವು ಕೈಗಳಿರುವದಕ್ಕೆ ಆಹಾರ, ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದವು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವದಕ್ಕೆ ಆಹಾರ. ದುರ್ಬಲರು ಬಲಿಷ್ಠರಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನವು ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮರೂಪಿಯಾದ, ಸ್ವಯಂ ಸ್ವವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇರುವ, ತನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಈ ಭಗವಂತನು ಈಗ ಕಾಲರೂಪದಿಂದ, ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಉಳಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಇಲ್ಲಿರುವವರೆಗೆ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ, ಪತ್ನಿಯಾದ ಗಾಂಧಾರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಋಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯು ತನ್ನನ್ನು ಏಳು ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿಕೊಂಡು, ಏಳು ಋಷಿಗಳ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಸಪ್ತಸಂಧಿ ಗಂಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ನಿರಾಶಯಾಗಿ, ಶಾಂತಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಕೇವಲ ನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಹರಿ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ರಾಗ-ದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ, ಸತ್ವಗುಣದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಳಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಹಡಗಿನ ಒಳಗಿನ ಆಕಾಶವು ಮುಕ್ತ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವಂತೆ ಅವನು ಪರಮಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮೋಹ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಅವಶೇಷವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿ, ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು, ಅಚಲನಾಗಿ ಕಂಬದಂತೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇಂತಹ ಸರ್ವಕರ್ಮ ತ್ಯಾಗಿಯ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನವಾಗಬಾರದು. ಇಂದು ಐದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವನು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅದು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಗಾಂಧಾರಿ ತನ್ನ ಸೋದರನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಗಡೆ ನಿಂತು, ಪತಿಯ ದೇಹ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುವುದನ್ನು ನೋಡುವಳು. ಈ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕುರುಕುಲದ ವಂಶಜರಾದ ವಿದುರನು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಎರಡನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಡುವನು. ಇಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾರದರು ತುಂಬೂರಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ, ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ವಾಸುದೇವನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮರೂಪಿಯಲ್ಲಿ, ವೃಂದಾವನದ ಜನರಲ್ಲಿಯೂ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ, ಅಜೇಯನಾದ ಭಗವಂತನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಮೃಗಗಳು ಸಹಜ ಶತ್ರುಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿ, ಚುರುಕು ಜಿಂಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.