ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ, ದ್ವಿಜರು—ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ಯಾವಾಗಲೋ ಯೋಗ್ಯವಾದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಗುಣಾತೀತನಾದ, ಆದರೆ ಗುಣಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಈ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳು ಸಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೌರವರ ರಾಜಧಾನಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಸ್ಪರ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿತ್ತು, ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದವರನ್ನು ಆ ಮಾತುಕತೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: “ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಮಾತ್ಮನು. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲು, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಗೂ ಮೀರಿ, ಅವನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ ಇದ್ದನು. ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಆತ್ಮ, ಸರ್ವಾಧಿಪತಿ; ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಈಗ ಪುನಃ ತನ್ನ ಸ್ವಯಂಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು, ರೂಪ ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ನಿರಾಕಾರಾತ್ಮನಿಗೆ ನೀಡಲು, ವೇದಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಅವನು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಚಲನೆಗೆ ತಂದನು. ಯಾರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಅವನ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಪರಮಾತ್ಮನು ಭವಸಾಗರವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ, ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ತತ್ವಜ್ಞರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಆತ್ಮ, ಏಕೈಕ ಸ್ವಾಮಿ; ತನ್ನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಯಾವತ್ತೂ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ದುಷ್ಟ ರಾಜರು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದಾಗ, ಅವನು ಸಾತ್ವತ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ, ಸತ್ಯ, ದಯೆ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಲೋಕಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವತಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯದು ವಂಶ ಎಷ್ಟು ಪುಣ್ಯಶಾಲಿ! ಮಧುವನ ಎಷ್ಟು ಪವಿತ್ರ! ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ಹುಟ್ಟಿ, ಸಂಚರಿಸಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಶಸ್ಥಳಿ ಎಂಬ ನಗರ ಸ್ವರ್ಗದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದೆ, ಭೂಮಿಗೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಸದಾ ಭಗವಂತನ ಮುಗುಳುನಗುವ ಮುಖವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ವ್ರತ, ಸ್ನಾನ, ಹವನ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವನು ಅವರ ಕೈಗಳನ್ನು ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರೇಮಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ, ವ್ರಜದ ಗೋಪಿಯರು ಅವನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನರಾಗಿದರು. ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ಶಿಶುಪಾಲಾದಿ ಬಲಶಾಲಿ ರಾಜರನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಮುಲ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಜಯಿಸಿದವರೂ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಸಾಂಬ ಮೊದಲಾದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರೂ, ಭೌಮಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ಅನೇಕ ಯುವತಿಯರೂ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಅವನಿಗೆ ವರವಾಗಿದರು. ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂಸ್ಕಾರ, ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೂ ಸಹ, ಅವರ ಕಮಲನಯನ ಪತಿ ಎಂದಿಗೂ ಅವರ ಮನೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಸದಾ ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಿ ನಗರ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಹರಿಯು ಮುಗುಳುನಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದನು. ಅಜಾತಶತ್ರು, ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅಪಾಯವಾಗಬಾರದೆಂದು, ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು. ಶೌರಿ, ದೂರದಿಂದ ಬಂದ ಕೌರವರು ವಿಯೋಗದಿಂದ ದುಃಖಿತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಿ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವನಗರದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಕುರು, ಜಾಂಗಲ, ಪಂಚಾಲ, ಶೂರಸೇನ, ಯಮುನಾತೀರ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ್ತ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಮತ್ಸ್ಯ, ಸಾರಸ್ವತ ದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದನು. ಮರುದನ್ವ ಎಂಬ ಮರಳು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿ, ಸೌವೀರ, ಆಭೀರ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹಾದು, ಆನರ್ತಕ್ಕೆ, ಭಾರ್ಗವನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಕೆಲವೊಂದು ದೂರ್ಬಲವಾದ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಸಂಜೆ ಅವನು ಪಶುಚರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪಶುಗಳ ನೆಲೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಹೊರಟನು. ಅಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು: “ಪರಮೇಶ್ವರ, ನಮ್ಮನ್ನು ಅನುಮತಿಸು; ಮುನಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಲಭಿಸಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮಾತು ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ನಮ್ಮ ಕಿವಿ ನಿನ್ನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ, ಕೈ ಸೇವೆಗೆ, ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನ ಪದಪದ್ಮದಲ್ಲಿ, ತಲೆ ನಮಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ, ಕಣ್ಣುಗಳು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಸದಾ ಬಳಕೆಯಾಗಲಿ.” ಶುಕನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ರೀತಿ ಇಬ್ಬರೂ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಗೋಕುಲನಾಥನು—ಮರಳುಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ—ಮುಗುಳುನಗುತ್ತಾ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಇದು ನನಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ತಿಳಿದಿತ್ತು; ದಯಾಮಯ ಮುನಿಯು ತಿಳಿಸಿದ್ದನು. ಧನದ ಅಂಧತೆಯಿಂದ ಹೀನಗೊಂಡವರ ಮಾತಿನಿಂದ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ನನ್ನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಸಮಚಿತ್ತ, ಸತ್ಪುರುಷರು, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ನನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಯಾವ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗದಂತೆಯೇ. ಈಗ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿರಿ, ನಳಕುಬರಾ; ನೀವು ಬಯಸಿದ ಪರಮ ಭಕ್ತಿ ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉದಯವಾಗಿದೆ.” ಶುಕನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಭಗವಂತನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಇಬ್ಬರೂ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮರಳುಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಉತ್ತರದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡಿದರು. ಈ ರೀತಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ಅವನ ದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನ ಜನನ, ಕರ್ಮ ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಮೇಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ಗುಣಗಳು ಮಾಯೆಯ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ, ಕರ್ತೃತ್ವಭಾವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಮಾತ್ರ. ಈ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಲ್ಪ ಎಂದೇ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ದ್ವಿತೀಯಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ನಾನು ಈಗ ನಿಮಗೆ ಕಾಲಮಾನದ ಪರಿಮಾಣ, ಕಲ್ಪದ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಪದ್ಮಕಲ್ಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಗಮನಿಸಿ. ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶೌನಕನು ಕೇಳಿದನು: “ಓ ಸೂತ, ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ, ವಿದುರನು ತನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ವ್ಯಾಸಪುತ್ರ ವಿದುರ ಮತ್ತು ಕೌಶಾರವ ಮುನಿಯ ಸಂವಾದ ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು; ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮುನಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ, ವಿದುರನು ಏನು ಮಾಡಿದನು? ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು?” ಸೂತನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನು ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಏನು ಕೇಳಿದನು, ಅವನು ಏನೆಲ್ಲ ಉತ್ತರಿಸಿದನು, ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.” ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: “ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಭಗವಂತನ ಯಾವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು? ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.” ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು: “ಅಸುರರು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತು, ದೇವತೆಗಳು ಅವರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲವರ್ಧಿತರಾಗಿ ಜಯಿಸಿದಾಗ, ಅಸುರರು ಮಾಯೆಯ ಅಧಿಪತಿ ಮಾಯಾಸುರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಅವನು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಮೂರು ನಗರಗಳನ್ನು—ಬಂಗಾರದ, ಬೆಳ್ಳಿಯ, ಕಬ್ಬಿಣದ—ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ, ದುರ್ಬೇಧ್ಯವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆ ನಗರಗಳಿಂದ ಅಸುರರ ಸೇನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ನಾಯಕರು, ಹಳೆಯ ದ್ವೇಷವನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ ಲೋಕಪಾಲರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಾಯಕರು ಭಗವಂತನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, “ಪ್ರಭೋ, ತ್ರಿಪುರವಾಸಿಗಳಿಂದ ನಾವು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು!” ಎಂದು ಬೇಡಿದರು. ಭಗವಂತನು ಅನುಗ್ರಹಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, “ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಬಾಣವನ್ನು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಹೂಡಿ, ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಆಯುಧವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆಗ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿದ ಬಾಣಗಳು ಉದಯಿಸಿ, ಪ್ರಕಾಶಕಿರಣಗಳಂತೆ ನಗರಗಳತ್ತ ಹಾರಿಹೋದವು; ಆದರೆ ಅವು ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇಂತಿ, ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಭಾಗವತ ಕಥಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಘಟನಾವಳಿ ನಡೆಯಿತು.