ಭೀಷ್ಮಪಿತಾಮಹನು ತನ್ನ ಬಾಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಅವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಕಾಲಚಕ್ರದ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದನು. "ನೀನು ಅನುಭವಿಸುವ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳು ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಲೋಕವೂ ಅದರ ರಾಜರುಗಳೂ ಕಾಲದ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಹೇಗೆ ಮೋಡಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಓಡಾಡುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆ," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು. "ಧರ್ಮದ ಪುತ್ರನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಭೀಮನು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ, ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿ ಗಾಂಡೀವಧನು ಇದೆ, ಕೃಷ್ಣನೇ ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನು—ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಭಗವಂತನು ಏನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ, ವಿಚಾರಶೀಲರೂ ಕೂಡಾ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು. "ಆದ್ದರಿಂದ, ಭಗವಂತನ ವಿಧಿಯನ್ನೇ ಇದನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದು, ನೀನು ಪ್ರಜೆಗಳ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸು. ಈ ಕೃಷ್ಣನೇ ಮೂಲ ನಾರಾಯಣನು, ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ವೃಷ್ಣಿವಂಶದವರ ನಡುವೆ ಮರೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ಲೋಕವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತ ಶಕ್ತಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ, ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಕಪಿಲರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿದೆ," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ವಿವರಿಸಿದನು. "ನೀನು ಅವನನ್ನು ನಿನ್ನ ಮಾವನ ಮಗ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಹಿತೈಷಿ, ಮಂತ್ರಿ, ದೂತ, ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ನೋಡಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ಸಮದರ್ಶಿ, ಅಹಂಕಾರರಹಿತನು; ಅವನು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದರೂ ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ದೋಷವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಏಕಭಕ್ತರಿಗೆ ಎಂತಹ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೋ ನೋಡು—ನಾನು ಜೀವ ತ್ಯಜಿಸುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನೇ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಬಂದಿರುವನು," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದನು. "ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬನು ಭಗವಂತನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿ ಅವನ ನಾಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೆ, ಅವನು ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸುವಾಗ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಆ ಭಗವಂತನು ನನ್ನ ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸುವವರೆಗೆ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರಲಿ; ಅವನ ಹಸಿರು ವಸ್ತ್ರ, ಕಮಲಮುಖ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳು, ನಗುವಿನ ಮುಖ, ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳು—all are the path of my meditation," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸುತ್ತಲಿರುವ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಬಾಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಜನರ ಸ್ವಭಾವ, ವರ್ಣ, ಆಶ್ರಮಗಳ ಅನುಸಾರವಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ದಾನ, ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆ, ಮೋಕ್ಷ, ಮಹಿಳೆಯರ ಧರ್ಮ, ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿ, ಅವುಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಹಾಗೂ ವಿಶದವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು. ಭೀಷ್ಮನು ಸತ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದನು. ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಯೋಗಿಗಳು ಇಚ್ಛಾಮರಣವನ್ನು ಬಯಸುವ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲವು ಬಂದಿತು. ಆಗ ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಪೀತಾಂಬರ ಧರಿಸಿ, ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಭೀಷ್ಮನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ, ಎಲ್ಲ ದುರಾಶೆಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಯುದ್ಧದ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದ ಶ್ರಮವನ್ನೂ ಮರೆಯುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. "ಈಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪೀಪಾಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ, ಸಾತ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಸ್ವಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಜನ್ಮದ ಸರಣಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ, ತಮಾಲವೃಕ್ಷದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವ, ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ, ಸುಂದರ ಕುಂತಲಗಳಿಂದ ಆವರಿತನಾದ, ಅರ್ಜುನನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಅವನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಸದಾ ಇರಲಿ," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. "ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದ ಹನಿಗಳು, ಕುದುರೆಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಅವನ ಕೂದಲಿಗೆ ಮಸಿಯಾಗಿದೆ, ಅವನ ಕವಚವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ಅವನ ಚರ್ಮವನ್ನು ನನ್ನ ಬಾಣಗಳು ಭೇದಿಸಿದ್ದವು—ಆ ಕೃಷ್ಣನೇ ನನ್ನ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಲಿ. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಎರಡು ಸೇನೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಥವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಶತ್ರುಸೈನಿಕರ ಜೀವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾರ್ಥನ ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಸದಾ ಇರಲಿ," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿದನು. "ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಪಾಪಭೀತಿಯಿಂದ ಹಿಂಜರಿದಾಗ, ಕೃಷ್ಣನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವನ ಗೊಂದಲವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದನು—ಅವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪರಮಭಕ್ತಿ ದೊರಕಲಿ. ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪೂರೈಸಲು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು, ಮೇಲಿನ ವಸ್ತ್ರವು ಬೀಳುತ್ತಾ, ಚುಚ್ಚುಪಟ ಹಿಡಿದು, ಗಜವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹರಿಯಂತೆ ಧಾವಿಸಿದ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಆಶ್ರಯಿಸಲಿ," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. "ನನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೊಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಧನಸ್ಸು ಮುರಿದು, ದೇಹವು ರಕ್ತದಿಂದ ನುಣುಪಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಮುಕುಂದನು ನನ್ನ ರಕ್ಷಕನಾಗಲಿ. ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಚುಚ್ಚುಪಟ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಯೋಧರು ತಮ್ಮ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದರು—ಆ ದೇವರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಸದಾ ಇರಲಿ," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. "ಗೋಪಿಯರು ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ, ನಗೆಯಿಂದ, ಕಣ್ಣಂಚಿನ ಪ್ರೇಮಭರಿತ ಕಟಾಕ್ಷಗಳಿಂದ, ಅವನ ಲೀಲಾವಿನೋದಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ, ಅವನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಪ್ರೇಮಭಾವದಿಂದ ಮತ್ತಾಗಿದ್ದರು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜರುಗಳ ನಡುವೆ ಅವನು ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನು ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈಗ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ—ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಒಂದೇ ಸೂರ್ಯನು ಅನೇಕ ಜಲಕಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ, ಭಿನ್ನತೆಯ ಮೋಹವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದ ಅವನು," ಎಂದು ಭೀಷ್ಮನು ವಿವೇಕದಿಂದ ತಿಳಿಸಿದನು. ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದು ಸ್ಥಿರನಾದನು. ಭೀಷ್ಮನು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಎಲ್ಲರೂ, ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮೌನವಾಗುವಂತೆ, ನಿಶ್ಶಬ್ದರಾದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಂದ ಬಾರಿಸಲಾದ ಡೊಳ್ಳುಗಳು ಮೊಳಗಿದವು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಹೂವಿನ ಮಳೆಯು ಸುರಿಯಿತು. ಭೀಷ್ಮನ ಪರಲೋಕಗಮನದ ನಂತರ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಪಿತೃಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ಆದರೂ ಕೆಲಕಾಲ ದುಃಖದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಗುಪ್ತ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ನಂತರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಗಜಾಹ್ವಯ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು. ತಂದೆಯ ಅನುಮತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಸಹಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾತನಿಂದ ಬಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಪಾಂಡವರ ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಕರೆದು, ಹಾಲನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಶುಭಾಶ್ರುಗಳನ್ನು ಸುರಿದು, ಪುನಃ ಪುನಃ ಅವನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದಳು. ಜನರು ರಾಣಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಶುಭವಾಗಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಮಗ, ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು, ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ, ಈಗ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವನು." "ನೀನು ಖಂಡಿತ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದೀಯೆ, ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವರು ಮರಣವನ್ನು ಸಹ ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ," ಎಂದು ಜನರು ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗೆ, ಪ್ರಜೆಗಳು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಆನಂದದಿಂದ ರಾಜನು ಗಜದ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಎಲ್ಲರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.