ಹಾಯ್, ಕೇಳಿ, ಭಗವತಪಾದ ಭೀಷ್ಮರ ಮಹೋನ್ನತ ಚರಿತ್ರೆಯ ಈ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪಾಂಡವ ರಾಜಕುಮಾರನು, ಐದನೇ ತಿಂಗಳು ಬಂದಾಗ, ತನ್ನ ಉಸಿರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಾಗಿ, ಗದ್ದಲವಿಲ್ಲದೆ, ಭಿತ್ತಿಯಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತನು. ಅವನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಹಿಂಪಡೆದು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳು ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಆಧಾರವಾದ ದೇವರ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಾ, ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಕಾಣದೆ ಕೇವಲ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲೇ ಲೀನನಾದನು. ಅವನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ, ಅವನು ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು, ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಧೀಶ್ವರನನ್ನು, ಮಹಾಭೂತಗಳ ಆಧಾರಭೂತನನ್ನು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಧಾರಿಸಿಕೊಂಡವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಕಂಪಿತವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ದೊಡ್ಡ ಬೆರಳಿನ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಭೂಮಿ ಅವನು ನಿಂತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆ ಹಾದಿದಂತೆ ತೂಗಾಡಲು ಶುರುವಾಯಿತು. ಅವನ ಧ್ಯಾನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಅವನು ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಚಿತ್ತವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಲೋಕಗಳೂ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ ಉಸಿರಾಟವಾಗದೆ, ಸಂಕಟಪಟ್ಟು, ಹರಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗಿದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, “ಪ್ರಭೋ, ಚರಾಚರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಪ್ರಾಣನಿಗ್ರಹವನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿಲ್ಲ. ನೀವೇ ಎಲ್ಲರ ಆಶ್ರಯ. ದಯವಿಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಸಂಕಟವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು. ನಾವು ನಿನ್ನ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ,” ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆಗ ಭಗವಂತನು, “ಭಯಪಡಬೇಡಿ. ನಾನು ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಈ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ. ಅವನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಲೀನನಾದ ಕಾರಣ ನಿಮ್ಮ ಉಸಿರಾಟ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉತ್ತರಪಾದ ಪುತ್ರರೆ,” ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿದನು. ಈ ನಡುವೆ, ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಆಗಬಾರದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ, ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರನು ದೇವವ್ರತನು ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಡಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ತಮ್ಮಂದಿರು, ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿರುವ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರಥಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಮಹರ್ಷಿಗಳಾದ ವ್ಯಾಸ, ಧೌಮ್ಯರು ಮತ್ತಿತರರು ಕೂಡ ಹೋದರು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೂ ಧನಂಜಯನೊಂದಿಗೆ ರಥದಲ್ಲಿ ಹೋದನು; ಅವರ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರನು ಯಕ್ಷರಾಧಿಪತಿ ಕುಬೇರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಭೀಷ್ಮನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಿದ್ದ ದೇವತೆನಂತೆ, ಪಾಂಡವರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಚಕ್ರಧಾರಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ, ಅವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ದೈವಮುನಿಗಳು, ರಾಜಮುನಿಗಳು, ಭರತವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ನೋಡಲು ಸೇರಿದ್ದರು. ಪರ್ವತ, ನಾರದ, ಧೌಮ್ಯ, ವಂದನೀಯ ಬದರಾಯಣ, ಬೃಹದಶ್ವ, ಭರದ್ವಾಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಶಿಷ್ಯರು, ರೇಣುಕಾತ್ಮಜ ಪರಶುರಾಮ, ವಸಿಷ್ಠ, ಇಂದ್ರಪ್ರಮದ, ತ್ರಿತ, ಗೃತ್ಸಮದ, ಅಸಿತ, ಕಕ್ಷೀವಂತ, ಗೌತಮ, ಅತ್ರಿ, ಕೌಶಿಕ, ಸುದರ್ಶನ ಮೊದಲಾದವರು ಅಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶುದ್ಧಹೃದಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮರಾತ, ಕಶ್ಯಪ, ಅಂಗಿರಸ ಮೊದಲಾದವರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಈ ಮಹಾಪುಣ್ಯವಂತರನ್ನು ಕಂಡು, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ, ಕಾಲಸ್ಥಳಪಾತ್ರವನ್ನು ಅರಿತ ಭೀಷ್ಮನು, ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ಅವನು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು, ತನ್ನ ವೈಭವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ವಿಶ್ವನಾಥನಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನು, ಸ್ವಯಂ ಮಾಯೆಯಿಂದ ರೂಪಧಾರಿಯಾಗಿರುವವನು ಎಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಪಾಂಡವರು ಶ್ರದ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕುಳಿತು, ಭಾವಭರಿತ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೀಷ್ಮನು ಅವರಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, “ಅಯ್ಯೋ, ಧರ್ಮಪತ್ರರಾದ ನಿಮ್ಮಂತಹವರಿಗೆ ಇಂತಹ ದುಃಖ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ನೀವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಕಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದು ದುಃಖಕರ. ಮಹಾಬಲ ಪಾಂಡು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಕುಂತಿ ತಾಯಿ, ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವಿಧವೆಯಾಗಿಯೂ, ನಿಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಅಸೌಖ್ಯಗಳು ಕಾಲಚಲನೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಲೋಕವೂ ಅದರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ, ಬಲವಂತದಿಂದ ಹಾರಾಡುವ ಮೋಡಗಳಂತೆ. ಧರ್ಮಪುತ್ರನು ರಾಜನಾಗಿದ್ದೂ, ಭೀಮನು ಗದಾಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದೂ, ಅರ್ಜುನನು ಗಾಂಡೀವಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದೂ, ಕೃಷ್ಣನು ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದೂ, ನಿಮಗೆ ಅಪಾಯ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು? ಅವನ ಆಶಯವನ್ನು ಯಾರೂ ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ವಿಚಾರಶೀಲರೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಕೂಡ ಅವನ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದನ್ನು ವಿಧಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ನೀನು ಪ್ರಜಾಪಾಲಕನಾಗಿ, ನಿರಾಶ್ರಯರಿಗೆ ಆಶ್ರಯನಾಗಿ ಉಳಿಯು. ಇದೇ ಭಗವಂತನಾದ ಆದಿ ನಾರಾಯಣನು, ವೃಷ್ಣಿಗಳ ನಡುವೆ ತನ್ನನ್ನು ಮರೆಯಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಗುಪ್ತಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವ, ದೈವಮುನಿ ನಾರದ, ಭಗವಾನ್ ಕಪಿಲ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅವನನ್ನು ನೀನು ಮಾವ, ಪ್ರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ, ಹಿತೈಷಿ, ಮಂತ್ರಿ, ದೂತ, ಸಾರಥಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಿ, ಸಮದರ್ಶಿ, ಅಹಂಕಾರರಹಿತನು; ಅವನು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರೂ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ತಪ್ಪೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಅವನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ನೋಡು; ನಾನು ಜೀವ ತ್ಯಜಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಸ್ವತಃ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಅವನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಯೋಗಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯು ಲಭ್ಯ. ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಭಗವಾನ್, ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವ ತನಕ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರಲಿ; ಅವನು ಮಂದಹಾಸವನ್ನಿಟ್ಟು, ಕಮಲಮುಖದಿಂದ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಹೊಳೆಯುವ ಪೀತಾಂಬರದಿಂದ, ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಧ್ಯಾನದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರನು, ಶರಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಪಡಕೊಂಡಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಧರ್ಮಗಳ ಕುರಿತು, ವಿವಿಧ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು. ದಾನ, ರಾಜಕೀಯ, ಮೋಕ್ಷ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಧರ್ಮ, ದೇವಭಕ್ತಿಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು. ಭೀಷ್ಮನು, ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಾಧನಗಳನ್ನು, ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದನು. ಅವನು ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯೋಗಿಗಳು ಇಚ್ಛಾಮರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವ ಶುಭ ಸಮಯವಾದ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲವು ಬಂತು. ಆಗ, ಸಾವಿರ ನದಿಗಳಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಹಿಂತಿರಿಗಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಪೀತವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು. ಶುದ್ಧ ಧ್ಯಾನದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಅಶುಭಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ, ಯುದ್ಧದ ಶ್ರಮವೂ ಕೇವಲ ಅವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಹೋಗಿಹೋಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ, ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಭೀಷ್ಮನು ಹೃದಯದಿಂದ ಹೇಳಿದನು: “ಈಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ಎಲ್ಲ ತೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ, ಸಾತ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ, ಸ್ವಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆದ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಲೀಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಆನಂದದಾಯಕನಾದ ಅವನಲ್ಲಿ, ಕಪ್ಪು ತಮಾಲವೃಕ್ಷದಂತೆ ದೇಹವಿರುವ, ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ಕುಂತಲಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ, ಅರ್ಜುನನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಕಮಲಮುಖದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರೇಮವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ.” ಈ ರೀತಿ ಭೀಷ್ಮನ ಪವಿತ್ರ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣಗಳು, ಭಗವಂತನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮೋಪದೇಶದ ಮೂಲಕ, ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಾಗಿ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಧರ್ಮದ ದೀಪವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.