ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿಯು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು: "ನೀನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿರ್ಗ್ರಹಸ್ಥನು, ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ. ಬಲಶಾಲಿಗಳೂ ಕೂಡ ನಿನಗೆ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆಸ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಆಸೆಯ ಅಂಧತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವರು, ಪ್ರಿಯನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯಲಾಗದು. ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಬಲಶಾಲಿಗಳಿಗೆ ಇದೆ, ಅವರಿಗೂ ನೀನು ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ನೀನು ಎಲ್ಲ ಮಾನವ ಗುರಿಗಳ ಮತ್ತು ಫಲಗಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ರೂಪವಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಂತ, ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವು ಅವರಿಗೇ ಯೋಗ್ಯ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವರಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಕೋಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಲೋಕಗಳ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದಾತ. ನಿನ್ನ ಭ್ರೂಕುಟಿಯ ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಕಾಲಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ಶಿವರೂ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಇತರರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ಗದೆಯ ಸಹೋದರನೆ, ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳು ನಿಷ್ಪ್ರಭವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಬಾಣದ ಶಬ್ದದಿಂದ ರಾಜರನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಸಿಂಹನು ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ. ಅವರ ಭಯದಿಂದ ನಾನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಅಮ್ಬರೀಷ, ನಹುಷ, ಗಯ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾರಾಜರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದವರು ನಿನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವುದು ಏಕೆ? ಧರ್ಮಾತ್ಮರು ವರ್ಣಿಸುವ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವ ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಅನುಭವಿಸಿದವರು ಬೇರೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಧರಾದ ಮನುಷ್ಯರು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿವಾಸವನ್ನು, ಗುಣಗಳ ಭಂಡಾರವನ್ನೇ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದೆ. ನೀನು ಇಹಲೋಕ, ಪರಲೋಕದ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು. ಜನ್ಮಮರಣ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳೇ ಶರಣಾಗಿರಲಿ; ನಿನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುವವರಿಗೆ ನೀನು ತಪ್ಪದೇ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೀಯೆ. ಅಚ್ಯುತ, ಮಹಿಳೆಯರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಉಪದೇಶವಿಲ್ಲದ ಪುರುಷರು ಕತ್ತೆ, ಹಸು, ಕುದುರೆ, ಬೆಕ್ಕು, ಸೇವಕರಂತೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕಥೆಗಳು ಅವರ ಕಿವಿಗೆ ಬಾರದಿದ್ದರೆ ಅವರ ಜೀವಕ್ಕೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳ ಅಮೃತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸದ ಮೂರ್ಖ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವನ ದೇಹ ಚರ್ಮ, ಕೂದಲು, ನಖ, ಮಾಂಸ, ಎಲುಬು, ರಕ್ತ, ಹುಳು, ಮಾಲಿನ್ಯ, ಕಫ, ಪಿತ್ತ, ವಾಯುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಜೀವಂತ ಶವವೇ. ಕಮಲನಯನ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಭಕ್ತಿ ಇರಲಿ. ನೀನು ಸ್ವತಃ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ಯಾರನ್ನೂ ಬೇರೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಾಜೋಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ನೀನು ನನ್ನತ್ತ ಕಣ್ಣುಹಾಯಿಸಿದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಪರಮ ಅನುಗ್ರಹ. ಮಧುಸೂದನ, ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕನ್ಯೆಯ ಪ್ರೀತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಯಿಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಾದರೂ. ವಿವಾಹಿತೆಯು ಚಂಚಲವಾದರೆ, ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಹತ್ತಿರದ ಹೊಸದನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿಯು ಇಂತಹ ನಿಷ್ಠೆಯಿಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟು ಕೇಳಿದ ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದರು: "ಓ ಪತಿವ್ರತೆ ರಾಜಕುಮಾರಿ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದೆ. ನೀನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವು ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಸತ್ಯವೇ. ಓ ಸುಂದರಿಯೇ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಶೆಗಳಿದ್ದರೂ, ನೀನು ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಸದಾ ಪೂರೈಸಲ್ಪಡುವವು, ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನನ್ನ ಏಕಭಕ್ತೆ. ಪಾತಕವಿಲ್ಲದವಳೇ, ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಪತಿವ್ರತ್ಯ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವ್ರತ, ತಪಸ್ಸುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆದರೆ ಕಾಮನೆಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿರೋ, ಅವರನ್ನು ನನ್ನ ಮಾಯೆ ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಮೋಕ್ಷದಾತ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನನ್ನು, ಮೋಕ್ಷದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಭೌತಿಕ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಪತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಹೆಮ್ಮೆಯವರು ದುರ್ಬಾಗ್ಯವುಳ್ಳವರು. ಅವರಿಗಂತೂ ನರಕದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮವರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಆಪ್ತತೆ ಕಾರಣದಿಂದ ಸುಖವೇ. ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ, ನಿನ್ನದು ಅಪೂರ್ವ ಭಾಗ್ಯ. ಪುರುಷರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ, ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಲಾರದು, ಮೋಸದೊಳಗಾಗುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೆ, ಇದು ಜನ್ಮಮರಣದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೆಮ್ಮೆಯವಳೇ, ಯಾವುದೇ ಮನೆತನದಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನೇ ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ರಾಜರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೆ. ನಿನ್ನ ಸಹೋದರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಪಹಾಸ್ಯಗೊಂಡು, ವಿವಾಹೋತ್ಸವದ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಹತನಾದಾಗ, ನನ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುವ ಭಯದಿಂದ ಆಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ನೀನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡೆ, ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದೆ. ನೀನು ರಹಸ್ಯ ಸಂದೇಶದ ಮೂಲಕ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ನಾನು ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಹುದೆಂದು ನೀನು ಭಾವಿಸಿದರೂ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿದ್ದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಕೂಡ ನಿನ್ನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತೇವೆ." ಈ ರೀತಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ರುಕ್ಮಿಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಮಾನವಲೋಕದ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಡಿದಂತೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಆನಂದಪಡಿಸಿದರು. ಹೀಗೆಯೇ, ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಲೋಕಗುರುವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಪತ್ನಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥನಂತೆ ಗೃಹಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ನಂತರ, ಶುಕಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದರು: ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪತ್ನಿಗೂ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬನೂ ತಂದೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಅಚ್ಯುತನು ಯಾವಾಗಲೂ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟಿರದೆ ಪತ್ನಿಯರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರು ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದರು; ಆದರೆ ಅವರಿಗಿನ್ನೂ ಅವನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ ವಿಕಸಿತ ಕಮಲದಂತೆ ಮುಖ, ದೀರ್ಘ ಭುಜಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು, ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಗಳು, ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದನು; ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಗದೆ, ಅವನ ಮಹಿಮೆ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗಿದರು. ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ದೃಷ್ಟಿಗಳು, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಚಲನೆಗಳು, ಭ್ರೂಭಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳು—ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಪತ್ನಿಯರು ಕಾಮದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕದಲಿಸಲಾರದೆ ಹೋದರು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯು ಗಂಡನಾಗಿ ದೊರೆತ ಆ ಮಹಿಳೆಯರು—ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಿಗೂ ಅಜ್ಞೇಯವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು—ಹರ್ಷಭರಿತವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ನಿರಂತರ ಪ್ರೀತಿ, ಮುಗುಳುನಗು, ದೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಅಲಿಂಗನಕ್ಕಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದರು. ನೂರಾರು ದಾಸಿಯರು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು—ಸ್ವಾಗತ, ಆಸನ, ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನೆ, ತಾಂಬೂಲ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಚಮ್ಮಲಾಟ, ಸುಗಂಧ ಮಾಲೆ, ಕೂದಲು ಜೋಡಣೆ, ಮಂಚ ಹಾಸು, ಸ್ನಾನ—ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ. ಕೃಷ್ಣನ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಎಂಟು ರಾಣಿಯರ ಪುತ್ರರನ್ನು ನಾನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ: ಚಾರುದೇಷ್ಟ, ಸುದೇಷ್ಟ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಚಾರುದೇಹ, ಸುಚಾರು, ಚಾರುಗುಪ್ತ, ಭದ್ರಚಾರು, ಮತ್ತೊಬ್ಬ, ಚಾರುಚಂದ್ರ, ವಿಚಾರು, ಮತ್ತು ಚಾರು—ಇವರು ಹರಿ (ಕೃಷ್ಣ)ನ ಹತ್ತನೇ ಪುತ್ರರು; ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ರುಕ್ಮಿಣಿಗೆ ಜನಿಸಿದವರು, ತಂದೆಗೆ ಸಮಾನ ಗುಣದವರು. ಭಾನು, ಸುಭಾನು, ಸ್ವರ್ಭಾನು, ಪ್ರಭಾನು, ಭಾನುಮಾನ, ಚಂದ್ರಭಾನು, ಬೃಹದ್ಭಾನು, ರತಿಭಾನು—ಇವರು ಎಂಟು ಮಂದಿ. ಶ್ರೀಭಾನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಾನು—ಇವರು ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು; ಸಾಮ್ಬ, ಸುಮಿತ್ರ, ಪುರುಜಿತ್, ಶತಜಿತ್, ಸಹಸ್ರಜಿತ್. ವಿಜಯ, ಚಿತ್ರಕೇತು, ವಸುಮಾನ, ದ್ರವಿಡ, ಕ್ರತು—ಇವರು ಜಾಂಬವತಿಯ ಪುತ್ರರು, ಸಾಮ್ಬನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ತಂದೆಯ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದವರು. ವೀರಚಂದ್ರ, ಅಶ್ವಸೇನ, ಚಿತ್ರಗು, ವೇಗವಾನ್, ವೃಷ, ಆಮ, ಶಂಕು, ವಸು, ಶ್ರೀಮಾನ, ಕುಂತಿರ್—ಇವರು ನಾಗ್ನಜಿತ್‌ನ ಪುತ್ರರು. ಶ್ರುತ, ಕವಿ, ವೃಷ, ವೀರ, ಸುಬಾಹು, ಭದ್ರ, ಏಕಲ, ಶಾಂತಿ, ದರ್ಶ, ಪೂರ್ಣಮಾಸ—ಇವರು ಕಾಲಿಂದಿಯ ಪುತ್ರರು; ಸೋಮಕನು ಚಿಕ್ಕವನು. ಪ್ರಘೋಷ, ಗಾತ್ರವಾನ್, ಸಿಂಹ, ಬಲ, ಪ್ರಬಲ, ಊರ್ಧ್ವಗ, ಮಹಾಶಕ್ತಿ, ಸಹ, ಓಜ, ಅಪರಾಜಿತ—ಇವರು ಮಾದ್ರಿಯ ಪುತ್ರರು. ವೃಕ, ಹರ್ಷ, ಅನಿಲ, ಗೃಹದ್ರ, ವರ್ಧನ, ಅನ್ನಾದ, ಮಹಾಶ, ಪಾವನ, ವಹ್ನಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷುಧಿ—ಇವರು ಮಿತ್ರವಿಂದೆಯ ಪುತ್ರರು. ಸಂಗ್ರಾಮಜಿತ್, ಬೃಹತ್ಸೇನ, ಶೂರ, ಪ್ರಹರಣ, ಅರಿಜಿತ್, ಜಯ, ಸುಭದ್ರ, ವಾಮಾಯು, ಸತ್ಯಕ—ಇವರು ಭದ್ರೆಯ ಪುತ್ರರು. ಹೀಗೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಪವಿತ್ರ ವಂಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು.